ΚΑΡΣ

Καρς[1] , Διοίκησης Καρς (Kars)- Υποδιοίκησης Καρς

Αν βρεθείτε σε μια από τις μεγαλουπόλεις της γειτονικής μας χώρας και συζητώντας με ντόπιους γίνει κάποια αναφορά στο Καρς, θ παρατηρήσετε πως είναι η περιοχή που θεωρείται σχεδόν συνώνυμη «ενός πολύ μακρινού τόπου, όπου μάλιστα κάνει υπερβολικό κρύο και παγωνιά»…

Πράγματι , το Καρς βρίσκεται στα βορειοανατολικά σύνορα της Τουρκίας με την Αρμενία, πολλές εκατοντάδες χιλιόμετρα από την Άγκυρα, την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη. Να σημειωθεί ότι εδώ είναι και η πόλη Άνι, με μνημεία που μιλούν για ιστορία χιλιάδων ετών.

Αν πάντως επισκευθείτε το Καρς, μη φύγετε χωρίς να δοκιμάσετε τοπικό τυρί (κασάρ) και μέλι.

Φημισμένα είναι επίσης τα χαλιά και τα κιλίμια του Καρς, καθώς υφαίνονται με μαλλί ή και μετάξι και φέρουν υπέροχα σχέδια με φυτικές πάντα βαφές.

Το Καρς είναι μία από τις απομεμακρυσμένες πόλεις της ΒΑ Τουρκίας, με κύριο χαρακτηριστικό τα «ρωσικής» τεχνοτροπίας κτίρια, το επιβλητικό κάστρο και τον συνήθως μουντό καιρό.

Ιστορία

Το Καρς υπήρξε πρωτεύουσα της Αρμενίας κατά το 10ο αιώνα, ενώ , λόγω της σημαντικής γεωγραφικής θέσης και της στρατιωτικής σημασίας, η πόλη δέχτηκε επανειλημμένα επιθέσεις από Βυζαντινούς και Άραβες. Κατά τους 11ο και 12ο αι. το Καρς ήταν μεγάλο εμπορικό κέντρο, συνδεδεμένο με όλες τις γύρω πόλεις. Εκεί ζούσαν διάσημοι έμποροι και τεχνίτες της εποχής ενώ η πόλη φημίζονταν για την εξαγωγή μεταξιού.

Κατά τους 18ο -19ο αι. η περιοχή του Καρς αποτέλεσε πεδίο σκληρών μαχών μεταξύ των Τούρκων και των Ρώσων. Μέχρι τον Κριμαϊκό πόλεμο το Καρς ήταν υπό τουρκική κατοχή, το 1855 καταλήφθηκε από τους Ρώσους, για να περάσει και πάλι στην κατοχή των Τούρκων με τη Συνθήκη των Παρισίων. Με το τέλος του ρωσοτουρκικού πολέμου του 1878 και μέχρι το 1918, η περιοχή ήταν και πάλι υπό ρωσική κατοχή, ενώ η πόλη αποτέλεσε έδρα του Κυβερνείου τους Καρς.

Οι Ρώσοι στο μικρό διάστημα της παραμονής τους κυριολεκτικά αναμόρφωσαν την πόλη. Έχτισαν υποδομές, εκκλησίες και δημόσια κτίρια και το Καρς γρήγορα πήρε το αρχιτεκτονικό χρώμα μιας ρωσικής χριστιανικής πόλης. Να σημειωθεί ότι την περίοδο της ρωσικής διοίκησης επισκέφτηκε και έζησε για ένα διάστημα στο Καρς ο μεγάλος Ρώσος συγγραφέας Πούσκιν.

Στα τέλη του 19ου αιώνα στο Καρς υπήρχαν τέσσερις αρμενικές, μια ρωσική και δύο ελληνικές εκκλησίες. Την ίδια εποχή στην πόλη λειτουργούσαν δύο κινηματοθέατρα και μια πολιτιστική λέσχη. Η άνθιση της οικονομικής και πολιτιστικής ζωής συνεχίστηκε μέχρι τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στην πόλη του Καρς μέχρι το 1920 ζούσε αξιόλογη ελληνική κοινότητα , που αριθμούσε τα 600 άτομα. Το Καρς, εκτός από διοικητικό, ήταν και πνευματικό κέντρο όλων των Ελλήνων του Αντικαυκάσου. Εδώ λειτουργούσαν δημοτικά σχολεία, μια αστική σχολή, ένα παρθεναγωγείο και μια σχολή αρρένων, καθώς επίσης και δύο εκκλησίες, ο καθεδρικός ναός της Μεταμόρφωσης του Χριστού και ο Άγιος Γεώργιος. Οι Έλληνες και οι Αρμένιοι του Καρς αποχώρησαν το 1920 και από τότε η πόλη βρίσκεται στην κυριαρχία της Τουρκίας.

Καρς[2]

ΠΙΝΑΞ ΙΙΙ των Ελληνικών οικογενειών , των εγκατασταθεισών βάσει των επισήμων στοιχείων της εποχής, εις τας διαφόρους πόλεις και χωρία του Κυβερνείου Καρς κατά τα το έτος 1878-79( Ημερολ. Κυβ. Καρς εκδ. 1902 πίναξ σελ. 1-32)

Ονομασία κατωκημένων χώρων: Καρς

Διοίκησις: Καρς

Υποδιοίκησης: Καρς

Αριθμός οικογενειών: 61

Αριθμός ανδρών: 265

Αριθμός γυναικών: 230

Σύνολο : 495

Καρς[3]

Πόλις οχυρά της Τουρκικής Αρμενίας, κείμενη εις τας ΝΔ προσβάσεις του Καυκάσου, εις απόστασιν 145 χλμ ΒΑ της Ερζερούμ, επί οροπεδίου, δεσπόζοντος των προς Ερζερούμ από βορρά διαβάσεων. Ήτο η πρωτεύουσα του Κυβερνείου Καρς, ούτινος η διοικητική περιφέρεια περιελάμβανεν επιφάνειαν 14.440 τετρ. Χλμ., ήτοι πλέον εκείνης, ην έχουν οι Νομοί μας Θεσσαλονίκης (επιφανείας 3435 τχ), Σερρών (4032 τχ), Δράμας (3505 τχ) και Καβάλας (2169 τχ). Ο πληθυσμός του Κυβερνείου Καρς κατά την απογραφήν του έτους 1900 ήτο 278615, βάσει δε στατιστικών στοιχείων του έτους 1913 ανήλθεν εις 321954, εξ ων 65000 Έλληνες, ισάριθμοι Αρμένιοι, 181421 Μουσουλμάνοι (Τούρκοι, Κούρδοι, Τουρκμένοι, Ουσετίνοι, Λεζκίνοι και Καραπαχάχοι), 10431 Μαλακάνοι (Ρώσοι αιρετικοί) και οι λοιποί ορθόδοξοι Ρώσοι.

Εις την περιοχήν του Καρς διεξήχθησαν κατά καιρούς σκληραί μάχαι μεταξύ Ρώσων και Τούρκων με εναλλασσομένην κυριαρχίαν εκάστου των εθνών τούτων.Κατεχομένη υπό των Τούρκων κατά τον Κριμαϊκόν πόλεμον, κατελήφθη υπό των Ρώσων την 24ην Νοεμβρίου 1855, ακολούθως δε την 30ην Μαρτίου 1856 δια της συνθήκης των Παρισίων απεδόθη πάλιν εις την Τουρκίαν.

Κατά τον Ρωσο-Τουρκικόν πόλεμον του έτους 1877-1878 ανεκατελήφθη υπό των Ρώσων και διετέλεσεν υπό την κυριαρχίαν των μέχρι του 1918. Κατά την περίοδον ταύτην (1878-1918) εγένοντο ομαδικές μεταναστεύσεις Ελλήνων του Πόντου, εγκατασταθέντων εις την περιοχήν του Κυβερνείου του Καρς, εξ ων μικρός μόνον αριθμός εγκατεστάθησαν εις αστικά κέντρα , το μέγα δε πλήθος των 60000 (επί συνόλου 65000 περίπου) αποίκησαν αμιγώς 78 χωρία, όπου και ευδοκίμησαν κατά τρόπον αξιοθαύμαστον, προκαλέσαντες ουχί σπανίως και δημόσιον έπαινον δια την φιλεργίαν, την δραστηριότητα, δημιουργικήν πρβτοβουλίαν και την επίδοσίν των εις τα γράμματα.

Είναι εξόχως χαρακτηριστικόν το γεγονός ότι επί συνόλου 155 δημοτικών σχολείων του Κυβερνείου Καρς , τα 77 ήσαν ελληνικά, ήτοι αναλογία 50%, ενώ η κατ’ εθνότητας πληθυσμιακή σχέση των Ελλήνων μόλις έφθανεν το 20%. Εν Καρς υφίστατο αξιόλογος Ελληνική Κοινότης, ήτις προσέφερεν υψίστας υπηρεσίας περιθάλψεως των εκ Πόντου Ελλήνων προσφύγων[4].

Ατυχώς η επανάστασις του Οκτωβρίου 1917 εν Ρωσία υπό του ΚΚ , ακολούθως η ανατροπή της κυβερνήσεως Κερένσκυ την 7ην Νοεμβρίου 1917 και εν συνεχεία η συνθήκη Μπρεστ-Λιτόβσκ (Πολωνική πόλις) της 3ης Μαρτίου 1918, εις ην περιήρχοντο 3 συμβάσεις και το από 27 Αυγούστου 1918 μυστικόν παράρτημα (δι ου απεδίδοντο το Καρς-Αρταχάν και το Βατούμ εις την Τουρκίαν), κατέστησαν προβληματικήν την περαιτέρω παραμονήν των Ελλήνων του Κυβερνείου Καρς εις τα χωρία των και έκτοτε ήρχισεν η δραματική περιπέτεια της φυγής των εκ Καρς-Αρταχάν, ίνα μη περιέλθουν υπό Τουρκικήν κυριαρχίαν.

Δια της συνθήκης ειρήνης των Σεβρών το Καρς περιελήφθη εις την ανεξάρτητον Δημοκρατίαν της Αρμενίας, αλλ’ η Τουρκία, κατά παράβασιν της ως άνω συνθήκης, κατεκράτησε το Καρς και ηνάγκασε την Αρμενίαν δια της συνθήκης ειρήνης της Αλεξανδρουπόλεως της 22-12-1920 να αποδεχθεί την από του Απριλίου 1918 δημιουργηθείσαν κατάστασιν και έκτοτε τελεί και πάλιν υπό Τουρκικήν κυριαρχίαν.

Καρς[5]

Ημερολόγιο Κυβερνείου Καρς, εκδ. 1913 πίνακες 1-10

Αριθμός Οικογενειών: 82

Αριθμός ανδρών: 291

Αριθμός γυναικών: 216

Σύνολο : 507

Πληθυσμός έτους 1918 (Κατ’ εκτίμησιν):570

Καρς[6]

Κατά το ημερολόγιον του 1907: -: -

Κατά στατιστικήν Κάλφογλου Ιωάννη: Καρς: 1250

Κατά την στατιστικήν του εξ Αρταχάν «Μαρκησίου» (όρα εφημ. «Κόσμος» αρ. 60): -, - : -

Καρς

Πηγή: ΑΥΕ/ΚΥ/1919/Β/ΑΑΚ/4 [Ελληνικοί πληθυσμοί στη Διοίκηση της Αντιβασιλείας του Καυκάσου στις παραμονές του Α Παγκοσμίου Πολέμου][7]

Έλληνες κάτοικοι: 1589

Ελληνικοί ναοί: 2

Ιερείς: 2

Ελληνικά σχολεία: 1

Είδος σχολείου: κυβερνητικό

Δάσκαλοι ελληνικών σχολείων: 1



[1] ΚΑΛΕΝΤΕΡΙΔΗΣ ΣΑΒΒΑΣ, ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ ΠΟΝΤΟΣ, INFOGNOMON,ΑΘΗΝΑ,2006, σελ. 398 έως 401

[2] ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ, ΤΟ ΚΥΒΕΡΝΕΙΟΝ ΚΑΡΣ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΑΥΚΑΥΚΑΣΟΥ, Χ.Ε.,ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 1963, σελ.40-42

[3] ΛΑΥΡΕΝΤΙΔΗΣ ΙΣΑΑΚ, ΜΕΤΟΙΚΕΣΙΑ ΚΑΥΚΑΣΙΩΝ 1895-1907, Α.Π. τομ.31ος , ΑΘΗΝΑ, 1971-1972, σελ. 427-428

[4] Ιδέ Παν. Τοπαλίδη, Ο Πόντος ανά τους αιώνας, σελ. 243

[5] ΣΑΜΟΥΗΛΙΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ ΚΑΡΣ ΚΑΙ Η ΜΑΤΑΙΩΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ, ΑΦΟΙ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ, Β, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2010, σελ. 283

[6] ΚΑΛΦΟΓΛΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ, ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΝ ΚΑΥΚΑΣΩ, ΑΘΗΝΑ, 1908, ΣΕΛ. 113-118

[7] ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ, ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (ΕΠ. Ι.Κ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ), UNIVERSITY STUDIO PRESS, ΑΘΗΝΑ,1997,σελ. 548



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου