Ιστορία του χωριού Τσορμίκ Καρς

Πηγή: http://www.santatsormik.gr/history-laography/tsormik/historical/35-general

Το 1878 περίπου , πρόσφυγες από τον Πόντο εγκαταστάθηκαν στην περιοχή του λεγόμενου Κυβερνείου Καρς του Αντικαυκάσου.

Τότε κατοικήθηκαν περίπου εβδομήντα χωριά από Έλληνες του Πόντου , ανάμεσα σε αυτά και το Τσορμίκ στην περιοχή του Σαρίκαμις . To χωρίον Τσορμίκ αποικίσθηκε κυρίως από ποντίους που ήρθαν από την επτάκωμη και ηρωϊκή Σαντά . Άλλα χωριά Σανταίων στην περιοχή ήταν το Γενίκιοϊ , Γάμισλι, Παρτούζ και Πελικπάσκιοϊ.

Το χωρίον Τσορμίκ σήμερα διοικητικά ανήκει στην περιφέρεια του Ερζερούμ και όχι του Καρς όπως παλιότερα . Το σημερινό του όνομα είναι KAYNAK δηλαδή πηγή , όνομα το οποίο βρίσκεται σε άμεση σχέση με την παλιότερη ονομασία CERMIK , η οποία μεταφράζεται ως πηγή νερού. Και τα δύο ονόματα δικαιολογούνται απόλυτα από την πραγματικότητα καθώς πράγματι υπάρχουν στην περιοχή αρκετές τέτοιες πηγές .

Οι Έλληνες κάτοικοι του χωριού ήρθαν στην περιοχή μετά το Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1878 , οπότε η περιοχή του Καρς προσαρτήθηκε στην Τσαρική Ρωσία .

Μετά από την Οκτωβριανή επανάσταση του 1917 και την επικράτηση των Μπολσεβίκων , μεταξύ Τουρκίας και ΕΣΣΔ υπογράφηκε η συνθήκη του Μπρέστ Λιτοφσκ με την οποία οι περιοχές του Καρς και Αρνταχάν παραδόθηκαν στην Κεμαλική πια Τουρκία .

Οπως αναφέρθηκε οι περισσότεροι Έλληνες του χωρίου Τσορμίκ κατάγονταν από τη Σαντά με τους επτά μαχαλάδες ενώ κάποιες οικογένειες κατάγονταν από την Κρώμνη και την Γιμερά της περιοχής της Αργυρούπολης.

Συγκεκριμένα στο Τσορμίκ εγκαταστάθηκαν οι παρακάτω οικογένειες Σανταίων :

1. Αρχιτεκτονίδης (Ουσταπάης) , παλαιό επίθετο Ταχτσίδης , από την ενορία Πιστοφάντων

2. Παπαδόπουλος (Σhάτος) , παλαιό επίθετο Ξαντινίδης, από την ενορία Τερζάντων

3. Παρχαρίδης (Παρχάρτς), από την ενορία Ισχανάντων

4. Στυλπνόπουλος (Γιοσμάς) , παλαιό επίθετο Πολιτίδης , από την ενορία Πιστοφάντων

5. Πολιτίδης (Πολιτάντ), από την ενορία Πιστοφάντων

6. Ακριβόπουλος (Ακριβός , Ακριβεσάντ), από την ενορία Ζουρνατσάντων

7. Ιωακειμίδης (Γιακίμς) κλάδος των Στυλπνόπουλων – Πολιτίδη

8. Διαμαντίδης (Γιαμάκς) από την ενορία Ισχανάντων

9. Σαββίδης (Τεντέλτς ή Κιόγλης), από την ενορία Πιστοφάντων

10. Στυλίδης (Στουλαράς), από την ενορία Ισχανάντων

11. Κεφαλίδης (Καφάλτς), από την ενορία Ισχανάντων

12. Ζαπουνίδης (Ζαπούντς), από την ενορία Πινιατάντων

13. Ζαϊφίδης (Ζαϊφτς), από την ενορία Πινιατάντων

14. Κιτμιρίδης (Κουτμίρτς), από την ενορία Πιστοφάντων

15. Σπυριδόπουλος, από την ενορία Ισχανάντων

16. Πετρίδης ;

17. Τσαϊρίδης (Τσαϊρτς) από την ενορία Ζουρνατσάντων

18. Χαλκίδης ;

19. Πασαλίδης (Πασhαλής ,- άντ), από την ενορία Τσακαλάντων

20. Χαμαλίδης ;

21. Μαυρόπουλος (Σιάχτς) από την ενορία Ζουρνατσάντων

22. Ξανθόπουλος (Ξαντίντς) από την ενορία Τερζάντων

23. Χαραλαμπίδης ;

24. Σεϊτανίδης ;

25. Μελετίδης (Μελέτιος) , από την ενορία Ισχανάντων

26. Τσακίδης ;

27. Ρωμανίδης ;

28. Περκουλίδης ;

29. Τριανταφυλλίδης , από την ενορία Πινιατάντων

Κρωμναίοι στο Τσορμίκ εγκαταστάθηκαν διακριβωμένα δύο οικογένειες , οι Ποπαδάντ (Παπαδόπουλος με παλαιό επίθετο Γολοβιάδης και παλαιότερο Ιερακόπουλος) και Πιμπαχειρίδης (Πίμπασhιρτς με παλαιό επίθετο Μεταλλείδης), οι οικογένειες αυτές κατάγονται από το συνοικισμό Γεράντων της Κρώμνης. Επίσης στο Τσορμίκ εγκαταστάθηκε και μία οκογένεια Ιμεριτών , οι Τσοπανάντ (Ποιμενίδης).

Οι περισσότεροι από τους Σανταίους κατοίκους του Τσορμίκ μαζί με τον Κρωμναίο παπά Νικόλαο Γολοβιάδη ήλθαν στο Τσορμίκ από προηγούμενη εγκατάστασή τους στην περιοχή του σημερινού Μπαϊπούρτ της Τουρκίας ,όπου κατοικούσαν στο χωριό Μουχνούτ ή αλλιώς EKSIALMA. Στην περιφέρεια Μπαϊπούρτ υπήρχαν εγκαταστάσεις Σανταίων στα χωριά Τζαμούρια , Γατράχ και Πίσκια ενώ κοντά στην περιοχή του Μεσάτ Ντερέ δημιουργήθηκαν χωριά Σανταίων μεταναστών όπως το Μουχνούτ (Εξίαλμα) , Χαροτή και Τζιμαόλια .

Ειδικότερα για το χωριό Μουχνούτ ο Φίλιππος Χειμωνίδης στο έργο του ΄΄Ιστορία και Στατιστική Σάντας , 1902 σελ 103΄΄ αναφέρει ότι ιδρύθηκε στα 1843 από τον Κωνσταντίνο Ταχτζόγλου (ουστάπαση) . Ο παραπάνω είναι ο γενάρχης της οικογένειας Αρχιτεκτονίδη, η οποία εγκαταστάθηκε τελικά στο Τσορμίκ το 1878 και τα μέλη της φέρουν έως και σήμερα το οικογενειακό όνομα ΄΄ουσταπασhάντ- σταπασhάντ΄΄ ήτοι τέκνα του αρχίμαστορα ΄΄ουστάμπαση΄΄ . Το χωριό Μουχνούτ αποτελούσε ενδιάμεσο σταθμό των Σανταίων μεταναστών προς τη χριστιανική Ρωσία (βλ. σχετική αναφορά στην Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού εκδ. Μαλλιάρης Παιδεία).

Πάντως υπάρχουν και οικογένειες που ήρθαν κατευθείαν από τη Σαντά στο Τσορμικ περί το 1881. Ο Μιλτιάδης Νυμφόπουλος στο έργο του ΄΄ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΑΝΤΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ. Σελ. 192΄΄ αναφέρει ότι ΄΄το 1881 μετανάστεψαν 300 οικογένειες στην περιφέρεια Καρς , οι Στουλαράντ , οι Γιαμακάντ, ο Κιοσάντς , η Γαραποινάβα και οι Κυρτογλάντ απ' το Ισχανάντων , και πολλοί άλλοι απ' όλες τις ενορίες της Σάντας και σχημάτησαν τα χωριά Γαμισλή , Τσορμήκ , Παρτούς , Γενήκιοϊ , Αρταχάν και Πεληκπάσκιοϊ΄΄

Η αρχική εγκατάσταση των Ελλήνων ήταν στο χωρίο Κάτω Τσορμίκ ενώ μετά από λίγα χρόνια πολλές οικογένειες από αυτούς κατοίκησαν μόνιμα , σε κοντινή τοποθεσία, την οποία χρησιμοποιούσαν ως παρχάρ για τη βοσκή των ζώων τους . Ο οικισμός αυτός στην τοποθεσία Χιγκιάρ ή Κιζίλ Κιλισέ (ερυθρός ναός), απέχει περίπου τέσσερα χιλιόμετρα από τον αρχικό οικισμό και αποτέλεσε το λεγόμενο Άνω Τσορμίκ. Και τα δύο χωριά ,που αποτελούσαν μία κοινότητα, είναι χτισμένα σε πολύ ορεινή τοποθεσία της σημερινής Ανατολικής Τουρκίας σε υψόμετρο που κυμαίνεται από τα 2.200 έως τα 2.800 μέτρα.

Εξαιτίας του μεγάλου υψομέτρου και του βαρύ Χειμώνα ο οποίος διαρκεί τουλάχιστον έξι μήνες , με συνεχή σχεδόν αποκλεισμό της περιοχής , η ζωή των κατοίκων βασίζονταν αποκλειστικά στην κτηνοτροφία. Απέραντα βοσκοτόπια και αφθονία νερών ευνοούσαν την ανάπτυξη εκτεταμένης κτηνοτροφίας μικρών αλλά και μεγάλων ζώων , όπως πρόβατα και αγελάδες. Έτσι λοιπόν το Τσορμίκ στις αρχές του αιώνα ήταν ονομαστό για το θαυμάσιο κλίμα του και την πλούσια βλάστησή του με ποικιλία λουλουδιών αλλά και για τα γαλακτομικά του προϊόντα , κυρίως το τουλουμίσιο τυρί (τύπου ροκφόρ) και το ονομαστό ΄΄λορ΄΄(ανθότυρο).

Παρά τις δύσκολες συνθήκες που είχαν να αντιμετωπίσουν οι Σανταίοι του Τσορμίκ όχι μόνο επιβίωσαν , όχι μόνο δημιούργησαν αλλά κατάφεραν να αναπτύξουν σημαντικό πολιτισμό μέσα από τη διατήρηση των θρησκευτικών και εθνικών τους παραδόσεων. Έτσι λοιπόν στο Άνω και Κάτω Τσορμίκ των περίπου χιλίων κατοίκων το 1909 λειτουργούσαν δύο εκκλησίες και δύο σχολεία (βλ. ΄΄το Κυβερνείον Καρς του Αντικαυκάσου ΄΄ Στυλ. Μαυρογένους σελ. 72 , Θεσσαλονίκη 1963)

Σχετικά με το χαρακτήρα και το εθνικό φρόνημα των κατοίκων αξίζει να παραθέσουμε τη γραπτή μαρτυρία του ιστορικού και λαογράφου της Σάντας Στάθη Αθανασιάδη (γερο Στάθη) ο οποίος στο εργό του ΄΄ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΣΑΝΤΑΣ¨ και στο κεφάλαιο χαρακτηράς των Σανταίων (πρώτος τόμος σελ 117)διασώζει ότι ΄΄Οι Σανταίοι ήσαν εκ παραδόσεως πατριώτες . Την εμμονή τους δε στα πάτρια την διετήρησαν και εκείνοι που εγκαταστάθησαν στη Ρωσία. Κατά τη μετανάστευση του 1878 ιδρύθηκαν στην περιφέρεια του Καρς τα χωρία Άνω Τσορμίκ και Κάτω Τσορμίκ. Η ρωσική κυβέρνηση ίδρυσε σχολείο στο Κάτω Τσορμίκ και για τα δύο αυτά χωριά , αλλά τα δύο χωριά απείχαν μεταξύ τους και ήταν δύσκολη η μετάβαση των μαθητών από το Άνω στο Κάτω Τσορμίκ , με την σιωπηλή ανοχή των αρχών , συμφωνούσαν ομογενή δάσκαλο τον οποίον πλήρωναν οι ίδιοι. Από αυτό πήραν θάρρος και ζήτησαν από την Εκκλησ. Αρχή της Τιφλίδας την άδεια να χτίσουν οι ίδιοι διδαχτήριο , για να λειτουργήσει το σχολείο ως ελληνικό . Ύστερα από λίγο τους πληροφόρησε ο ιερέας τους που ήταν απόφοιτος της ρωσικής ιερατικής σχολής , ότι η Εκκλησιαστική Αρχή επιτρέπει την ανέγερση διδακτηρίου . Με χαρά και προθυμία άρχισαν την ανέγερση , και σε λίγον καιρό οι τοίχοι ήσαν έτοιμοι και η ξυλεία μεταφέρθηκε . Σαν κεραυνός όμως τους ήρθε η είδηση ότι η εξαρχία ρωτά τον ιερέα αν τέλειωσε η ανέγερση , για να στείλει το διορισμένο δάσκαλο . Την ερχόμενη Κυριακή ενώ ο παπάς λειτουργούσε , βγήκαν από την εκκλησία όλοι οι άνδρες , και άλλοι μεν από αυτούς εγκρέμισαν τους τοίχους , άλλοι δε έκοψαν την ξυλεία και την έκαμαν καυσόξυλα . Στο δε ιερέα είπαν να γράψει ό,τι είδε και να φύγει κι αυτός ΄΄


Κατά τα άλλα στο Άνω Τσορμίκ υπήρχε ιερός ναός αφιερωμένος στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος ενώ στο Κάτω Τσορμίκ ο ιερός ναός ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο.

Με την έναρξη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου και το Ρωσοτουρκικό πόλεμο που επακολούθησε , οι Τούρκοι μπήκαν μέσα στο χωριό τις 12 και 13 Δεκεμβρίου 1914 και το κατέστρεψαν. Πολλοί ήταν αυτοί που σφαγιάσθηκαν , πολλοί αιχμαλωτίσθηκαν και ακόμη περισσότεροι πήραν το δρόμο της προσφυγιάς προς το Βατούμι και από εκεί στο εσωτερικό της Ρωσίας , άλλοι στο Κουταϊς και άλλοι προς το Κουμπάν .

Ειδικότερα ο Χαράλαμπος Ι. Παπαδόπουλος (τη Ποπά ο Λάμπον) αναφέρει ΄΄ ο πατέρας μου (ιερέας κατόπιν Ιωάννης Παπαδόπουλος) μαζί με τον αδελφόν μας Κλήμη ήλθε στην Ελλάδα το 1913 . Το δε 1914 έγινε ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος , όπου έκλεισαν οι δρόμοι μέχρι το 1920. Οπότε ο πατέρας μου γύρισε μόνος του στη Ρωσία στο Νοβοροσίσκ και από εκεί φτάσαμε στην Ελλάδα την ίδια χρονιά ΄΄ . Αλλού πάλι αναφέρει ΄΄ ο πατέρας μου όμως έλειπε διότι οπότε τελείωσε ο Βαλκανικός πόλεμος στο 1913 , πήρε τον αδελφό μου Κλήμη και έφυγε στην Ελλάδα από φανατισμό να μην πάει στρατιώτης στη Ρωσία . Και ύστερα από 8 χρόνια ήλθε και μας βρήκε πρόσφυγες στο Κουπάν της Ρωσίας . Το 1920 και έτσι πλήρωσε κάποιον Ζέρβα απεσταλμένο από την Ελλάδα . Έτσι φτάσαμε στην πατρίδα μας στο τρίγωνο της Θράκης σε κάποιο χωριό Φτελιά το 1920. Το δε 1926 ήλθαμε οριστικά στην Παλατίτσια , άλλοι στην Πεντάβρυσο Πτολεμαϊδας και άλλοι στη Νέα Σάντα Κομοτηνής΄΄.

Οι περισσότεροι Σανταίοι του Τσορμίκ σήμερα ζουν στα ανωτέρω χωριά , ενώ μερικοί ζουν και στην Αυγή Καστοριάς .

Ήδη έχουν περάσει εκατό χρόνια από τότε που οι πρόγονοί μας ξεριζώθηκαν από το Τσορμίκ και εκατόν τριάντα από τότε που μετανάστευσαν από την ιστορική τους πατρίδα τη Σαντά του Πόντου . Παρόλα αυτά οι απόγονοί τους ακόμη και σήμερα προφέρουν το όνομα της γλυκιάς πατρίδας και νοσταλγούν μέσα από τις παραδόσεις , τις μνήμες και τα βιώματα . Δεν ξεχνούν μολονότι οι πιέσεις για να ξεχάσουν είναι πια αβάσταχτες.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου