ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΚΑΡΣ


ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΚΑΡΣ



Η επαρχία του Καρς (η σημερινή Γεωργία) βρίσκεται έξω από το γεωγραφικά όρια του ιστορικού Πόντου και αποτέλεσε μεταγενέστερη αποικία των Ελλήνων του Πόντου. Η ομώνυμη πόλη είναι κτισμένη πάνω σε οροπέδιο, που δεσπόζει στις διαβάσεις του Ερζερούμ προς βορρά και ήταν πρωτεύουσα του κυβερνείου Καρς. Το 1913 είχε 321.954 κατοίκους, από τους οποίους οι 56.000 ήταν Έλληνες. Κατά την περίοδο 1878 – 1918 μετανάστευσαν ομαδικά χιλιάδες Ελλήνων, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στη γενική περιοχή του κυβερνείου του Καρς. Υπολογίζεται ότι γύρω στις 60.000 ζούσαν μέσα στην πόλη και περίπου 5.000 σε 78 χωριά του κυβερνείου. Αναφέρεται ότι σε όλο το κυβερνείο υπήρχαν 75 ελληνικά δημοτικά σχολεία, μία τριτάξια αστική σχολή η οποία αργότερα έγινε οκτατάξια, επίσης λειτουργούσαν ένα παρθεναγωγείο, ένα πρακτικό λύκειο αρρένων, καθώς και ένα γυμνάσιο θηλέων. Τέλος στην πόλη του Καρς υπήρχαν δύο εκκλησίες, ο καθεδρικός ναός της μεταμόρφωσης του Χριστού και ο Άγιος Γεώργιος.
Στις αρχές του 20ου αιώνα στο κυβερνείο του Καρς ζούσαν Έλληνες, Ρώσοι, Τούρκοι, Αρμένιοι, Κούρδοι, Λεσγίνοι, Οσετίνοι κ.α., ήταν λοιπόν μοιραίο σε ένα τόσο πολυπολιτισμικό περιβάλλον ο κάθε πολιτισμός να δεχθεί επιρροές από τους γύρω λαούς.


Παρακολουθώντας την μουσικοχορευτική παράδοση των Ελλήνων Ποντίων του Καρς παρατηρούμε έντονα τούτες τις επιρροές τόσο στις μελωδίες και τα όργανα όσο και στα κινητικά μοτίβα των χορών.


Ακολουθούν με αλφαβητική σειρά οι ιδιαίτεροι χοροί των Καρσλίδων

Ελλήνων:

1. ΑΡΜΑΤΣΟΥΚ ή ΕΛΜΑΤΣΟΥΚ. Πρόκειται για χορό που χορεύεται από Ποντίους που μετοίκισαν στην περιοχή του Καυκάσου.
Κατά την πρώτη εκδοχή ο χορός πήρε την ονομασία του από την τούρκικη λέξη σαρματσούκ που σημαίνει αναρριχώμενο φυτό, επίσης στην ποντιακή διάλεκτο σαρματσούκ λέγεται το αναρριχώμενο φυτό κισσός.
Σύμφωνα με την δεύτερη εκδοχή ο χορός οφείλει την ονομασία του από την τούρκικη λέξη ελματσούκ που σημαίνει μικρή μηλιά.
Στην Ελλάδα επικράτησε η ονόμασία ελματσούκ. Παρατηρώντας την σχηματική παράσταση του χορού μπορούμε να παραλληλίσουμε τις κινήσεις των χορευτών με αυτές του αναρριχώμενου φυτού.
Και οι δύο εκδοχές καταδεικνύουν ότι ο χορός ανήκει στον κύκλο του αγροτικού βίου.


Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες σε ανοιχτό κύκλο. Ο χορός κινείται προς τα δεξιά αλλά και προς το κέντρο του κύκλου. Οι χορευτές πιάνονται από τις παλάμες. Τα χέρια κατά τη διάρκεια του χορού κινούνται αρχικά μπρος– πίσω με έκταση των αγκώνων, ενώ από το 5ο βήμα και μετά κάμπτονται στους αγκώνες και παραμένουν εκεί ως το τελευταίο βήμα.


Το κυρίαρχο όργανο που συνοδεύει το χορό είναι η λύρα.


Ο ρυθμός είναι δίσημος 2/4 ή 2/8.


2. ΑΧΠΑΣΤΙΚΟ. Θα γίνει ειδική αναφορά στους γαμήλιους χορούς.

3. ΓΙΑΜΑΤΑΝ. Πρόκειται για δίσημο κυκλικό χορό που χορεύεται από άνδρες και γυναίκες. Είναι αργός ήρεμος χορός, αποτελείται από έξι βήματα όπως και το ομάλ και εκτελείται με τον ίδιο τρόπο με την διαφορά ότι το πόδι στο 4ο και 6ο βήμα δεν πατούν στο έδαφος αλλά τινάζονται μπροστά με έκταση του γόνατος. Οι χορευτές πιάνονται από τους ώμους και κινούνται προς τα δεξιά. Συνοδεύεται από όλα τα μουσικά όργανα.



4. ΔΕΛΗ ΧΟΡΟΝ. Πρόκειται προφανώς για το χορό Σέρα, όπως χορεύεται από ορισμένους τουρκόφωνους Έλληνες Καρσλίδες από τα Τσαμούρα του Πόντου. Χορεύεται μόνον από άνδρες όπως το τρομαχτόν τικ οι οποίοι εκτελούν φιγούρες όπως στον Σέρα χορό.



5. ΔΙΠΛΟΝ ΟΜΑΛ. Πρόκειται για το γνωστό χορό εμπρό ‘πις.



6. ΚΑΓΚΕΛΙΑ. Χορός όχι ιδιαίτερα διαδεδομένος. Δεν έχουμε περισσότερα στοιχεία.

7. ΚΑΖΑΣΚΑ. Αποτελεί χορό δάνειο από τους ρώσους. Είναι αντικριστός χορός, χορεύεται είτε ζευγαρωτά είτε και από ένα άτομο. Χορεύεται όπως και ο χορός τας σε πιο γρήγορο ρυθμό και με πιο μικρά σε έκταση βηματάκια. Ο χορευτής μπορεί να αυτοσχεδιάζει εκτελώντας φιγούρες σύμφωνα με τα χορευτικά του προσόντα. Ο χορός συνοδεύεται με λύρα αλλά και με κλαρίνο. Είναι οργανικός σκοπός.



Ένας καταπληκτικός χορευτής του χορού καζάσκα ήταν ο αείμνηστος Μηλτιάδης Μαυρίδης από το Κομνήνιο Βέροιας, μέλος του χορευτικού της Ε.Λ.Β. και πρόεδρος της Ε.Λ.Β. Όσοι είχαν την τύχη να τον παρακολουθήσουν να χορεύει αναφέρουν την μοναδική του ικανότητα να εκτελεί αμέτρητα καθίσματα και περιστροφές γύρω από το σώμα με απίστευτη ευκολία. Συγκεκριμένα αναφέρουν : ‘δεν χόρευε ακριβώς, έκανε κάτι περισσότερο!’

8. ΚΙΟΥΡΤΣΙΑΣ. Πρόκειται για το χορό τας (με άλλη ονομασία). Είναι αντικριστός χορός και ένας από τους πιο δημοφιλής των Καρσλίδων Ποντίων. Θεωρείται επίσης ένας από τους βασικούς γαμήλιους χορούς. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες ελεύθερα. Το κινητικό μοτίβο αποτελείται από δύο τριάδες βημάτων. Παίζεται συνήθως με λύρα και κλαρίνο.



9. ΤΗ ΚΟΤΣΗΣ ή ΚΟΤΣ. Οι Πόντιοι πρώτης γενιάς συνήθιζαν να ονομάζουν τον χορό τη κοτσής, τις τελευταίες όμως δεκαετίες έχει επικρατήσει η ονομασία κοτς. Στην ποντιακή κοτς σημαίνει φτέρνα λόγω των χαρακτηριστικών επιτόπιων χτυπημάτων των ποδιών με την φτέρνα.


Τον ίδιο χορό τον συναντούμε και σε άλλες περιοχές του Πόντου με παραλλαγές είτε στον τρόπο που κρατιούνται και κινούνται τα χέρια είτε στον τρόπο που εκτελούνται τα βήματα.


Είναι μεικτός χορός με ζωηρό και γρήγορο κινητικό μοτίβο και φορά προς τα δεξιά. Συνοδεύεται με λύρα, χωρίς τραγούδι. Ο ρυθμός του είναι επτάσημος 7/8.
ΠΡΟΣΟΧΗ! Παρακολουθούμε συχνά να αποδίδεται ο συγκεκριμένος χορός μόνον από γυναίκες και να του δίδεται ο χαρακτηρισμός «γυναικείος χορός».
Είναι σοβαρό λάθος και θα πρέπει να αποφεύγεται από τους χοροδιδασκάλους στο εξής.



10. ΚΟΤΣΑΓΚΕΛ. Θα γίνει ειδική αναφορά στους γαμήλιους χορούς.


11)ΚΟΤΣΑΡΙ. Είναι μεικτός χορός, ο ρυθμός του είναι δίσημος 2/4 ή 4/8. Δεν συνοδεύεται από τραγούδι. Η λαβή των χεριών είναι από τους ώμους και η φορά του είναι πάνω στην περιφέρεια του κύκλου και προς τα δεξιά.
Αν και είναι αντιπροσωπευτικός μιας συγκεκριμένης περιοχής (του Καρς), στην Ελλάδα εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο δημοφιλείς ποντιακούς χορούς αλλά ταυτόχρονα και από αυτούς που δέχθηκαν τις περισσότερες παρεμβάσεις.
Επίσης η προέλευση του χορού δεν έχει ξεκαθαριστεί. Πιθανώς πρόκειται για χορό δάνειο από άλλη εθνότητα, παρ’ όλα αυτά σε έρευνα που έχει γίνει σε μη ποντίους θεωρείται από τους πιο δημοφιλής ποντιακούς χορούς.
Ο χορός παίζεται με λύρα, κλαρίνο και αγγείο.


0ι Έλληνες του Καρς ήταν οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν το κλαρίνο ως όργανο δάνειο από τους λαούς που συγκατοικούσαν. Με τον ερχομό τους στην Ελλάδα έφεραν και το κλαρίνο το οποίο αγαπήθηκε ιδιαίτερα. Ακόμη και σήμερα δεν γίνεται καρσλίδικος γάμος δίχως κλαρίνο.


Το κότσαρι και η λετσίνα δέχθηκαν στην Ελλάδα από τις μεγαλύτερες κακοποιήσεις σε σημείο κάποιος χορευτής από έναν σύλλογο να μην μπορεί να χορέψει τον ίδιο χορό σε άλλο σύλλογο λόγω των πολλών φιγούρων και νεοτερισμών που εισήχθησαν από τους χοροδιδασκάλους.


Επίσης άλλη αλλοίωση που δέχθηκε ο χορός είναι η ρυθμική αγωγή η οποία έγινε πολύ πιο γρήγορη από την αρχική της μορφή που παίζονταν στον Πόντο με αποτέλεσμα να αλλοιώνονται τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του χορού.

12)ΛΕΤΣΙ. Είναι μεικτός χορός και χορεύεται σε κλειστό κύκλο. Ο ρυθμός είναι επτάσημος 7/8 με αργή αγωγή. Δεν συνοδεύεται από τραγούδι. Στο Κάρς παιζόταν από όλα τα μουσικά όργανα. Στην Ελλάδα συνοδεύεται μόνο με λύρα. Οι πληροφορίες μας λένε ότι προηγούνταν της λετσίνας και κατόπιν με την αύξηση της ρυθμικής αγωγής αφού ο ρυθμός παραμένει εφτάσημος οι χορευτές συνέχιζαν πολλές φορές στην λετσίνα. Χορεύεται και από άνδρες και από γυναίκες.



13)ΛΕΤΣΙΝΑ. Πρόκειται για χορό που πήραν μαζί τους οι κάτοικοι της Αργυρούπολης. Λέτσι στην τούρκικη σημαίνει γεράκι – αρπαχτικό. Όπως και το λέτσι έτσι και η λετσίνα χαρακτηρίζονται από τα έντονα καρφώματα των ποδιών στο έδαφος τα οποία προφανώς συμβολίζουν τις κινήσεις του πουλιού.
Ο χορός κινείται προς το κέντρο του κύκλου και προς τα αριστερά ενώ υπάρχουν λίγες αναφορές ότι ο χορός κινείται προς την αντίθετη φορά (δεξιά). Ο ρυθμός είναι εφτάσημος με γρήγορη ρυθμική αγωγή. Παίζεται με λύρα, αγγείον, και κλαρίνο. Είναι μεικτός χορός.



14)ΜΑΙΜOYΝΙΑ. Έχει γίνει ειδική αναφορά στους μωμό(γ)ερους..



15)ΜΟΝΤΣΟΝΟΣ. Μόρτσος στα ποντιακά είναι το μικρό μοσχάρι.

Ο χορός ανήκει στον κύκλο των αγροτικών χορών και πολύ
πιθανών οι κινήσεις των χορευτών να μιμούνται τον τρόπο που κινείται το μοσχαράκι.

Είναι μεικτός χορός, με λαβή των χεριών από τους ώμους όπως το κότσαρι. Η φορά του χορού είναι προς τα δεξιά πάνω στην περιφέρεια του κύκλου. Παίζεται με λύρα και δεν συνοδεύεται από τραγούδι. Δεν είναι από τους πιο διαδεδομένους χορούς. Ο ρυθμός είναι τετράσημος. Την μουσική του χορού την μάθαμε στην Ε.Λ.Β. από τον λυράρη Λάζαρο Μετεντζίδη από την Πατρίδα Βεροίας.

16)ΝΤΟΡΤΑΓΙΑΧ. Χορός της περιοχής Τσορούμ του Κάρς. Ο χορός κινείται προς τα δεξιά με τέσσερα βήματα και ακολουθούν τέσσερις προβολές επί τόπου. Ντόρτ στην τουρκική σημαίνει τέσσερα και πολύ πιθανών ο χορός πήρε το όνομα του από των αριθμό των βημάτων που εκτελούνται είτε προς τα δεξιά είτε τα επί τόπια.



17)ΟΜΑΛ ΚΑΡΣΛΙΔΙΚΟ ή ΣΙΓΑΝΟΝ. Ο χορός δεν διαφέρει από το απλό ομάλ παρά μόνο στο έντονο τρέμουλο του σώματος. Ο ρυθμός είναι τετράσημος 4/4. Είναι μεικτός χορός. Υπάρχούν δεκάδες μελωδίες και επίσης αμέτρητα τραγούδια και δίστιχα πάνω σε αυτόν τον ρυθμό. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα.



18)ΠΑΙΠΟΥΡΤ. Πρόκειται για το χορό ομάλ με την μοναδική διαφορά ότι οι χορευτές ήταν πιασμένοι από τους ώμους. Το Παιπούρτ είναι πόλη νοτιοανατολικά της Αργυρούπολης..



Βιβλιογραφία:
1. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΝΤΟΥ, ΤΟΜΟΣ 28Ος


2. ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ, ΜΑΛΛΙΑΡΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑ. Κ.

ΜΩΥΣΙΔΗΣ., Μ. ΚΑΡΑΒΕΛΑΣ.


3. ΧΟΡΕΥΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ. Ν. ΖΟΥΡΝΑΤΖΙΔΗΣ


4. ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ


Ασβεστάς Βασίλης


Χοροδιδάσκαλος Ε.Λ.Β.

http://www.elverias.gr/content/view/506/5/

http://www.elverias.gr/content/view/505/5/

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου