ΔΙΑΛΕΞΙΣ ΔΟΘΕΙΣΑ ΥΠΟ ΝΙΚΟΛΑΟΥ Κ. ΛΑΙΟΥ ΤΗ 9-4-1927 ΕΝ ΤΩ ΕΝ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ ΥΠΟ/ΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

πηγή: http://alex.eled.duth.gr/leukoma/htm/l20a.htm

Η διάλεξη είναι δημοσιευμένη σε έκδοση της Θρακικής Στοάς του 1932 με τίτλο “Λεύκωμα Μακεδονίας – Θράκης

σε:http://alex.eled.duth.gr/leukoma/index.htm

Η επιτυχής ιδέα την οποίαν έσχε η Ση Δ/σις να εγκαινιάση δια του αξιοτίμου Ύ/του κ.Κουσκουλέκα κύκλον διαλέξεων μεταξύ των υπαλλήλων του υπ/τος επίτω τέλει της αναπτύξεως μιας ευγενούς αμίλλης αφ’ ενός, και του πλουτισμού των γνώσεων ενός εκάστου τούτων αφ΄ετέρου, μοι παρέσχε την ευκαιρίαν να τολμήσω να δώσω την παρούσαν διάλεξιν με θέμα :”Η ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΚΑΙ ΑΙ ΕΚ ΤΑΥΤΗΣ ΩΦΕΛΕΙΑΙ”.

Οφείλω να ομολογήσω ότι δια την εκλογήν του θέματος εφ’ου έμμελε να διεξαχθή η διάλεξις επίεσα πολλάκις τον εαυτό μου, καθ’όσον η διττή μου υπόστασις ως υπαλλήλου της Εθνικής Τραπέζης και ως υπαλλήλου παρά τω Εποικισμώ σήμερον δεν με άφινεν ελεύθερον εις την εκλογήν του θέματος διότι αφ’ενός μεν επεθύμουν όπως η πρώτη διάλεξις ην έχω την τιμήν να δίδω έχη άμεσον σχέσιν προς το Ίδρυμα όπερ έχω την τιμήν να υπηρετώ, αφ’ετέρου δε δεν ενόμιζα ότι ώφειλα να λησμονήσω και το Εποικιστικόν Έργον είς ο επί τριετίαν περίπου μετ’αγαπημένων συναδέλφων και επιλέκτων συνεργατών μοχθούμεν από κοινού.

Διά πάντα ταύτα εξέλεξα την παρούσαν διάλεξιν ήτις φρονώ ότι ικανοποίει και τα δύο Ιδρύματα, θεωρώ δε τον εαυτόν μου ευτυχή διότι μεταξύ των ακροατών οίτινες με ετίμησαν έχω την τιμήν να ευρίσκεται και ο Γεν.Δ/τής Εποικισμού κ.Καραμάνος.

H παρούσα διάλεξις θα δώση εν συνόψει την εικόνα της όλης προσφυγικής υπόθεσις ήτις έσχε σπουδαίον αντίκτυπον επί της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ζωής της χώρας, θα ώφειλαν δε ίσως πάντες οι οπωσδήποτε τα οικονομικά ασχολούμενοι να έχωσι μιαν ιδέαν των γενικών όρων του προβλήματος, οποίον ετέθη προ του Ελληνικού Κράτους.

Άλλως τε,αυτή καθ’εαυτήν, η εγκατάστασις των προσφύγων δημιουργεί μιαν μεγάλην καινοτομίαν, εν τη ιστορία,ένα γεγονός άνευ προηγουμένου, το της μεταναστεύσεως των πληθησμών.

Δια τας συνθήκας ας εδημιούργησε, διαν την τεράστιαν προσπάθειαν ην απήτησε δια την απορρόφησιν μιας τόσον μεγάλης μάζης πληθυσμού εντός μιας τόσον μικράς χώρας,τέλος δια την επίδρασιν ην ήσκησε και δεν θα παύση επί μάλλον και μάλλον να ασκή επί της σταδιοδρομίας και του προσανατολισμού του Ελληνισμού, αξίζει να τύχη της προσοχής πάντων Ιστορικών, Οικονομολόγων, Δημοσιολόγων.

Δεν θα δυνηθώμεν να εικονίσωμεν ενταύθα το πρόβλημα οποίον προυβάλλετο δια του όγκου των προσφύγων, ούτε να εξάρωμεν την σημασίαν ενός τοιούτου γεγονότος οίον η αποκατάστασις των προσφύγων.

Δεν διαθέτομεν δυστυχώς ούτε τα αναγκαία χαρίσματα,ούτε ο χρόνος επαρκεί, ούτε θα ήτο δυνατόν να εκλέξωμεν και συμπληρώσωμεν εντός βραχέως χρόνου μιαν μελέτην πλήρη.

Θα προσπαθήσωμεν μόνον να δώσωμεν εικόνα του όλου Εποικιστικού έργου στενώς συνυφασμένου προς την πολιτείαν την μελλοντικήν του Οικονομικού Ιδρύματος όπερ υπηρετούμεν, και να τονίσωμεν απλώς το γεγονός ότι την επαύριον μιας καταστροφής κατά την οποίαν ο Ελληνισμός βληθείς αποτόμως ωμοίαζεν ότι ώφειλε να υποκύψη ανεπανορθώτως η Ελλάς αντίκρυσε επιτυχώς το πρόβλημα τούτο.

Όταν συνετελέσθη αυτός ο κατακλυσμός η Ελλάς εξησθενημένη εκ των δεκαετών αδιακόπων στρατιωτικών προσπαθειών, εκ των μακρών εσωτερικών ταραχών είχε να αντιμετωπίση ένα πρόβλημα οίον η βιαία εκδίωξις των Ελλήνων εκ της Τουρκίας και η επακολουθήσασα ανταλλαγή των πλυθησμών όμοιον του οποίου, αν εξαιρέση τις την εκδίωξιν των Μαυριτανών εκ της Ισπανίας επί Φιλίππου του Γ! κατά τας αρχάς του 17ου αιώνος, δεν αναφέρει η παγκόσμιος Ιστορία.

Κατά φθινόπωρον του 1922, μετά μιαν πρωτοφανήν εν την ιστορία στρατιωτικήν ήτταν, εν μια ημέρα δυστυχίας κατεβάλλετο, εξεμηδενίζετο και εξεριζούτο από τα βάθη και τα παράλια της Μ. Ασίας ένας ολόκληρος όγκος Ελλ. Πληθυσμού,1.400.000 περίπου προσφύγων, γυμνών, ρακενδύτων, πεινώντων και όστις στιβαζόμενος εντός των πλοίων μεταφέρετο εις την Ελληνικήν πατρίδα δια να διαιτάται κατόπιν και επί μακρών, εις τα πεζοδρόμια των πόλεων, τα λιθόστρωτα των οδών, άνευ στέγης , άνευ επαρκούς περιθάλψεως, συγκεντρωμένος υπό τα υπόστεγα Σιδ.Σταθμών εν μέσω χειμώνος, επέφερε, ως ήτο επόμενον, πλήρη ανατροπήν της Δημοσιονομικής και Κρατικής ισορροπίας και εγέννησε προς στιγμήν φόβους καταρρεύσεως του όλου Κρατικού και Κοινωνικού οικοδομήματος έθνους μοκρού και ταλαιπωρημένου.

Εκλλησίαι, Σχολεία, Δημόσια κτήρια, Κινηματογράφοι και ένας μέγας αριθμός ιδιωτικών οικιών επετάχθησαν δια την πρώτην εγκατάστασιν των δυστυχών προσφύγων, παρ’όλα τα μέτρα ταύτα πολλοί των προσφύγων διήλθον τον χειμώνα εις σκηνάς.

Είναι προφανές ότι δεν είναι δυνατόν πας τις να φαντασθή οποίον πρόβλημα ετίθετο δια του όγκου 1.400.000 ενώπιον του Κράτους, μόνον δε όσοι παρηκολούθησαν εις όλας τας μορφάς την καταστροφήν, την αθλιότηταν, τα δεινά και τον θάνατον δύνανται να το αντιληφθούν.

Εις την ιστορίαν όλων των αιώνων και όλων των Εθνών υπάρχουν στιγμαί κατά τας οποίας αι κρίσεις αι οποίαι οδηγούν εις βαθείας κοινωνικάς αναστατώσεις ή σκληράς καταστροφάς, λαμβάνουν τον οξύτερον χαρακτήραν των.

Είναι αι στιγμαί κατά τας οποίας από τα βάθη των μαζών προβάλλει το φάσμα της αθλιότητος και της πείνης.

Προ 4 και πλέον ετών η Ελλάς εγνώρισε τας στιγμάς ταύτας ότε νικημένη και κατεστραμμένη, αβεβαία δια την σήμερον όσον και δια την αύριον συνεκέντρωσε την μάζα των προσφύγων, ήτις έμελε να ογκωθή δι’ άλλων προσφύγων οίτινες κατέκλυζον την Ελλάδα εκ του Καυκάσου και της Βουλγαρίας, και όχι μόνον ούτοι αλλά και ξένοι εζήτησαν άσυλον εις την πτωχήν πατρίδα ως οι Κιρκάσιοι, Αρμένιοι, Ρώσσοι κλπ.

Την δυστυχίαν και την καταστροφήν συνεπλήρωναν κατά την άφιξιν της προσφυγικής μάζης ενταύθα η πείνα και αι επιδημίαι.

Οι πλέον εξηντλημένοι εκ τούτων υπέκυπτον καθημερινώς κατ’ εκατοντάδας, η δυσεντερία και ο τύφος τοις απεδεκάτιζον.Διαρκούντος του χειμώνος του 1923 ο εξανθηματικός τύφος είχε κατακλύσει όλους τους λιμένας και πολλάς εκ των πόλεων του εσωτερικού της Ελλάδος.

Και είναι μεν αληθές ότι το Κράτος κατέβαλε πάσαν προσπάθειαν δια την πρώτην περίθαλψιν και εγκατάστασιν των προσφύγων, αλλά τα οικονομικά του μέσα ελάχιστα παρουσίαζον τούτο ανίκανον να λύση το ζήτημα της εγκαταστάσεως των προσφύγων εις ους ήρχισαν να καλλιεργώνται παρ’ επιτηδείων ιδέαι αναρχικαί και ικαναί να επιφέρουν την αποσύνθεσιν.

Και τα πράγματα ίσως να μην ανεχαιτίζοντο και θα επήρχετο η Κρατική αποσύνθεσις αν μη ο οργανισμός της Κ.Τ.Ε. επήρχετο αρωγός δια της ιδρύσεως του αυτονόμου οργανισμού της Ε.Α.Π. ήτις ανέλαβε να αποκαταστήση το εν ανεκδιηγήτω συμφορά συμφερόμενον εις τας πόλεις προσφυγικόν κόσμον.

Τοιούτον παρουσιάζετο το προσφυγικόν πρόβλημα και τοιαύτης εκτάσεως προ της Ε.Α.Π. χωρίς να προυπάρξη ποτέ παρομοία οργάνωσις ήτις λαμβανομένη ως παράδειγμα να χρησιμεύση ως οδηγός δια το επιχειρούμενον μέγα έργον. Εποικισμοί συνετελέσθησαν και συντελούνται και αλλαχού εν Αφρική εν Αυστραλία αλλ’ ούτε εις αιφνηδιαστηκότητα ούτε εις όγκον ούτε εις μέσα δύνανται να παραβληθώσιν ούτε να αποτελέσωσι προηγούμενον.

Εις τον Ελλ. Εποικισμόν υπό τοιαύτας δε συνθήκας εξηγώνται ευκολώτερον εκείνοι οι πειραματισμοί και ατασθαλίαι αν θέλητε των πρώτων μηνών των πρώτων έστω ετών αι σημειωθείσαι και σκορπίσασαι την αγανάκτησιν εκείνων οίτινες ευρίσκοντο <<έξω απ’τον χορό>>.

Ούτε υπό της Μοίρας ταχθέντες εις την πρώτην γραμμήν δια την εκτέλεσιν του έργου δεν είχον άλλον οδηγόν παρά την ιδίαν αυτών αφοσίωσιν.

Την επομένην της καταστροφής της Μ. Ασίας η Ελλ. Κυβέρνησις ώφειλε κατά τους πρώτους 12 μήνας να αντιμετωπίση δι’ ιδίων μέσων το τεράστιον έργον και να έλθη αμέσως αρωγός εις πληθυσμόν 1.500.000 ατόμων.

Τοιουτοτρόπως δια των συνήθων πόρων του προυπολογισμού της Ελλ. Κυβέρνησις ενισχυομένη και δια των ξένων φιλανθρωπικών οργανώσεων εξησφάλισε την λειτουργίαν των υπηρεσιών εγκαταστάσεως και πρώτων βοηθειών εις πρόσφυγας.

Εκ παραλλήλου δια της Κ. Τ. Ε. εφρόντιζε να επιτύχη την σύναψιν προσφυγικών δανείων.

Μόλις τον Ιούλιον του1923 η Οικονομική Επιτροπή της Κ.Τ.Ε. υπέβαλε την πρότασιν πρός την Υ/πιτροπήν ( της Ελλ. Κυβερνήσεως ) εν η εξέθετε τους όρους υφ’ ους θα ήτο δυνατόν να επιτευχθή η σύναψις Προσφγ. Δανείου. Μετά πολλάς αμοιβαίας συνεννοήσεις περι του ποσού του δανείου οπερ θα επήρκει δια την εγκατάστασιν των προσφύγων τούτο οριστικώς καθωρίσθη εις το

Ποσόν των 10.000.000 λιρών.

Η Ελλ. Κυβέρνησις δια την σύναψιν του δανείου τούτου ανέλαβε την υποχρέωσιν να εκχωρήση γαίας 500.000 εκταρίων ων η αξία υπελογίσθη εις 13.000.000 λίρες και ετέρας γαίας και οικοδομάς υπολογισθείσας εις 3.400.000 λίρες.

Η υπηρεσία του προσφυγικού δανείου αξησφαλίζετο :

1) Κατα προταιραιότητα δια της περιουσίας και προσόδων της Ε.Α.Π.

2) Δια των κάτωθι πρόσοδων παραχωρηθείσων προς την Δ.Ο.Ε. δια την είσπραξιν.

α) Πρόσοδοι Μονοπωλίου άλατος κλπ. Ν. Χωρών.

β) Πρόσοδοι Τελωνείων Χανίων, Ηρακλείου , Σάμου ,Χίου ,Μυτιλήνης και Σύρου.

γ) Πρόσοδοι τελών χαρτοσήμου Νέων Χωρών.

δ) Πρόσοδοι φόρου οινοπνεύματος καθ’ όλην την Ελλάδα.

Αι πρόσοδοι του τελευταίου τούτου φόρου υπόκεινται κατά προτεραιότητα δια ποσόν δρ. 20.500.000 περίπου ετησίως εις το εσωτερικόν λαχ. δανείου 5 % 1920.

Εν περιπτώσει ανεπαρκείας των πόρων τούτων εξησφαλίσθη και δι’ όλων των πλεονασμάτων εκχωρηθέντων ήδη εις την Δ.Ο.Ε. των υπεγγύων προσόδων αίτινες εξασφαλίζουσι και άλλα δάνεια και τούτο μετά την κράτησιν των ποσών δια την εξυπηρέτησιν των δανείων τούτων.

Ως 5% 1907. Δανείου εις χρυσόν 4% 1910 , 6% 1917 ( επιτάξεως ) .Δανείου 75.000.000 κλπ. 6% 1918.

Εκτός τούτων το προσφυγ. δάνειον συνήφθη και υπό άλλους όρους και υποχρεώσεις της Ελλ. Κυβερνήσεως ως η απαλλάγη της Ε. Α. Π. παντός τέλους κλπ. κλπ.

Η σύμβασις του προσφυγικού δανείου και τα συμβόλαια μετά των τραπεζών υπεγράφησαν μόλις τον Δεκέμβριον του 1924 μεταξύ Hanbro Bane Led και Jpeyer Co N.Y. και της Εθνικής Τραπέζης της ελλάδος , προέβλεπον σύναψιν δανείου με το 7% ονομαστικής αξίας 12.000.000 λιρών εξ ων 7.500.000 λιρών θα εκάλυπτε η αγορά του Λονδίνου , 2.500.000 λιρών η αγορά των Αθηνών και 2.300.000 λιρών εις δολ. Η αγορά Νέας Υόρκης. Το καθαρόν δε προιόν του δανείου θα ετίθετο εις την διάθεσιν της Ε.Α.Π.

Η έκδοσις εγένετο τον Δεκέμβριον του 1924 εις την τιμήν των 88 και εστέφθη υπο επιτυχίας.

Το δάνειον εκαλύθφη πεντάκις 1)2 εις Αθήνας, 20 εις Λονδίνον και εξ ολοκλήρου εις Ν. Υόρκην.

Εν τω μεταξύ δια την έναρξιν των εργασιών της Ε.Α.Π. εχορηγήθησαν πρ)λαί έναντι του φλοταρισθέντος ήδη δανείου : α! Πρ)λαί εχορηγήθηκαν το Νοέμβριον του 1923, β! τον Μάιον του 1924 και τρίτη μέσω Εθνικής Τραπέζης τον Ιούλιον του 1924.

Δια του δανείου τούτου η Ε.Α.Π. ώφειλε να αντικρύση το ζήτημα της αγροτικής εγκαταστάσεως των προσφύγων.

Το έργον της αγροτ. εγκαταστάσεως των προσφύγων υπήρξεν ένα έργον τεράστιον, δυσχερέστατον, πολύπλοκον. Πάντοτε σχεδόν προσέκρουσεν εις δυσκολίας τάξεως και εις δυσχερείας εξευρέσεως υλικών εν γένει , τον οποίον θα λάβετε μίαν ιδέαν κατά την πρόοδον της ομιλίας μου.

Ιδίως εν Μακεδονία έλαβεν όλας τας μορφάς και προυποθέσεις μιας αληθούς εκστρατείας κατά των στοιχείων της φύσεως, των ανθρώπων , των πραγμάτων.

Εντός 2 ετών από της Ροδόπης μέχρι του Πίνδου 1380 Σ/ σμοί ιδρύθησαν δια τους οποίους εχρειάσθη να μεταφέρωνται συνήθως εις απόστασιν 200- 300 χιλ. από της βάσεως των Κέντρων Εφοδιασμού και ακόμη και εις τας πλαγιάς των βουνών, χιλιάδες ανθρωπίνων υπάρξεων, ζώα , υλικά, ξύλα, κέραμοι, άροτρα, μηχανήματα και τούτο να γίνεται δια της διαβάσεως ποταμών πολλάκις άνευ γεφυρών, δια μέσου επαρχιών χωρίς ούτε ίχνος καν βατών οδών και δια μέσου ελωδών εκτάσεων.

Η Θεσ/νίκη πρωτεύων λιμήν εκφορτώσεων ήτο τελείως κατειλημμένος , αι αποβάθραι του λιμένος δεν επήρκουν , η έλλειψις μέσων μεταφοράς και εις τροχαίων υλικόν και εις μεταγωγικά μετά δυο εξαντλητικούς πολέμου κατέστησαν τας μεταφοράς προς το εσωτερικόν δυσκόλους.

Οποία αυταπάρνησις και υπομονή εχρειάσθησαν δια να αχθή εκεί όπου σήμερον ευρίσκεται έναν έργον το οποίον πανταχόθεν παρουσίασε δυσκολίας και ήτο σοβαρώτατον είναι δύσκολον να υπολογισθή.

Υπήρξαν βεβαίως και κακοί διευθυνταί εργασιών όπως και κακοί Σ/σμοί. Ο άνεμος παρασύρει μακράν τους κακούς σπόρους ανεμεμιγμένους με τους καλούς αλλ’ εν πάσει περιπτώσει εγένετο έναν έργον τεράστιον.

Μήπως δεν εγένοντο και σφάλματα , όχι βεβαίως. Δια μίαν επιχείρησιν τεραστίαν θα εχρειάζετο ίσως ένα σχέδιον καθορισμένον απολύτως δια του χρόνου και μεθοδικώς. Τουναντίον εις τον Εποικισμόν είσθε υποχρεωμένοι ακαταπαύστως να προβλέπητε , να ερευνάται , να προσπαθείτε. Αι πλάναι είναι μοιραίαι!

Οι πρόσφυγες διηρούντο εις 2 κατηγορίας , υπήρχε μια τάξις προσφύγων ήτις φεύγουσα τας συνεπείας μιάς καταστροφής της Μ. Ασίας κατέλειπε τας εστίας διαρκούντος του φθινοπώρου του 1922 και ετέρα τάξις οι Έλληνες της Τουρκίας οι οποίοι ώφειλον να ανταλλαγώσι συμφώνως προς την σύμβασιν της Λωζάνης, ούτοι δε έφθασαν εν Ελλάδι το φθινόπωρον του 1923 υπό όρους ήττον δυσμενείς, αλλά πάντως υπήρξαν και αυτοί φορτίον δια την ταλαιπωρημένην πατρίδα.

Οι πρόσφυγες κατά προσέλευσιν είχον ως εξής :

Εκ της Μ. Ασίας μετα των εκ του Πόντου 1.000.000 άτομα .

Εκ της Ανατολ. Θράκης 190.000 άτομα .

>> Καυκάσου 70.000 >>

>> Βουλγαρίας 30.000 >>

και >> Κων/πόλεως 70.000 >>

Ο αριθμός ούτος των προσφύγων δεν ανταποκρίνεται απολύτως πρός την πραγματικότητα καθ’ όσον πολλοί των προσφύγων ελθόντες εις την Ελλάδα δι’ ιδίων μέσων δεν διήλθόν δια την καταγραφήν των αφικνουμένων προσφύγων καταρτισθεισών τότε υπηρεσιών και ως εκ τούτου στοιχεία στατιστικά απολύτως ακριβή περί του αφιχθέντος εν Ελλάδι προσφυγικού πληθυσμού δεν υπάρχουσιν.

Εις την πατρίδα των οι πρόσφυγες ούτοι εσχημάτιζον διαφόρους κοινωνικάς τάξεις.

Εις τας μεγάλας πόλεις και τα σπουδαιότερα κέντρα , επηγγέλλοντο ούτοι τους μεγαλεμπόρους , τους βιομηχάνους , τους εφοπλιστάς ,τους τραπεζίτας , τους ιατρούς , τους φαρμακοποιούς , τους μικρεμπόρους , τους επαγγελματίας , τους εργάτας παντός είδους ,τους κηπουρούς , τους υπηρέτας κλπ.

Εις τα μικρά μέρη της Μ. Ασίας έζη μία τάξις πολυάριθμος μικροιδιοκτητών οι οποίοι όμως συνήθως εγκατέλειπον την ιδιοκτησίαν των εις τας φροντίδας της οικογενείας των αίτινες ή εκαλλιέργουν την ιδιοκτησίαν των μόνον ή ακόμη και δι΄ εργατών οπόταν η καλλιέργεια παρουσίαζε κατά το μάλλον και ήττον έκτασιν.

Αυτοί δε ίδιον επιγγέλλοντο εις τας πόλεις τους μεταπράτας και μεταπωλητάς, οι εκ των παραλιών δε κατετάσσοντο ως ναύται εις τα ιστιοφόρα άτινα διέσχιζον όλην την λεκάνην της Μεσογείου.

Εις την ύπαιθρον έζων οι ποιμένες και οι γεωργοί καλλιεργούντες διάφορα δημητριακά , μεταξοσκώληκας και ασκούντες παντός είδους καλλιεργείας.

Εις το διαμέρισμα της Σμύρνης κατά μήκος των παραλιών της Ιωνίας ησκείτο μεγάλη καλλιέργεια αμπέλων , ελαιώνων , συκεώνων. Επι των ακτών της Προποντίδος και του Ελλησπόντου εκαλλιεργούντο δημητριακά , επι των πλευρών του Πόντου καπνά , δέντρα οπωροφόρα και γενικώς η μικρά καλλιέργεια , εις το διαμέρισμα της Προύσσης εκαλλιεργούντο αμπελώνες και ευρεία ησκείτο καλλιέργεια μεταξοτροφίας.

Εν μία λέξει έκαστον χωρίον των παραλίων ηρίθμει ένα πληθυσμόν ναυτικών και αλιέων , γεωργών και μικροεπαγγελματιών συγχρόνως.

Ούτω η πρός εγκατάστασιν προσφυγική μάζα παρουσίαζε μίαν φοβεράν αναμοιογένειαν , προελέυσεον και επαγγελμάτων.

Εξ άλλου πολλοί γεωργοί ηναγκασμένοι κατά τους πρώτους μήνας να κερδίσωσι τα προς το ζην εργαζόμενοι ως εργάται εντός των πόλεων απερροφίθησαν εντός αυτών αυξήσαντες ούτω τον αστικόν προσφυγικόν πληθυσμόν , επίσης η μικροιδιοκτήται μη καλλιεργούντες , ώς ανωτέρω είπομεν μόνη των την γήν δεν ήτο εύκολον να προσανατολισθώσιν απολύτως πρός την νέαν των γεωργικήν πλέον κατάστασιν.

Εις πάντα ταύτα και η διαφορά των εθίμων και ηθών των διαφόρων προσφύγων και η διαφορά της ιδιοσυγκρασίας τούτων προς τους αυτόχθονας και μεταξύ αυτών των ιδίων απετέλεσεν και αυτή σπουδαίον ζήτημα εξετάσεως κατά των εγκαταστάσεων. Οι Έλληνες, επί παραδείγματι, της Μ.Ασίας ως ζήσαντες αμέσως υπό τον ζυγόν εις τας απομεμακρυσμένας επαρχίας του εσωτερικού εν μέσω Τούρκων και Κούρδων ομοιάζουσιν απολύτως πρός τους αστικούς λαούς, είναι καθυστερημένοι, ταπεινοί και φοβισμένοι, μέγας δε αριθμός τούτων είναι τουρκόφωνοι. Άλλοι ως οι Καπαδόκες εκ της καρδιάς της Ανατολής είναι οι τύποι των διανοουμένων ανθρώπων, μορφωμένοι, ενεργητικοί, επιχειρηματικοί και λεπτολόγοι, άλλοι ως οι Έλληνες των παραλίων της πεδιάδος του Μαιάνδρου είναι οι πλέον αυθεντικοί Ιωνοί, ατομισταί, εφευρετικοί, ενεργητικοί, εύστροφοι, αφομοιούνται ταχέως, είναι εύγλωτοι τους ευρίσκεται πανταχού παρόντες.

Εξ άλλου οι Έλληνες της Κιλικίας και της Προποντίδος είναι συγχρόνως ο τύπος του ανατολίτου και του κατοίκου των μεσημβρινών χωρών.

Εις τον Πόντο, ως τον περιγράφουν οι ιστορικοί, συναντά κανείς είτε προς ανατολάς, είτε πρός δυσμάς, είτε εις τας ακτάς, είτε εις το εσωτερικόν τους πλέον ανομοίους τύπους από του τύπου του τετριμμένου, αμαθούς και αγροίκου μέχρι του πλέον λεπτού και ευγενούς των Ελλήνων.

Αι ορειναί επαρχίαι και τα υψηλά οροπέδια του Πόντου αποδίδουν μιαν φυλήν ανθρώπων αυστηρών ηθών, η οποία ουδέν απώλεσεν από την ορμήν προς πόλεμον και τας πολεμικάς αρετάς του μεσαιωνικού ήρωος Διγενή Ακρίτα.

Θεωρούνται οι Πόντιοι ως οι πλέον αυθεντικοί Έλληνες, η επιβλητική παρουσία, η καθαρότης των χαρακτηριστικών και της γλώσσης μαρτυρούσι την προελευσίν των, ομιλούσι ελληνικά όπου υπάρχει αφθονία αρχαίων φράσεων και λέξεων και εις στροφάς του λόγου των αι Ομηρικαί φράσεις είναι συχνόταται.

Οι πρόσφυγες του Καυκάσου είναι οι τύποι οι πλέον όμοιοι προς τους Ποντίους αλλά πολύ υπερήφανοι. Προερχόμενοι από τους Ποντίους τους μεταναστεύσαντας κατά τον 19ον αιώνα εις τον Ρωσσικόν Καύκασον είναι εκ δύο διαφόρων επαρχιών. Οι μεν προέρχονται εκ του διαμερίσματος του Καρς είναι μορφωμένοι, ενεργητικοί και εύστροφοι, οι άλλοι προερχόμενοι εκ του διαμερίσματος της Τυφλίδος είναι ήττον πολιτισμένοι.

Ο χωρικός Θραξ ποιμήν ή γεωργός είναι άνθρωπος ήρεμος και λογικός, βραδύς και σοβαρός με συνηθείας απλάς και κοινωνικάς.

Δίδει την εντύπωσιν ανθρώπου μετρημένου και σταθερού πράγμα όπερ είναι ίδιον ανθρώπων αφοσιωμένων εις την γήν. Κρίνει τα πράγματα ησύχως και ψυχρώς, σκέπτεται πολύ, είναι εργατικός, ανεκτικός αλλά και πείσμων, φροντίζει δια την αύριον και σκέπτεται πάντοτε να οικονομήση, ζή συντηρητικά και σχεδόν υπό εν πατριαρχιακόν καθεστώς άνευ ουδεμίας μεταβολής.

Ο συγγενής του ο εκ Βουλγαρίας πρόσφυξ αποδίδει επίσης τον τύπον του αληθούς χωρικού όστις δεν ζή παρά εκ της γής και δια την γήν. Ομοιάζει απολύτως προς τον Θράκα αλλ’ είναι περισσότερον εξελικτικός τούτου είναι εις σκαπανεύς προόδου και είναι στοιχείον τάξεως.

Ούτω το ζήτημα της πρώτης εγκαταστάσεως των προσφύγων, η φοβερά ανομοιογένεια προελεύσεων, επαγγελμάτων, εθίμων, ηθών, η σπουδή προς του το επί τω τέλει της ταχυτέρας απομακρύνσεως των προσφύγων εκ των κέντρων εις α συνεκεντρούντο διά πολλούς λόγους αλλ’ ιδία ένεκεν των κοινωνικών, δεν έσχε αποτέλεσμα απολύτως επιτυχή.

Ούτω εγκατεστάθησαν αλιείς εις ορεινάς περιφέρειας, αγρόται εις παραλίους Σ/σμούς κλπ. εντεύθεν δε και η παρατηρηθείσα κατ’ αρχήν ραγδαία διαρροή των προσφύγων πρός τας πόλεις.

Το ζήτημα της α! εγκαταστάσεως ώφειλε να ακολουθήση αμέσως η ανέγερσις στέγης. Η χάραξις των Σ/σμών, η εκλογή του μέρους εις ο έμελλε να ανεγερθή Σ/σμός εκλεγομένου μεταξύ του πλέον καταλλήλου από υγιεινής απόψεως, η εξεύρεσις υλικών, η μεταφορά τούτων εις τα μέρη των οικοδομικών εργασιών κλπ. επεβράδυναν ουσιωδώς την έναρξιν των εργασιών τούτων.

Εν Μακεδονία εγκαταστάθησαν αγρόται μέχρι 31/12/26 116.941 οικογένειαι, ευρίσκονται δε υπό εγκατάστασιν ή αναμένουν να εγκατασταθούν εν Μακεδονία 25.000 οικογ. Αι αγρ. εγκατασταθείσαι οικογένειαι διαμένουσι εις ανεγερθέντες 1.380 Σ/σμούς κατά προελεύσεις Δε εγκατασταθείσαι αγρ. Οικογένειαι διακρίνονται εις :

Ποντίους οικογένειαι 36.413

Καυκασίους >> 10.327

Μικρασιάτας >> 33.103

εκ Βουλγαρίας >> 6.000

Θράκας >> 30.243

εκ διαφ. μερών >> 855

Διά τας αγρ. εγκατασταθείσας οικογενείας διετέθησαν οικήματα 96.073. Εκ είναι ανταλλάξιμα 53.240, δαπάναις του Κράτους ανηγέρθησαν 4.936 και υπό της Ε.Α.Π. 37.897, τα υπό της Ε.Α.Π. περί τα 10.500 δι’ εργολαβίας τα δε λοιπά υπό των προσφύγων δια της χορηγήσεως δανείων εις αυτούς.

Παραλλήλως πρός την εξασφάλισιν στέγης η Ε.Α.Π. εξησφάλισε ως ώφειλε και την χορήσησιν βαθμηδόν εις τους πρόσφυγας διαφόρων εφοδίων ήτοι ζώων μεγάλων και μικρών, σπόρους, κάρρα, γεωργικά εργαλεία, γεωργικά μηχανήματα κλπ. ως χορτοδετικάς μηχανάς, θεριστικάς, αλωνιστικάς κλπ.

ΥΔΡΕΥΣΙΣ. Η ύδρευσις απετέλεσε και αυτή σπουδαίαν δυσχέρειαν της εγκαταστάσεως. Τα περισσότερα των Μουσουλμανικών χωριών υδρεύοντο εκ πηγών μακράν κειμένων εξ ών το ύδωρ μετεφέρετο μέχρις εκεί δια πηλίνων αγωγών, αλλά δε δια φρεάτων. Ο χρόνος εξηφάνισε τους σωλήνας έκαμε δε να καθιζίουσι τα φρέατα, ούτω εκτός των άλλων Σ/σμών οίτινες εστερούντο τελείως ύδατος και οι παλαιοί φορείς ύδατος είχον καταστραφεί. Το πρόβλημα της υδρεύσεως των Σ/σμών έπρεπε να αντιμετωπισθή εν τη ολότητί του. Εις πολλάς μάλιστα περιφερείας το ύδωρ ήτο ελεεινόν ως εις τας περιφερείας Σαρή- Σαμπάν-Κοζάνης καθ’ όσον η ανέγερσις των Σ/σμών εις τα μέρη εκείνα δεν έπρεπε να κρίνεται μόνον από την ύπαρξιν ύδατος. Τα υδρευτικά έργα ήρχισαν κατόπιν μακρών γεωλογικών μελετών δια την εξεύρεσιν τρόπου υδρεύσεως των διαφόρων Σ/σμών. Αι μελέται αυταί είχον ως επακολούθημα την ανακάλυψιν παλαιών σπουδαίων υδραγωγείων (ως εν Μπουνάρ, Μπασή, Καβάλλα, Πέλλα, Χαλωστή κλπ.) μαρτυρούντα την ύπαρξιν αρχαίας τέχνης και πολιτισμού.

Πάντα τα μηχανικά μέσα ετέθησαν εν χρήσει διά την ύδρευσιν των Σ/σμών, φρέατα, γεωτρύσεις δια της χειρός, μηχανικαί γεωτρύσεις κλπ.

Σήμερα δύναται να λεχθή ότι εξησφαλίσθη αρκετή ποσότης διαθεσίμου ύδατος δια τα πλείστα χωριά.

Εν τούτοις υπολείπονται να εκτελεσθώσι μεγάλα έργα ιδίως αρδευτικά τα οποία μαζί με εκείνα άτινα ανέλαβε η Φαουντέσιον θα δυνηθώσι να αποδώσωσι εις την καλλιέργειαν απειρίαν εκτάσεων καλλιεργησίμων, αλλού δε να βελτιώσωσι την παραγωγήν των αγρών καθισταμένων αρδευτικών. Κατεσκευάσθησαν μέχρι 31/12/26 υδραγωγεία 145, ετοποθετήθησαν σιδηροσωλήνες μέτρα 180.000, φρέατα μετ’ αντλιών 305, αρτεσιανά 109 βάθους ολικού μ. 4.550.

Από της πρώτης στιγμής της εγκαταστάσεως και της παροχής εφοδίων η Ε.Α.Π. ώφειλε να αντιμετωπίση και το ζήτημα της διανομής και της διαθέσεως εις τους πρόσφυγας γαιών προς καλλιέργειαν.

Κατά τους όρους του 2ου άρθρου του Πρωτοκόλλου της Γενεύης η Ελληνική Κυβέρνησις ανέλαβε την υποχρέωσιν να παραχωρήση τη Ε.Α.Π. δια την εγκατάστασιν των προσφύγων 500.000 εκτάρια στρεμμάτων. Συμφώνως προς την υποχρέωσιν ταύτην η Ελληνική Κυβέρνησις παρεχώρησεν εις την Ε.Α.Π. σύνολων στρεμμάτων 7.356.735 εξ ων καλλιεργήσιμα στρέμματα 4.701.543 και μη καλλιεργήσιμα 2.655.193 στρέμματα.

Ελλείψει κτηματολογίου η εκτίμησις αύτη είναι κατά προσέγγισιν αλλά δεν απέχει της αληθείας.

Εις τους αριθμούς των άνω εκτάσεων πρέπει να υπολογίσητε ότι συμπεριλαμβάνονται και αι βοσκαί απαραίτητοι εις τους πρόσφυγας.

Η Επιτροπή κατέστη κάτοχος των γαιών μέχρι της στιγμής καθ’ ήν οι πρόσφυγες κανονίζοντες τας υποχρεώσεις των θα πληρώσωσι τα χρέη των ως την αξίαν των εν λόγω γαιών καθ’ όσον η αξία τούτων υπελογίσθη κατά την πληρωμήν του Προσφυγικού Δανείου.

Η έλλειψις κτηματολογίου, αι δυσκολίαι του ακριβούς καθορισμού ορίων, η έλλειψις τίτλων ιδιοκτησίας, τέλος η ανάγκη να καθορισθή το μέρος των προσφύγων και αι γαίαι των εντοπίων παρουσίαζον τοιαύτα εμπόδια δια την μεταβίβασιν και δια την υπόδειξιν των ακριβών ορίων των γαιών των παραχωρουμένων εις την Επιτροπήν ώστε το ζήτημα να χρονίζη.

Αι δυσχέρειαι αυταί δεν θα λείψουν ειμή μόνον δια της συντάξεως κτηματολογίου. Εν τω μεταξύ και προ τοιούτων δυσχερειών η Ελληνική Κυβέρνησις δια του 3ης Μαίου 1926 Ν.Δ. μετεβίβαζε enblock όλα τα δικαιώματα ιδιοκτησίας επί των αγροτικών γαιών όπου εγκατεστάθησαν Πρόσφυγες.

Αι γαίαι διαιρούντο ως εξης :

Του Δημοσίου στρ. 746.647 Ανταλλάξιμοι Τουρκικαί και ένα μέρος των παλινοστησάντων Βουλγάρων 5.274.281, Ιδιωτικαί ιδιοκτησίαι απαλλοτριωθείσαι ή επιταχθείσαι στρ. 802.470, Ενοικιασθείσαι επί 10ετίαν ως ανήκουσαι εις Όρος Άθως αναπαλλοτ. Στρ.14.410, Διαφόρων κατηγοριών στρ. 392.028.

Το μεγαλύτερον δηλ. μέρος των γαιών ήτο το των ανταλλαξίμων θα ηδύνατο δε να λεχθή ότι η αγροτική εγκατάστασις των Προσφύγων άνευ της ανταλλαγής θα ήτο προβληματική.

Οι Προσφυγική Σ/σμοί συμπεριέλαβον τους διαφόρους πρόσφυγας αλλού μεν συγκεντρωμένους κατά περιφερείας προελεύσεων, αλλού δε πρόσφυγας πάσης επαρχίας. Το πράγμα τούτο έχει σημασία δια την ησυχίαν των Σ/σμών και την καλήν συμβίωσιν των προσφύγων. Όπου συνεγκεντρώθησαν ανόμοια στοιχεία εκεί αι συγκρούσεις υπήρξαν ενίοτε ζωηραί αι φιλονικείαι ακατάπαυστοι.

Η διανομή των γαιών εις τους πρόσφυγας εγένετο με θεμελιώδη βάσιν του να εξασφαλίζη συντήρησιν αγροτικής οικογενείας και τα μέσαν προς πληρωμήν των χρεών των προσφύγων.

Γενικώς λαμβάνεται ως βάσις δια τον κλήρον μια οικογένεια εκ 4 ατόμων. Εν τούτοις υπήρξε περίπτωσιν να παραβώσι την βάσιν ταύτην εκεί όπου υπήρξε έλλειψις γαιών εγένετο συμφώνως προς τον αριθμό των μελών εκάστης οικογενείας.

Ο παραχωρούμενος κλήρος εις εκάστην οικογένειαν κυμαίνεται αναλόγως του εδάφους και του είδους της καλλιεργείας : Ούτο π.χ. διά δημητριακά εις την Ανατ. Θράκην από 25-60 στρεμ.γής, εις την Μακεδονίαν κυμαίνεται από 40-60 στρέμματα, εις την Ήπειρον από 35-40 στρέμματα και εις την Θεσσαλίαν από 60-80 στρέμματα.

Επίσης παραχωρείται γενικώς βοσκή.

Δια τας λοιπάς καλλιεργείας παραχωρείται ανάλογος έκτασις : δια την καλλιέργειαν κανάβεωες και πιπέριως ερυθρού εν Καρατζόβη 6-7 στρέμματα, δια την καλλιέργειαν της ελαίας 200-250 ρίζες κλπ.

Οι διάφοροι επαγγελματίαι των Σ/σμών λαμβάνουν 1/2 ή 1/4 κλήρου.

Ο κλήρος κυμαίνεται ουχί μόνον εν σχέση πρός το έδαφος και τα είδη της καλλιεργείας, αλλ’ αναλόγως και των όρων της ευκόλου διαθέσεως των προιόντων, της αποστάσεως δηλ. των κέντρων παραγωγής από των κέντρων καταναλώσεως και των μέσων μεταφοράς, π.χ. η περιφέρεια Μπέλες παράγει μιαν αφθονίαν θαυμασίων φρούτων, αλλά στερείται τελείως συγκοινωνιών, χρειάζονται 18-20 ώραι πορείας δια την μεταφοράν των προιόντων επί ημιόνων εις κέντρα καταναλώσεως. Εις ένα τοιούτον μέρος είναι προφανές ότι εις κλήρος δενδροκαλλιεργείας έχει ελαχίστην αξίαν.

Κατά την εγκατάστασιν η παρατηρηθείσα στενότης γης και το άγονον του εδάφους έσχον μιαν θαυμασίαν επίφασιν επί της βελτιώσεως της καλλιεργείας διότι εισήχθησαν και διεδόθησαν καταπληκτικώς τα χημικά λιπάσματα, δεν παύει δε ο γεωργός να σκέπτεται καθ’ ημέραν πώς να βελτιώση την παραγωγήν πράγμα όπερ αποτελεί σταθερόν και ασφαλές βήμα προς πρόοδον και νέαν εξέλιξιν.

Η στενότης της γης ηνάγκασε τους μεν χωρικούς να μην αφίσωσι γωνίαν ακαλλιέργητον την δε Επιτροπήν να σκεφθή τρόπον εξευρέσεως γαιών πράγμα όπερ επέτυχε δια της εκχερσώσεως των χέρσων εκτάσεων. Ετέθη αμέσως εν χρήσει η μηχανική καλλιέργεια. 45 μηχαναί ας το Κράτος έθεσεν εις την διάθεσιν της Επιτροπής εχρησιμοποιήθησαν εν όλω ή εν μέρει δια μηχανικήν καλλιέργειαν, εκχερσώθησαν δε ούτω μέχρι 31/12/26 περί τα 150.000 στρέμματα βάθους 12-20 χιλ. του μέτρου, εξ αυτών δε περί τα 10 χιλ. στρεμμάτων βάθους 35-40 εκατ. του μέτρου δια αμπελώνας.

Η έλλειψις αροτριώντων και η δυσκολία της εκχερσώσεως κατέστησαν απαραίτητον την χρησιμοποίησιν των μηχανών.

Επίσης το βενζινάροτρον εχρησιμοποιήθη και δια τας αρώσεις εις τας πεδιάδας το Δε ξύλινον άροτρο του Ησιόδου το οποίον μετεβιβάζετο από γενεάς εις γενεάν αντικατεστάθη δια του σιδηρού.

Πρός τούτοις τα σύγχρονα μηχανήματα εισήλθον εις την Μακεδονίαν δια της εγκαταστάσεως των προσφύγων αποτελέσαντα σταθμόν δια την βελτίωσιν της καλλιεργείας.

Ούτω η αύξησις της καλλιεργείας εχώρησεν αλματωδώς και ενώ κατά το 1922 εκαλλιεργούντο εν Μακεδονία μόνον 850 χιλ. στρέμματα διαφόρων καλλιεργειών των 2/3 διατελούντων εν αγραναπαύσει κατά κρατούν έθιμον εν Μακεδονία εκαλλιεργήθησαν και καλλιεργούνται σήμερον υπό προσφύγων εν γένει στρέμματα 3.323.448 καθ’ έκαστον έτος.

Η εγκατάστασις ενός τόσον αριθμού γεωργών και η συνεπεία ταύτης επέκτασις των καλλιεργειών επέφερε φυσικώς την ελάττωσιν των γαιών αίτινες εχρησιμοποιούντο άλλοτε ως βοσκαί. Η διατήρησις των μεγάλων ζώων διέρχεται κρίσιν, αλλ’ εκ παραλλήλου οι Νομάδες κτηνοτρόφοι εντός ολίγου είναι καταδικασμένοι να εξασφανισθώσι συγχρόνως δε με αυτούς η αρχαία ποιμενική Τέχνη από την οποία δεν θ’ απομένει ει μη μόνον η Ηχώ του αυλού του Σαρακατσάνου ως απαλό τραγούδημα δια την σκληράν εξαφάνισί του την οποίαν θα θρηνή για να δώση μαζί μ’ αυτήν και το μήνυμα στην αγαπημένη του πως δεν θ’ ακουσθή πια :

<< Βγήκαν οι Βλάχοι στα βουνά >>

<< βγήκαν και τα κοπάδια του >>

<< Παναγιώτη το κουπί δεν φάνηκε ακόμη>>

Οι Σαρακατσαναίοι και οι Αρβανιτόβλαχοι αποτελούν το 1/4 των κτηνοτρόφων της Ελλάδος αυτοί ήρχισαν ήδη να ελλατούν τα ποιμνιά των.

Η κατάστασις αυτή προμαρτυρεί μιαν μονομαχίαν μεταξύ κτηνοτρόφων και προσφύγων από την οποίαν νικηταί θα εξέλθουν μοιραίως οι τελευταίοι.

Και ενώ η νομαδική κτηνοτροφία ένας ολόκληρος εθνικός πλούτος τείνει να εξαφανισθή εκ παραλλήλου η οικιακή κτηνοτροφία υποστηριχθείσα παρά του Εποικισμού αναγεννάται και θα υποκαταστήση ολίγον κατ’ ολίγον την νομαδικήν. Ούτω θα επανιδρυθή επ’ ωφελεία των προσφύγων και της Εθνικής Οικονομίας αυτό το ζών κινητόν κεφάλαιον του οποίου η ελάττωσις ως των πολέμων κατά 11 τελευταία έτη παρουσίασε σοβαράν κρίσιν δια την χώραν.

Η αγροτική εγκατάστασις έχει και άλλα ευτυχή γεγονότα :

Η παραγωγή κτηνοτροφικών φυτών, άλλοτε αγνώστων εν Μακεδονία ηύξησε ταχέως. Η παραγωγή του βίκου επί παραδείγματι ηύξησε κατά 193% εν παραβολή πρός την παραγωγήν του 1924, η παραγωγή της μηδικής(τριφυλλίου) κατά 134%. Ήδη εν Μακεδονία καλλιεργούνται 600.000 στρέμματα κτηνοτροφικών φυτών και βοτάνων εν γένει.

Παντού ένθα εγκατεστάθησαν πρόσφυγες αι καλλιέργιαι εποίκιλαν μεγάλως.

Η καλλιέργεια καρποφόρων δένδρων εις ήν ασχολούνται ιδία οι αστοί πρόσφυγες και η οποία προσκολλά περισσότερον πάσης άλλης τον γεωργόν εις την γή ηύξησε καταπληκτικώς, χιλιάδες φυτορίων παρεχωρήθησαν προς φύτευσιν.

Η καλλιέργεια του βάμβακος όστις άλλοτε επλούτιζε την πεδιάδα του Στρυμώνος είχε δε εξωστρακισθή υπό του καπνού παρουσιάζει ήδη κίνησιν σημαντικήν. Η επανάληψις της καλλιεργείας παρετηρήθη από της αφίξεως των προσφύγων. Η ποιότης η παραχθείσα χάρις εις την ποικιλίαν εκλεκτού σπόρου είναι αρίστη. Ο Εποικισμός ενεθάρρυνε την καλλιέργειαν ταύτην η οποία αποτελεί μιαν εγχώριον βιομηχανίαν, τα Νηματουργεία δύνανται να απορροφίσωσι το τριπλάσιον της σημερινής παραγωγής.

Επίσης εισήχθη εν Μακεδονία η καλλιέργεια της κανάβεως. Η πρώτη δοκιμή της καλλιεργείας ταύτης απέδωσε μέτρια αποτελέσματα, τα αποτελέσματα όμως δευτέρας δοκιμής ήσαν λίαν ικανοποιητικά αποδώσαντα καθαρόν εισόδημα 7.500 κατά στρέμμα.

Εξ άλλου τα μεγάλα πλεονεκτήματα της καλλιεργείας ταύτης εκ του κέρδους του ταχέως και ασφαλούς εξασφαλίζουσιν την διάδοσίν της. Ήδη ιδρύθη εν Τεκέλη Σ/σμός παραγωγής όστις και θα αποτελέση τον πυρήνα εξελίψεως της καλλιεργείας ταύτης, εκ της οποίας η παραγωγή δύναται να διατεθή εν τη αγορά μας.

Καταβάλλονται επίσης προσπάθειαι δια να καταστή δυνατόν να επαναζήση η καλλιέργεια της ροδής, η οποία κατά την αρχαιότητα απετέλει τιμήν δια την Μακεδονίαν και εκ του άνθους της οποίας εξάγεται το ροδέλαιον. Είναι βεβαίως γνωστόν ότι το δενδρύλλιον αυτό καθιστά σήμερον πλουσίας περιφερείας της Περσίας, των Ινδιών και της πεδιάδος του Καζανλίκ της Βουλγαρίας.

Δυστυχώς όμως η Βουλγαρία οπόθεν έμμελε να γίνη η προμήθεια φυτορίων απηγόρευσε την εξαγωγήν. Ήδη ο Εποικισμός προμηθεύεται τοιαύτα εκ Καρατζόβης και Βερροίας όπου εκαλλιεργήθη η ρόδη διότι το έδαφος και το κλίμα των επαρχιών τούτων είναι καταλληλότατον.

Επίσης δια την καλλιέργειαν του κρόκου όστις αποτελεί μιαν των σπουδαιοτέρων καλλιεργειών και φαρμακευτικόν προιόν καταβάλλοντο προσπάθειαι. Επίσης τούτου γίνεται χρήσις εις την βαφήν.

Μια εκ των σπουδαιοτέρων κατευθύνσεων ήτις εδόθη εις την εκμετάλλευσιν της γής από της αφίξεως των προσφύγων είναι και η έκτασις ην έλαχε η καλλιέργεια λαχανοκήπων. Εις μέγας αριθμός προσφύγων της Σμύρνης και της Κων/πόλεως είναι εξαίρετοι κηπουροί. Πέριξ της Θεσ/νίκης εγένοντο 400 λαχανόκηποι ώστε σήμερον να υπάρχη υπερεπάρκεια λαχανικών εκεί όπου προ ετών τα λαχανικά εζητούντο με το σταγονόμετρον. Εις το πλείστον των άλλων επαρχιακών πόλεων η κίνησις υπήρξεν ανάλογος.

Η άμπελος εύρε εν Ελλάδι έδαφος γόνιμον από πάσης απόψεως. Από της Μακεδονίας είχε σχεδόν εξαφανισθή λόγω καταστροφής υπό της φυλλοξήρας και των τελευταίων πολέμων, ενώ τουναντίον εις την Παλαιάν Ελλάδα και τας νήσσους καλύπτει έκτασιν 2.000.000 στρεμμάτων. Το κράτος ενίσχυσε παντοιοτρόπως την αμπελουργίαν. Εφυτεύθησαν δε εν Μακεδονία 57.000 στρεμμάτων νέων αμπελώνων διενεμήθησαν δε προς τούτο παρά του Εποικισμού 7.000.000 κλίματα εμβολιασμένα. Η Επιτροπή ίδρυσε φυτώρια, εισήγαγε 5.000.000 ρίζας αμερικ. αμπελών, 1.250.000 εκ Γαλλίας και εχορήγαγε δάνεια προς αμπελουργούς. Τα πρώτα αποτελέσματα υπήρξαν ενθαρρυντικά και υποχρεούντα να ενισχυθή περισσότερον η καλλιέργεια της αμπέλου υπό την προυπόθεσιν όμως της απαραιτήτου βελτιώσεως της παραγωγής καθ’ όσον μετά τινα έτη εφ’ όσον αι εντόπιαι ανάγκαι καλύπτονται θα ηδύνατο να γίνη εξαγωγή δεδομένου μάλιστα ότι το Σιδ. δίκτυον βοηθεί εις τούτο, αλλά θα ώφειλε όμως και το είδος σταφυλών να είναι επιδεικτικόν μεταφοράς.

Η καλλιέργεια αμπέλου θα ηδύνατο να επεκταθή ιδία εις τας περιφερείας Κιλκίς και Χαλκιδικής αίτινες δύνανται να καταστώσι δύο περιφέρειαι αμπελουργικαί εξαίρετοι.

Αι άμπελοι της Μακεδονίας σήμερον δεν απολούν ει μη μόνον την αξίαν ενός μελλοντικού πλούτου, ενώ αντιθέτως η Σουλτανίνα της Κρήτης έχει μεγάλην αξίαν ιδίως σήμερον οπότε δια των προσφύγων εβελτιώθη και η καλλιέργεια και η επεξεργασία της ηύξησε δε η παραγωγή μεγάλως, σήμερον παράγονται εν Κρήτη 5.500.000 κιλά έναντι 2.000.000 τοιούτων κατά το 1922.

Η μορέα επίσης είναι το κατ’ εξοχήν πλούσιον δένδρον εν Ελλάδι. Η σηροτροφία απετέλει άλλοτε εργασίαν οικιακήν, ήδη η καλλιέργεια του μεταξοσκώληκος έλαβεν έκτασιν και τύπον αληθούς βιομηχανίας. Οι κόκκοι ηγοράσθησαν εις υψηλάς τιμάς η δε βιομηχανία της ως εκ τούτου ηύξησεν γοργώς. Ήδη μάλιστα ιδρύθησαν και άλλα εργοστάσια εις Καλάμας,Σπάρτην και αλλαχού.

Η ποσότης σπόρου σήμερον υπό των γηγενών ανέρχεται εις 73.000 κυτία, των προσφύγων υπερέβη τας 160.000 των 25 γραμ. εναντι ολικής παραγωγής κατά το 1922 μόλις 50.000 κυτίων.

Αντιθέτως η παραγωγή νοπών βομβίκων δεν ηύξησεν από 1.625.437 οκαδ. παραχθεισών τω 1922 ανήλθεν εις τας 2.055.487 κατά τω 1924. Τούτο αποδεικνύει τρανώτατα έλλειψιν επαρκών φύλλων μορέας προς διατροφήν του σκώληκος. Ήδη εις τούτο τείνουν αι προσπάθειαι της Επιτροπής δηλαδή εις την αύξησιν καλλιεργείας μορεώνων,εις τρόπον ώστε να εξασφαλισθή πλήρης επάρκεια.

Η καλλιέργεια του μεταξοσκώληκος παρουσιάζει και το εξής πλεονέκτημα, απασχολεί τον γεωργόν μόνον κατά τον μήνα Μάιον οπότε αι γεωργικαί ασχολίαι του δεν τον ζητούν.

Η νέα τροπή της σηροτροφίας εν Ελλάδι προσείλκυσε την προσοχήν των κεφαλαιούχων και ιδρύονται ήδη ενδιαφέροντα εργοστάσια νηματουργίας και υφαντουργίας. Παράγονται ήδη ενταύθα ωραία υφάσματα άτινα και καταναλίσκονται εν τη αγορά μέρος δε και εξάγεται.

Η ποιότης και ποσότης θα βελτιούται έτι μάλλον εφ’ όσον θα αντικαθίστανται οι εκ του εξωτερικού σπόροι διά τοιούτων εγχωρίου παραγωγής.

Ο καπνός παρείχε και προ της αφίξεως των προσφύγων τα μεγαλύτερα οφέλη και κέρδη εις την Ελλάδα. Η Ακαρνανία, η Θεσσάλια, αι νήσαι Λέσβος και Σάμος κλπ. είναι περιφέρειαι καπνοπαραγωγικαί. Αλλ’ η Θράκη και Μακεδονία έρχονται εις την πρώτην γραμμήν ιδία λόγω μερικών ποιοτήτων καπνού περιζητήτων εις τας ξένας αγοράς.

Εδώ οι όροι είναι λίαν ευνοικοί χάρις εις το αργιλώδες του εδάφους, η καλλιέργεια του καπνού ήτις γίνεται εις τας βάσεις των λοφοσειρών (κοινώς γιακάδες) αποδίδει μίαν θαυμασίαν ποιότητα καπνού κθ’ όσον αι συσσωρεύσεις χωμάτων προκαλούμεναι υπό των βροχών και του χρόνου σχηματίζουσιν εκεί ένα έδαφος ασβεστώδες και σχιστώδες πλούσιον εις οξύδιον σιδήρου. Εις πολλά μέρη της Μακεδονίας ο καπνός αποτελεί το μάννα της χώρας. Οι πρόσφυγες διέδοσαν τον καπνόν εις περιφερείας όπου μέχρι σήμερον ήτο άγνωστος εν Κρήτη, Αττική, Ευβοία και Δ. Μακεδονία όπου εκτός της Σιατίστης ουδαμού αλλού εκαλλιεργήτο ή ήτο γνωστός.

Η καλλιέργεια ηυξήθη καταπληκτικώς λόγω των μεγάλων τιμών ας αποδίδει.

Η ολική παραγωγή εν Ελλάδι ανήλθε κατά το 1922 εις 23.000.000 κοιλά, κατά δε το 1925 εις 66.000.000 κοιλά. Οι πρόσφυγες προσφέρουν σχεδόν το 1/3 της παραγωγής ταύτης.

Κατά το 1925 η εξαγωγή καπνού 42.000.000 κοιλ. έδωσεν εις την χώραν με τιμήν μέσου όρου 45 δραχ. 1.899.000.000 δραχ. ήτοι με μέσον όρο 300 λίρ. 6.330.000 λιρ.

Τα καπνά της Μακεδονίας και της Θράκης είναι ανεγνωρισμένα εις τας ξένας αγοράς. Ενίοτε η καλλιέργεια και το εμπόριον του καπνού διέρχοντο φυσικώς κρίσιν εν Ελλάδι. Με τους συνήθεις όρους αγοράς των καπνών υπάρχει υπερπαραγωγή ιδίως ποιοτήτων κατωτέρων. Η μεγάλη τιμή των καπνών κατά τα τελευταία έτη ώθησε πολλούς γεωργούς να καλλιεργήσωσι καπνά εις εδάφη μη κατάλληλα προς καλλιέργειαν καπνού.

Αλλά καθ’ όν χρόνον η παραγωγή εξαπλούτο και ηύξανεν αι τιμαί έπιπτον. Ιδίως κατά το 1923 εν Γερμανία και Αμερική -δηλ. τους δύο καλλιτέρους πελάτας της Ελλάδος – ηγοράσθησαν καπνά Βουλγαρίας εις τιμάς καλλιτέρας των ελληνικών. Η εξαγωγή των Βουλγαρικών καπνών η οποία μόλις το 1914 επήρκει δια την εσωτερικήν κατανάλωσιν προσήγγισε το παρελθόν έτος την ελλ. εξαγωγήν. Από του Ιουλίου του 1924 – Ιουλίου του1925 η Βουλγαρία εξήγαγε 36.900.000 κοιλά έναντι 42.200.000 κοιλών άτινα εξήγαγε η Ελλάς. Η παραγωγή ελληνικών καπνών κατά το 1924 ήτο ελεεινή δια την Ελλάδα, δια τον λόγον τούτον μαζύ με τα Βουλγαρικά καπνά διετέθησαν εις τας ξένας αγοράς και τα Τουρκικά τοιαύτα. Εξ’ άλλου τα ελληνικά καπνά άτινα απετέλουν τα 4/5 της ετησίας εισαγωγής καπνών εν Αιγύπτω ολίγων κατ’ ολίγον απεκλείσθησαν της Αιγ. αγοράς. Τα Κινέζικα καπνά συναγωνίζονται μεγάλως και επιτυχώς την ελληνικήν παραγωγήν. Κατά τα έτη 1924 και 1925 η βιομηχανία του καπνού εν Ελλάδι διέρχεται κρίσιν, ο παραγωγός ζημιεί εκ της καλλιεργείας του καπνού. Η διάθεσις της παραγωγής των ελληνικών καπνών είναι στενώς συνδεδεμένη και εξαρτάται και της γενομένης βιομηχανίας του καπνού. Τα ελληνικά καπνά εξήχθησαν πάντοτε σχεδόν πριν ή υποστώσι μιαν πλήρη και τελείαν επεξεργασίαν ήτις συντελεί εις το να δώση τας ιδιότητας εκείνας του αρώματος , της γεύσεως, του χρώματος αίτινες χαρακτηρίζουσι τα ελλ. Καπνά εις τας ξένας αγοράς και καθιστούν ταύτα περιζήτητα.

Αυτή δε η επεξεργασία αποτελεί μιαν βιομηχανίαν εκ της οποίας ζούν εν Μακεδονία και Θράκη 40.000 εργατών. Το Κράτος κατά το 1922 διά του νόμου 2896 απηγόρευσεν την εξαγωγήν ανεπεξεργάστων καπνών υποστηρίζουσα όυτω την εργατικήν τάξιν. Αλλά βραδύτερον επιβαρυνθείσης μεγάλως της αξίας των καπνών δια των εξόδων της επεξεργασίας η διάθεσίς των εις τας ξένας αγοράς ήτο αδύνατος καθ’ όσον ο συναγωγισμός ήτο μεγάλος, αι δε τιμαί αι Υψηλαί των ελλ. καπνών καθίστων ταύτα αζήτητα. Προ τοιαύτης καταστάσεως όχι μόνο ο ως άνω νόμος ήρθη αλλά και άλλοι δασμοί εξαγωγικοί κατηργήθησαν.

Τα καπνά τα Μακεδονικά καλής ποιότητος και άλλοτε περιζήτητα δεν πωλούνται πλέον επικερδώς. Είναι αληθές βέβαια ότι τα έξοδα καλλιεργείας και επεξεργασίας ήν απαιτούν τα καθιστούν ακριβά και επομένως αζήτητα.

Το ζήτημα είναι να γνωρίζωμεν αν από του πολέμου και εντεύθεν το γούστο των καπνιστών ήλλαξε ώστε να μην ζητούν πλέον ελληνικά καπνά ή εάν η μη διάθεσις των ελληνικών καπνών οφείλεται εις επέμβασιν του Συνδικάτου το οποίον ολίγον κατ’ ολίγον αλλάσσει εν τω εξωτερικώ την σύνθεσιν των πωλουμένων καπνών δια να επιτύχη την πτώσιν των τιμών.

Εξ όλων των λόγων τούτων προέκυψαν εν Ελλάδι και αι διάφοραι διαφωνίαι καπνεμπόρων και εργατών αίτινες τείνουσι να λάβωσι οξύ χαρακτήρα : Οι καπνέμποροι ισχυρίζονται ότι η τιμή των Μακεδονικών καπνών είναι εκείνη ήτις εμποδίζει την πώλησιν των καπνών εις το εξωτερικόν, ζητούν όθεν τον υποβιβασμόν των εξόδων καλλιεργείας, την κατάργησιν κατά το δυνατόν της επεξεργασίας κλπ. εις τρόπον ώστε περιοριζομένων εις το ελάχιστον των εξόδων η τιμή των καπνών να καταστή προσιτή.

Οι εργάται υποστηρίζουν ότι υπάρχει υπερπαραγωγή επί της Διεθνούς αγοράς και ότι είναι παράλογον να επιδιώκεται η βελτίωσις της τιμής του καπνού την στιγνήν κατά την οποίαν η Κίνα και η Αμερική θα παράγουν πάντοτε καπνόν εις τιμήν καλλιτέραν από την Ελλάδα. Υποστηρίζουσι δε ότι πρέπει να καταβληθώσι προσπάθειαι δια την διατήρησιν και παραγωγήν καλής ποιότητος καπνού διότι το Συνδικάτον ότι και αν κάμη θα έχει πάντοτε ανάγκην καλών Μακεδονικών καπνών.

Τοιουτοτρόπως τα συμφέροντα καπνεμπόρων και εργατών φαίνονται αντίθετα. Εκάστη των τάξεων τούτων εξηγεί κατ’ ίδιον τρόπον τα αίτια της κρίσεως του καπνού και διαφέρει εις τα μέσα της θεραπείας.

Το γεγονός επί του οποίου όλος ο κόσμος συμφωνεί είναι το εξής : Η Ελλάς έχασε ένα των καλλιτέρων της πελατών την Rejie Roumaine. Η Γερμανία και η Αμερική έπαυσαν να ζητώσι καπνά ελληνικά. Η υποτίμησις του λέι, του μάρκου και της κορώνας επέβαλλον εις τας χώρας ταύτας την λήψιν μέτρων απαγορευτικών δια την εισαγωγήν καπνού.

Η Διεθνής παραγωγή καπνού ευρίσκεται κατά ένα μεγάλο μέρος υπό τον έλεγχον ενός trust μεγάλων ξένων εταιριών. Αυτό το trust θα προσπαθήση να κανονίση την ποιότητα και την ποσότητα παραγωγής όλων των καπνοπαραγωγικών χωρών, ειδικώς δε δια την Ελλάδα ο σκοπός του είναι να κατορθώση να χάσουν την φήμην των εν τω εξωτερικώ τα καπνά της Μακεδονίας δια να δύναται να τα αγοράζη εις τιμάς χαμηλάς.

Εν πάση περιπτώσει είναι αναμφισβήτητον ότι η βιομηχανία του καπνού εν Ελλάδι διέρχεται κρίσιν και ότι δέον να ληφθώσι επειγόντως μέτρα προστατευτικά και δια τον κλάδον τούτον τον τόσον σπουδαίον της Εθνικής μας Οικονομίας.

Η οικονομική οργάνωσις των προσφύγων καθιεροί ένα αποτελεσματικόν αντίκτυπον κατά των αναρχικών ιδεών και των επικινδύνων εκμεταλλεύσεων αι οποίαι ηδυνήθησαν να ανθίσουν εντός Κοινωνιών όπου επί μακρόν εβασίλευεν η δυστυχία και η πείνα, αντιθέτως η γένεσις και η δημιουργία της μικράς ιδιοκτησίας ιδρυθείσης δια της απαλλοτριώσεως της μεγάλης τοιαύτης είχε ανάγκην να ερεισθή επί του Συνεταιρισμού και της αγρ. πίστεως. Η εγκατάστασις των προσφύγων κατά ομάδας προπαρεσκεύασε το έδαφος εις την γένεσιν του αγροτικού συνδικαλισμού.

Από του Φεβρουαρίου του 1925 η υπηρεσία του Εποικισμού ησχολήθη ειδικώτερον εις την οργάνωσιν των αγρωτικών Σ/σμών.

Μέχρι 31/12/1925 ελειτούργησαν οι εξής Π. Σ/σμοί :

Σ/σμοί 14 εν τη παλαιά Ελλάδι

>> 119 εν Θράκη

>> 404 εν Μακεδονία προσφύγων και

>> 34 μικτοί εντόπιων και προσφύγων

>> 191 εν Μακεδονία εντόπιων.

Εις τους Σ/σμούς τούτους μετείχον ως μέλη 53.299 εξ ων 20.844 ήτοι 39% περίπου εντόπιοι και 32.385 ήτοι 61% περίπου πρόσφυγες , προσέτι 81 Σ/σμοί αγρ. Εντόπιων και 41 προσφύγων έτεροι δε 4 μικτοί ήσαν υπό ίδρυσιν.

Οι Σ/σμοί ούτοι κατά κατηγορίας Σ/σμών είχον ως εξής :

Σ/σμοί πίστεως 389

>> αμπελουργικοί 8

>> Σηροτροφικοί 3

>> Κτηνοτριφικοί 3 άπαν. προσφ.

>> εκμεταλ. δασών 1

μικτοί δε >> πίστεως 32

>> >> >> εξαγοράς γαιών 2

Κατά το τέλος του 1925 το 1/4 των Προσφύγων ήσαν συνέταιροι αγροτικών Σ/σμών εξ ών οι πλείστοι ευημερούν.

Την 31 Δ/βρίου 1925 ηριθμούν οι Σ/σμοί 49.521 μερίδας συνεταίρων αντιπροσωπεύούσας μίαν αξίαν δρ. 10.668.000 εξ αυτών των μερίδων13.513 ήσαν απεριορίστου ευθύνης και 36.008 με περιωρισμένην ευθύνην ούτω το σύνολο της ευθύνης των συνεταίρων ανήρχετο εις δρ.168.850.000.

Το μεγαλύτερον μέρος των κατά το έτος 1925 χορηγηθέντων δανείων υπό της Εθν.Τραπέζης εχορηγήθη μέσω των Σ/σμών.

Πάντες οι λαβόντες δάνεια Σ/σμοί ετήρησαν τας υποχρεώσεις των σπάνιαι είναι αι περιπτώσεις καθυστερήσεων και τούτο όταν η συγκομιδή κατεστράφη ή δεν έγινε. Πολλοί των Σ/σμών ηγόρασαν εργαλεία , γεωργικά μηχανήματα , σπόρους κλπ. Επίσης έδωσαν μίαν τεραστίαν ώθησιν εις την εισαγωγήν των χημικών λιπασμάτων , ανήγειραν δε αποθήκας δια της ανάγκας των Σ/σμών.

Υπάρχουν όμως ατέλειαι και χάσματα εις την λειτουργίαν των Σ/σμών οφειλόμεναι κατά μέγα μέρος εις την έλλειψιν καλών διευθυντών των Σ/σμών οίτινες θα έδει να έχωσι γνώσεις λογιστικής τάξεως κλπ. Το πλείστον των διευθυνόντων τους Σ/σμούς εκλέγονται μεταξύ χωρικών ή σπανίως μετάξυ των διδασκάλων ή ιερέων των χωρίων.

Δια την μόρφωσιν και πρόοδον των Σ/σμών η Γ.Δ.Ε.Μ. ίδρυσε τον Μάιον του 1925 εν Θεσ/.νίκη σχολήν Συναιτερισμών της οποίας τα μαθήματα ηκουλούθησαν 90 γεωργοί και 60 διδάσκαλοι πάντες πρόσφυγες.

Οι μαθηταί αφοίτησαν 40 ημέρας και έλαβον μαθήματα λογιστικής και συνεταιριστικής αγροτικής πίστεως.

Η διάδοσις τα συνεταιριστικής ιδέας παρά τοις πρόσφυξι ήτο απροσδόκητος . Δεν ηδύνατο τις να φαντασθή ότι το αίσθημα της αλληλεγγ’θης θα ανεπτύσσετο εις τοιούτον βαθμόν μεταξύ πληθυσμών τόσον διαφόρου προελεύσεως.

Φαίνεται ότι εκ της κοινής δυστυχίας ήντλησαν την εμπιστοσύνην και το πνεύμα του Σ/σμού απαραιτήτου στοιχείυο εις την λειτουργίαν των οργανισμών συνδικαλισμού.

Η έλλειψις διαθεσίμων ημπόδισε την επιτροπήν να παραχωρήση μακροπρόθεσμα δάνεια δια την ανάπτυξιν της γεωργίας και κτηνοτροφίας.

Το προσωπικόν της Επιτροπής όπερ παρακολουθεί την συνεταιριστικήν κίνησιν κατά το 1926 αφωσιώθη ολόκληρον εις την αποστολήν του να βελτιώση και τελειοποιήση τον θεσμόν των Σ/σμών εν συνεργασία μετά των κρατιών ειδικών υπηρεσιών και με την πολύτιμον συνδρομήν της Εθν. Τραπέζης διότι το πιστωτικόν τούτο ίδρυμα εστήριξε δι όλης της δυνάμεως του από της εμανίσεως της την συνεταιριστικήν κίνησιν εν Ελλάδι.

Είναι αλήθες ότι τα αγροτικά Συνδικάτα και οι ανεξάρτητοι Οργανισμοί οφείλουσι να τεινώσιν εις την ιδέαν ότι δια των ιδίων των μέσων θα αντιμετωπίζουσι τα πράγματα , αλλ’ οφείλουσι εξ΄ ίσου να οδηγούνται και παρακολουθούντσι επιμελώς ιδίως κατά τα πρώτα βήματα.

Η Εθν. Τράπεζα ενίσχυσε παντοιοτρόπως τους θεσμούς των Σ/σμών ούτω δια των Υ/ματων της εχορήγησε βραχυπρόθεσμα ή μακροπροθεσμά δάνεια τους πρόσφυγας ως εξής :

Καθ΄ όλην την Ελλάδα

κατά το 1923 δραχ. 4.430.737

>> >> 1924 δραχ. 105.729.835

>> >> 1925 δραχ. 222.837.215

Επί όλου αυτού του ποσού μόνον 12.768.706 δρ. δεν απεδόθησαν κατά την λήξιν των δανείων ήτοι 4% επί του συνόλου των χορηγήσεων και η καθυστέρησις αύτη μικράς διαρκείας ωφείλετο εις το γεγονός ότι δεν κατέστη δυνατή ή πώλησις των καπνών εγκαίρως.

Οι Σ/σμοί είναι προωρισμένοι να λάβωσι εν Ελλάδι τεραστίαν εξέλιξιν πρώτον διότι τα 2/3 του πληθυσμού της Ελλάδος αποτελούν την αγρ. τάξιν δεύτερον Δε διότι από το 1910 και εντεύθεν η γεωργία αναπτύσσεται αλματωδώς. Προς της εποχής ταύτης η αγροτική ασφάλεια δεν υπήρχε , η φύλαξις των μεγάλων ιδιοκτησιών και η συγκομιδή της παραγωγής ενηργείτο κακώς, οι μικροιδιοκτήται απογοητεύμενοι από μίαν εκμετάλλευσίν ήτις συνήθως είχε ζημίας αντί κερδών εγκατέλειπον την ιδιοκτησίαν των και αν δεν απεδημούν οι ίδιοι εις την Αίγυπτον , Ρουμανίαν , Αμερικήν κλπ. είτε προς τας πόλεις του εσωτερικού έστελλον τα τεκνά των να γίνωσιν έμποροι , ιατροί, υπάλληλοι. Την επαύριον όμως του Βαλκανικού πολέμου τα πράγματα ήλλαξαν άρδην, ένας νέος άνεμος ήρχισε να φυσά να κερδίζη έδαφος. Με τον μεγάλον πόλεμο η αγροτική κατάστασις εβελτιώθη. Η αγροτ. έξωσις και η αποδημία εσταμάτησαν , εξ άλλου μέρους αι α/λαί χρημάτων εκ της Αμερικής επέτρεψαν εις τους χωρικούς να ευρύνουν τον κύκλον της καλλιέργειας των και να αυξήσουν την ιδιοκτησίαν των. Η ανάπτυξις των προσφ. Σ/σμων βαίνει ημέρα , η πρόοδος είναι εξασφαλισμένη.

Κρατεί η αντίληψις αδίκως όμως ότι πολλοί των προσφύγων δεν είναι εργατικοί. Τούτο προήλθε εκ της πείσμονος ιδέας η οποία εκαλιεργείτο κατ’ αρχήν δηλ. της δυνατής και ενδεχόμενης επιστροφής των προσφύγων εις το γενέθλιον έδαφος. Αυτός ο μύθος ψιθυριζόμενος κατ΄αρχάς εκέρδιζε έδαφος ολίγον μέχρις ότου και οι πλέον ονειροπολήσαντες εις τούτο απεφάσισαν να οργασθώσι δια την δια την συντήρησιν των.

Εις άλλος επίσης σπουδαίος συντελεστής εις το κεφάλαιον τούτο είναι ο προσωρινός χαρακτήρ της διανομής των γαιών.Οι πρόσφυγες καλλιεργούν την γην αλλά δεν κατέχουσι ουδένα τίτλον ιδιοκτησίας πολλοί εκ των προσφύγων καλλιεργούν και βελτιούν την γήν, άλλοι όμως ολιγώτερον αποφασιστικοί και δύσπιτοι δεν εργάζονται πριν γίνουν τελείως κύριοι της γής.

Ο αγροτικός έξ άλλου Εποικισμός γεννά νέα αστικά Κέντρα. Το Βερτεκόπ π.χ. ήτο άλλοτε μία σιδ. Στάσις ακατοίκητος λόγω των πυρετών και σχεδόν άγνωστος, σήμερον αποτελεί σπουδαίον κέντρον και σταθμόν διαμετακομιστικού εμπορίου ολόκληρών περιφερειών ως Καρατζοβης κλπ. Το Βετεκόπ το άλλοτε είναι αδυνατόν να το ανγνωρίσητε στο σήμερινόν τοιούτον .

Και ενώ εκεί ένθα ο χάρτη σημειοί ονόματα άλλοτε χωρίων δεν υπήρχον ειμή μόνον σωροί λίθων εις πολλά δε μέρη και τούτους εξηφάνισαν οι πόλεμοι υπηρξε η χώρα επί 15/ετίαν ανεφύησαν νέα χωρία και εν η καλλιέργεια πρασινίζει απ΄ άκρου εις άκρον την Μακεδονικήν γήν σκαπάνης εις τας ορεινάς περιφέρειας κατά μήκος των συνόρων η αγροτική εγκατάστασις χαράσσει αμετάβλητα σύνορα της αγαπημένης πατρίδος και οικοδομεί δια της εγκαταστάσεως έκεισε ενός ποιμενικού και φιλοπόλεμου πληθυσμού εκ του Πολυβδινών τειχών και ετοίμην να διδάξη εις τα πάντα ότι η ελληνική φυλή δεν κατεβλήθη και ότι όπισθεν των συνόρων αυτών ένας ολόκληρος κόσμος ιδία προσφυγικός προσδοκά ευκαιρία να αποπλύνη την αισχύνην της Μικρασιατικής καταστροφής.

Αυτό το μέρος του Εποικισμού υπήρξεν το πλέον δύσκολον και εξακολουθεί ακόμη να απασχολή την επιτροπήν . Η έλλειψις εκείσε μέσων συγκοινωνίας , ασφαλείας κλπ. καθιστώσι την μόνιμον εγκατάστασιν προβληματικήν.

Πάντως ενισχυομένης ειδικώς της κτηνοτροφίας ελπίζεται να παγιώθη μία κατάσταση ήτις απαραιτήτως δέον να υπάρχη.

Το κλίμα των πεδινών μερών της Μακεδονίας κατ’ εξοχην ελώδες επέβαλε εις την Επιτροπήν την λήψιν μέτρων υγιεινών ιδία κατά της ελονοσίας ήτις ελυμαίνετο τους πρόσφυγας , μεταφέροντες το πλασμώδιον και εκ των πατρίδων των . Ούτω ιδρύθησαν αγρ. Ιατρεία δια την περίθαλψιν των προσφύγων. Σήμερον λειτουργούν εν Μακεδονία 59 αγρ. Ιατρεία.

Μεταξύ των διαφόρων βιομηχανιών αίτινες ιδτύθησαν εν Ελλάδι εισαχθείσαι δια των προσφύγων την πρώτην θέσιν κατείχε η βιομηχανία ταπήτων ασκούμενη παρά των γεωργών προσφύγων αλλά και αστών.

Από αρχαιοτάτων χρόνων στο πτωχικό σπήτι του ελλήνος χωρικού ο αργαλείος κατείχε τιμητικήν θέσιν. Εις την ελευθέραν Ελλάδα ο τάπης ο χωρικός ήτο πρωτόγονος αλλ’ εις την δούλην ήνθει μια ολόκληρος βιομηχανία ταπήτων γνωστή υπό το όνομα Τάπητες Ανατολής. Από του 1923 δια της εισροής των προσφύγων της Μικράς Ασίας εισάγεται και διαδίδεται εις την Ελλάδα η βιομηχανία των ταπήτων.

Σήμερον περισσότεροι από 2.000 αργαλειοί εργάζονται αποσχολούντες 6.000 εργάτας χωρίς να υπολογίζωμεν τα ορφανά και τας χήρας .

Το Κέντρον της ταπητουργίας είναι σχεδόν εις τον Σ/σμόν Ιωνίας πλησίον των Αθηνών.

Η επιτροπή ενόμισε καθήκον της να ενισχύση την ταπητουργίαν. Τον Ιούνιον του 1925 ήρξατο της οικοδομήσεως και εκτισθησαν ταπητιυργεία εν Ομπαρ, Καρβάλη, Γιουρετζίκ, Ροδολείδος, συμπεριλαμβάνοντα έκαστον από 200-500 εργάτας . Επίσης αι μεγάλαι ξέναι εταιρείαι ταπήτων εγκατεστημέναι εν Σμύρνη ηναγκάσθησαν να ιδρύσωσιν ενταύθα ύ/ματα.

Όλαι αι επιχειρήσεις ταπητουργίας δεν ευδοκιμούν εξ’ ίσου,αρκεταί μάλιστα ατονούν ελλείψει κεφαλαίων και μέτρων προστατευτικών δια την βιομηχανίαν.

Τα μαλλία προμηθεύονται τα ταπητουργεια από τα ποιμνία της Μακεδονίας. Το υφάδι παράγεται εις τα εγχώρια κλωστήρια μέρος δε έρχεται από τας Ινδίας και την Ιταλίαν. Τα χρώματα από την Γερμανίαν . Η χρήσις φυτικών χρωμάτων τα οποία έδιδον άλλοτε περίφημα χρώματα εις τους τάπητας διατηρούμενα επί αιλωνας εγκαταλείφθη εν Ελλάδι , αντεκατεστάθηκαν δια μιας χημικής παρασκευής ήτις βεβαίως δεν δίδει τα ωραία και λεπτά εκείνα χρώματα αλλ’ εξασφαλίζει ένα χρωματισμόν σταθερόν και μόνιμον. Ο τάπης της Ανατολής αποτελεί βιομηχανίαν αλλά η σύνθεσις και εκπόνισης σχεδίου αποτελεί τέχνην , τέχνην ήτις παραδίδεται από γενεάς σε γενεάν και λητις έχει τα σύμβολα και τα μυστικά τα οποία όμως συν τω χρόνω ζηλοτύπως οι διδάσκαλοι τα φέρουσι μεθ’ εαυτών εις τον τάφον. Ούτω η ωραία σύνθεσις σχεδίων τείνει να εκλείψη . Εν τούτοις η Ελλ. ταπητουργία κατέστη ανωτέρα της Τουρκικής . Οι καλοί σχεδιασταί ανεχώρησαν εις την Τουρκίαν αντικατατασταθέντες δια Γερμανών . Εντός 3 ετών η Ελλην. Παραγωγή ανήλθεν τα 150.000 τετρ. μέτρα. Εις την Αγγλίαν τον κυριώτερον καταναλωτήν της Τουρκίας το Ελλ. Προιόν επιτυγχάνει τιμήν 15 Σελληνίων ανωτέραν κατά τετρ. μέτρον.

Εις την Αμερικήν η Ελλ. ταπητουργία επεβλήθη αποκλειστικώς.

Η Νέα Υόρκη απορροφά το 70% της Ελλ. παραγωγής , πληρώνει δε 20 και 30 Σελλήνια περισσότερον του Λονδίνου ζητεί όμως χρωματισμούς βαθύτερους και πλέον ακριβούς.

Ο εργάτης όμως της Τουρκίας πληρώνεται ολιγώτερον , τα μαλλιά είναι ευθυνότερα . Η Τουρκία θέλουσα να κτυπήση την Ελλην. Βιομηχανίαν ταπήτων περέσχε διαφόρους ευκολύνσεις , ατέλειαν φόρων , οργάγωσιν τεχνητών κλπ.

Οι βιομήχανοι της Ελλάδος ανησυχήσαντες εζήτησαν και αυτοί ανάλογα βοηθήματα παρά της Κυβερνήσεως . Υπολογίζουν εις 400.000 λίρες εισαγωγήν σ/τος εκ ταπήτων ετησίως.

Μια δευτέρα βιομηχανία σοβαράς τέχνης είναι η βιομηχανία πήλινων και υελίνων σκευών Κιουταχείας. Η καταγωγή της τέχνης ταύτης είναι αρχαιοτάτη ήτο γνωστή εις τους Ασσύριους . Οι Έλληνες την τελοιοποίησαν και μετ’ αυτους οι Πέρσαι οιτίνες και ανεδείχθησαν διδάσκαλοι. Εις τα σχολεία ειδικά της Περσίας εμορφώθησαν αρμένιοι τεχνίται οιτινές φεύγοντες προ 7 αιώνων τους διωγμούς της Περσίας μετηνάστευσαν εις την Τουρκίαν και μετέφερον εκείσε και την Τέχνην ιδίως εις την Προύσα και Κιουταχείαν. Δεν έχουν βεβαίως τα σημερινά κατασκευάσματα την τέχνην του 16ου αιώνος αλλά εν τούτοις η Τέχνη τείνει να τελειοποιηθή και ως εκ τούτου αξίζει να ενισχυθή.

Και ενώ τοιάυτην επίδρασιν έσχεν η αγροτ. εγκατάστασις των προσύγων και τοιαύτας προσπάθειας απήτησε δια την επιτυχή έκβασιν του έργου , παραλλήλως το Κράτος είχεν αναλάβει την εγκατάστασιν των αστών Προσφύγων : Δια την στέγασιν και την εγκατάστασιν ταύτην ωκοδόμησε 22.377 κατοικίας . Η εγκατάστασις των αστών Προσφύγων δεν συμπεριελαμβάνετο εις το πρόγραμμα της επιτροπής. Αλλά βραδυτέρον κατόπιν συμφωνίας μεταξύ Κράτους και Επιτροπής μετεβιβασθησαν εις την Επιτροπήν οι 4 μεγάλοι Σ/σμοί ας το κράτος είχεν αρχίσει να ανεγείρη εις τας Αθήνας και τον Πειραιά και τας Επαρχίας Ελευσίνος , Βόλου , Εδέσσης.

Ούτω η Επιτροπή όχι μόνον επεράτωσε τους Σ/σμούς τούτους αλλά και τους επεξέτειναι ιδρύσασα και άλλους Σ/σμους αστικούς ως εν Σέρραις ,Βέρροια, Καβάλλα.

Ούτω η Επιτροπή ανήγειρε 17.000 οικήματα αστικά υπολογισμένων των υπο του Κράτους παραδοθεισών ημιτελών.

Δια την στέγασιν όμως των αστών προσφύγων εχρησιμοποιήθησαν και άπαντα τα ανταλλάξιμα οικήματα ων ο αριθμός ήτο σεβαστός.

Δεν θα σας κουράσω δια να σας δώσω μίαν ιδέαν του αρχικώς υποθετιθέντος σχεδίου επί της διαχειρίσεως της ανταλλαξίμου περιουσίας και των μεταγενέστερων προποποιήσεων ταύτης , είναι πράγματα γνωστά . Η διαχείρισις όλης της ανταλλαξίμου αστικής περιουσίας εκτός εκείνης ήτις τυχόν εξεχωρήθη εις την Ε.Α.Π. παρεχωρήθη δυνάμει της υπό ημερομηνίαν 5 Μαίου 1925 συμβάσεως και προσθέτου τοιαύτης υπό ημερομηνίαν 3 Δ/μβρίου 1925 εις την Εθνικήν Τράπεζαν.

Το σύνολον των ακινήτων ανέρχεται εις 39.519 αστικάς ιδιοκτησίας και 11.433 αγροτικάς.

Η αξία των δε εξετιμήθει εις 3 δισεκατομμύρια δραχ. Ήτοι 10.000.000 λίρες . Επειδή η ταχεία πώλησις των ακινήτων ήτο αδύνατος , η δε επιτευξίς εσωτερικού δανείου με υποθήκην την ανταλλαξίμον περιουσίαν δεν εφαινετο η Εθνική Τράπεζα ενήργησε έκδοσιν ομολογιών αντιστοιχουσών εις το1/2 της ανταλλαξίμουπεριουσίας ας και διανέμει.

Η εγκατάστασις των αστών προσφύγων παρουσίαζε μεγαλείτερας δυσχέρειας της των αγροτών το να δώση κανείς οίκημα εις ένα πρόσφυγα και να τον στεγάση δεν θα ειπή ότι τον εγκατέστησεν. Να εγκατασταθή εις αγρότης είναι έργον το οποίον φαίνεται απλούν και καθαρόν εις την σκέψιν όταν εννοείται δεν λείπει η γή και αν ακόμη η διαθέσιμος γη δεν έχει τας ιδιότητας της καλλιέργειας δι’ ην την προορίζουν θα δυνήθη δια της εργασίας του αγρότου να τας αποκτήση.

Αυτό το πλεονέκτημα των Εθνών εκείνων εις τα οποία το κοινωνικόν οικοδόμημα εξελίσσεται κανονικώς στηριζόμενον επί στερεών βάσεων ενός αγροτικού πληθυσμού.

Αλλ’ ο αστός δια τίνος θα αντικαταστήση την βραδείαν αλλ’ ασφαλή εργασίαν την οποίαν η γή με την προυπόθεσιν ότι ο γόνιμος θα εξασφαλίση εις εκείνον όστις την εργάζεται ; θα δημιουργήσιν πελατείαν; θα δημιουργήση πίστιν; και όταν επιτυχη τις δ΄θναται να τω εγγυηθή ότι όλα δεν θα τα χάση εντός ενός έτους, εντός 6 μηνών; Αυτό το μέγα πρόβλημα όπερ ώφειλε να αντινετωπίση το Κράτος Ή εκλογή των ατόμων τα οποία κυρίως παίζουν ρόλον εις την εγκατάστασιν των Πρσφύγων αστών και τα οποία πολλάκις είναι ηναγκανασμένα να αλλάξωσιν εξ φορές το έτος επάγγελμα καθιστούν δύσκολον την αναζήτησιν μιας γενικής λύσεως του προβλήματος , το οποιόν προυβάλλεται δια την εγκατάστασιν των αστών.

Όλαι αι τέχναι , όλον το μικρεμπόριον ήτο εις χείρας των Ελλήνων εν Τουρκία. Αυτός ο κόσμος ωθείται σήμερον εις μίαν χώραν ήτις έχει ικανόν αριθμόν επαγγελματιών εν γένει δια τας ανάγκας της . Είναι αληθές ότι αι ανάγκαι της χώρας με την τεράστιαν αύξησιν του πληθυσμού ηύξησαν , αλλ’ η αυξησις αύτη εν σχέση νε τον τεράστιον αριθμόν των προσφύγων επαγγελματιών δεν είναι ανάλογος.

Τίποτε δεν θλίβει περισσότερον την καρδίαν από του να βλέπη κανείς καταστήματα από τα οποία η εργασία , όπου ο ράπτης μένει άνεργος όπισθεν μιας μηχανής την οποίαν ΄΄ισως θα αναγκασθή να πωλήση τον αλλόν μήνα.

Έπρεπε οπωσδήποτε να ενισχυθωσιν οι αστοί πρόσφυγες . Τούτο ήτο ένα έργον εις το οποίον ούτε η Επιτροπή ούτε το Κράτος ηδύναντο να αναμιχθώσιν.

Να ανακαλύψητε τον μικρόν επαγγελματίαν τον έχοντα ανάγκην , να εξελεγξητε την ειλικρίνειαν των δηλώσεων του, τον δηλώσεων του , τον βαθμόν της εργατικότητας της τιμιότητος και ευπορίας του και την δυναμίν του δια την χορήγησιν ενός δανείου , θα παρακολουθήσητε τας εργασίας του να τον οδηγήσετε κλπ. όλα αυτά απαιτούν ειδικήν εργασίαν , ένα προσωπικόν κατηρτισμένων , το οποίον ούτε το Κράτος ούτε η Επιτροπή διέθετον.

Η Εθνική Τράπεζα με τα ισχυρά της οικονομικά μέσα άτινα διαθέτει εχει τον πρώτον πόλον εις την οικονομικήν ζωήν της Χώρας αυτή ανέλαβε να πραγματοποιήση το πρόγραμμα τούτο.

Η Τράπεζα θέσασα επί κεφαλής του τμήματος τούτου ανθρώπους πρωτοβουλίας και πείρας ικανής κατήρτισεν εντός ολίγου το αναγκαίον προσωπικόν.

Εχορήγησε δε ούτω δάνεια επαγγελματικά προς τους πρόσφυγας επαγγελματίας :

Από τον Ιούλιο του 1924-31 Δ/μβρίου 1925 το Κεντρικόν και τα Υ/ματα εχορήγησαν δάνεια δραχ. 138.000.000 εις 21.886 επαγγελματίας πρόσφυγας.

Ηυνόησεν εξαιρετικώς όχι μόνον τους υπάρχοντας Σ/σμούς αλλ’ εφρόντισε να ιδρύση και άλλους . Έδωσεν εις την βιομηχανίαν των ταπήτων μίαν προσοχήν σπουδαίαν και τα αποτελέσματα ικανοποίησαν πλήρως τας προσπαθείας της Τραπέζης. Αυτή η οικονομική ενίσχυσης της Τραπέζης υπήρξεν η μόνη βοήθεια των αστών προσφύγων η πλέον ενδιαφέρουσα. Η είσπραξις των χορηγηθέντων δανείων υπήρξεν ικανοποιητική την 31 Δ/μβρίου 1925 το υπόλοιπον των χορηγηθέντων δανείων ήγγιζε μόλις τα 33.000.000 μόνον. Είναι αναμφισβήτητον ότι αι ενισχύσεις αυταί επέτρεψαν εις πολλούς πρόσφυγας να ορθοποδήσωσιν.

Το καλλίτερον μέτρον ενισχύσεως των επαγγελματιών προσφύγων θα ήτο ίσως ούχι της αμέσου και συνεχούς χορηγίας δανείων , αλλα το μέτρον της εμμέσου ενισχύσεως των δια της παροχής εργασίας εις τους εργάτας των οποίων αι τύχαι είναι στενώς συνδεδεμέναι μετά των επαγγελματιών.

Καθ’ ολήν την περίοδον των οικοδομικών εργασιών εν Θες/νική και Αθήναις κατά τα έτη 1924 και 1925 ο εργάτης πληρωμένος καλά έθρεψε την τάξιν των επαγγελματιών και μικρεμπόρων. Αλλ’ ήδη αι οικοδ. εργασίαι εσταμάτησαν αρκετά. Η εργασία ήρχισε να λείπη , η αεργία να μαστίζη την χώραν και όλων τούτων αμέσος αντίκτυπος εμφανίζεται εις τους επαγγελματίας.

Ο λευκός άνθραξ δεν λείπει εκ της Ελλάδος . Αι πτώσεις υδάτων Βλαδόβου αντιπροσωπεύουν ένα εθνικόν πλούτον του οποίου μικρόν μέρος χρησιμοποιείται ήδη στα Εργοστάσια Βιομηχ. Ναούσης – Εδέσσης. 35-40 εκατ. κιλοβάτ κατ’ έτος προμηθεύουν.

Αν χρησιμοποιηθώσι δια φωτισμόν και κίνησην εν Θες/νίκη θα μείνη ακόμη δυνάμις 20 εκατ. κιλοβάτ διαθέσιμος . Αι πτώσεις Οστρόβου και ιδίως του Αλιάκμονός τας οποίας ουδείς εκμεταλλεύεται επί του παρόντος δύνανται να εξασφαλίσωσι το μέλλον χιλιάδων αστών και προσφύγων , εξ’ άλλου η γή της Μακεδονίας εγκλείει πλούτον ανεκμετάλλευτον εις μεταλλεία , Χρωμίου , Μαγνησίου , Χαλκού, Μολυβδούκλπ. Δυνάμενον να αποδώση επικερδέστατην εκμετάλλευσιν.

Η λύσις του Προσφυγικού αστικου΄προβλήματος αποτελεί μοναδικήν χρησιμοποίησιν του πλούτου της Μακεδονίας.

Παραπλεύρως των κατοικων της Μ. Ασίας αστών και γηγενών , των γεωργών της Θράκης οι οποίοι ηδυνήθησαν να μεταφέρωσι μίαν μερίδα της κινητής περιουσίας των και ένας άλλος μέγας αριθμός Ελλήνων της Τουρκίας και ειδικώς κατοίκων της Κων/πόλεως και των περιχώρων κατέφυγεν εις την Ελλάδα προτιμήσας να ζήση μεταξύ αδελφών εν ησυχία και ασφάλεια παρά να καταδικάσθη εις μίαν διαρκή εξορίαν.

Οι πρόσφυγες ούτοι εύποροι κατά το πλείστον μετάφερον τα κεφάλαια των εντάυθα δημιουργήσαντες δι’ αυτών ενιάχου τεραστίας επιχειρησεις.

Μαζύ δε με τους κεφαλαιοκράτας ήλθε και μια τάξις ανθρώπων διανοουμένων και μορφωμένων .Εξ’ άλλου οι αλιείς του Βοσπόρου μεταφέραντες και τα εργαλεία των δια την μεγάλην αλιείαν έδοσαν νέαν μορφήν εις ταύτην .

Εις τα 4 προσφυγικά αστικά κέντρα Αθηνών υφίστανται σήμερον 36 βιομηχανικοί οργανισμοί διαφόρων κατηγοριών κινούμενοι διακεφάλλαιων προσφυγικών και δια δανείων .

Η είσοδος αυτή των προσφυγικών εις την βιομηχανία ζωήν της χώρας παρουσίασε παροδικάς διαταράξεις και μερικάς μεταβολάς του σταθερού χαρακτήρος των σχέσεων εργασία εργάτου.

Η αφθονία εργατικών χειρών επέφερε μείωσιν των ημερομισθίων εξ’ ης υπέφερον οι γηγενείς εργάται.

Οι έμποροι υπέφερον επίσης κατ’ αρχήν , καθ’ όσον σχετικός νόμος επέτρεψεν εις τους πρόσφυγας εμπόρους να ειαγάγωσι ατελώς εν Ελλάδι τα εμ/ματα τα οποία ευρέθησαν καθ’ οδόν κατά την στιγμήν της καταστροφής.

Πάντα ταύτα συν τω χρόνω θα εκλέιψουν , θα απομείνη δε μόνον η ανάμνησις του προβλήματος όπερ τόσον επιτυχώς αντιμετώπισεν η Ελλάς.

Η Επιτροπή εδαπάνησε μέχρι 31/12/1926 τα εξής ποσά :

δι ‘ αγροτ. εγκατάστασιν 7.541.324.3.8 λίρες

>> αστικήν >> 973.082.5.7 >>

>> έξοδα εγκαταστάσεως 3.467.9.10 >>

>> >> διαχείρισεως 91.773.10.6 >>

Τα μη δαπανηθέντα εισέτι εκ του προσφ. Δανείου των 10.000.000 λιρών αφέθησαν δια την χρήσιν έτος 1927.

Αλλά τα ως άνω ποσά δεν αντιπροσωπεύουσι την όλην οικονομική προσπάθειαν της Ελλάδος δια την λύσιν του προσφυγικού ζητήματος. Δια να δοθή αλήθης εικών πρέπει να προστεθώσι τα δαπανησθέντα εκ του προυπολογισμού του Κράτους αφ’ ενός και αφ΄ετέρου αι αποζημιώσεις ας θα είχεν να πληρώση το Κράτος δι’ απολλοτριώσεις και επιτάξεις γαιών άνευ των οποίων η αποκατάστασις ήτο αδύνατος.

Οι ιδιοκτήται ουδόλως απεζημιώθηκαν μέχρι σήμερον . Άλλως τε αι αποζημιώσεις αίτινες θα καταβληθώσι δια τα απαλλοτριωθέντα κτήματα δεν αντιπροπεύοθσι ει μη μόνον το δέκατον της αξίας των κτημάτων πράγμα όπερ αποτελεί βαρύτατον φόρον επι του κεφαλαίου.

Δαπάναι υπό του Κράτους εκ του προυπολογισμού

Έτος 1922-1926 δρ 1.268.000.000

Πρόβλεψις προυπολ. 26-27 δρ. 170.000.000

Σύνολο δρ. 1.438.000.000

ήτοι στερλ. 5.918.500

Εις τα κονδύλια ταύτα δεν συμπεριλαμβάνονται αι πληρωμαί δια την ετήσιαν εξυπηρέτησιν του Προσφυγ. Δανείου στερ. 517.983 και δολ. 800.000.

Από δε την Επιτροπήν εδαπανήθησαν στερ. 8.609.647.9.7. Όσον αφορά την εξυπηρέτησιν και απόσβεσιν του δανείου αι εκχωρηθείσαι πρόσοδοι του Κράτους είναι πολύ αρκεταί να καλύψωσι τας απαιτήσεις του δανείου . Η καθαρά απόδοσις των προσόδων τούτων κατά το 1925 -1926 ανήλθεν :

Εκ προσόδων ειδικώς εκχωρηθείσων εις το δάνειον δρ. 702.868.000 εκ των πλεονασμάτων των προσόδων αίτινες ασφαλίζωσι το δάνειον κατά β’ λόγον δρ. 1.119.036.416

Σύνολον δρ. 1.821.904.416

Η Υπηρεσία του δανείου εξυπερετήθη δια την ιδίαν περίοδον δια ποσού δραχ.292.005.198.

Ήτοι αι πρόσοδοι καλύπτουσιν 6 φοράς το ποσόν το αναγκαίουν δια την εξυπηρέτησιν του δανείου.

Το πρωτόκολλον της συμβάσεως μετά των τραπεζιτών προβλέπει επίσης αποσβέσιν του δανείου και δι’ όλων των ποσών τα οποία θα εισπράξη η Ε.Α.Π.εκ πωλήσεως γαιών εις μη πρόσφυγας και επίσης εις 75% εκ των εισπράξεων δια τα χρέη των προσφύγων.

Η πρώτη κατηγορία εκ πωλήσεως δηλ. γαιων δεν θα αποδώση σοβαράς εισπράξεις. Η είσπραξις όμως εκ των χρεών Προσφύγων θα αποδώση κατά τας προβλέψεις της Υπηρεσίας Εποικισμού άριστα παοτελέσματα. Η Υπηρεσία Εισπράξεως συσταθείσα ειδικώς προς τούτο από του μηνός Απριλίου π.ε. εισέπραξε μέχρι της 31/12/26 Στερ. 102.416.19.1 εξ’ ων Στερ.76.971.6.4 εδόθησαν εις την Ε.Δ.Ε ως έκτατόν χρεωλύσιον.

Με τον απολογισμόν αυτόν και την εντός βραχέως χρόνου διάθεσιν του διαθέσιμου υπολοίπου του προσφυγικού δανείου κλείει το έργον της Επιτροπής

Αποκαταστάσεως και δεν θα απομείνουν εξ΄ αυτού παρά μόνον τα συντελεσθέντα έργα και η ζωηρά ανάμνησις της αυτοθυσίας και αφοσιώσεως όλων των υπηρετησάντων τον ξένον τούτον οργανισμόν ευγενών Ευρωπαίων ους μακρά εν τη ξένη θα ακολουθή εσαεί η ευγνωμοσύνη χιλιάδων προσφύγων και ολοκλήρου ελληνισμού και εν τω προσώπω αυτών θα αποτίη τον φόρον ευγνωμοσύνης και προς την Κοινωνίαν των Εθνών το ειρηνοποιόν τούτο Ίδρυμα όπερ προ τριών ετών έτεινε την ισχυράν του χείρα ίνα αποπλύνη μίαν τραγικήν θεομηνίαν !

Τα αποτελέσματα του έργου της αποκαταστάσεως δεν θα γίνουν αισθητά προς της παρελεύσεως 4-5 ετών ότε θα έχη συμπληρωθή η περίοδος της δημιουργίας.

Τότε μόνον θα καταστή δυνατόν να καθορσθή ο βαθμός της επιδράσεως την οποίαν εξήσκησε επί της οικονομικής ζωής της χώρας η μεταναστευσις αυτή η χώρα δε θ’ αντιληφθή πόσον συμφέρουσα υπήρξε η συγχώνευσις του νέου στοιχείου χάρις εις το οποίον αυξάνεται σοβαρώτατα ο πλούτος της.

Εν τούτοις τα πρώτα αποτελέσματα είναι ήδη καταφανή . Ο Εποικισμός της υπαίθρου , η ανάπτυξις και βελτίωσις της καλιέργειας , αυξησις της αγροτικής και βιομηχανικής παραγωγής αποτελούν τους αψευδέστερους μάρτυρας της εθνικής αναδημιουργίας.

Το έργον της αποκαταστάσεως εξ’ άλλου εστερέωσε την πίστην εις τους κόλπους ενός κόσμου όπου εβασίλευε προηγουμένως η διαρροή και η αποσύνθεσις.

Η οικονομική αναγέννησις έχει ως φυσικην συνέπειαν την ειδικήν εξυγίανσιν ολοκλήρου της χώρας εκ του οποίου αποδεικνύεται ότι η αντιμετώπισις μιας νέας καταστροφής με θάρρος αποτελεί σταθμόν προς την νέα πρόοδον.

Εις τας εκέιθεν δε του Ολύμπου επαρχίας αίτινεςαποτελούν ένα είδος νωτιαίου μυελού του Εθν. Οργανισμού , η εγκατάστασις των προσφύγων εξησφάλισε σταθερότητα και ασφάλειαν πράγματα ως τώρα .

Η Μακεδονία επί μακρόν χρονόν υπήρξε θέτρον πολέμων και εθνικών αγώνων μεγάλης σφοδρότητος . Ήδη από την Ροδόπην μέχρι του Πίνδου καλύπτον την γήν Αγροτικοί Προσφυγικοί Σ/σμοί ανθούντες και αγγέλλοντες εις τον ταξειδιώτην το τέλος του Μακεδονικού Δράματος. Από το θλιβερόν παρελθόν δεν απομένει παρά ανάμνησις.

Η προσπάθεια δια την δημιουργίαν μιας καλλιτέρας αύριον αποτελεί μοναδικήν απασχόλησιν ελλήνων γηγενών και προσφύγων , μια Δε λεωφόρος ανοίγεται με σταθερόν βήμα και γοργώς σήμερων εν Ελλάδι. Η ΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου