Η κατά καιρούς εγκατάσταση των Ελλήνων Ποντίων προσφύγων του Πόντου και Καυκάσου στη Φθιώτιδα

Συμέλα Τουμανίδου - Πατσινακίδου ,φιλόλογος

αναδημοσίευση από:http://www.solon.org.gr/downloads/3h_synedriash_fthiotiki_2003.pdf

Θέλω θερμά να συγχαρώ και να ευχαριστήσω το Πνευματικό Κέντρο
Σταυρού Λαμίας, που μου έδωσε την ευκαιρία να μιλήσω για την κατά καιρούς εγκατάσταση των Ελλήνων Ποντίων προσφύγων του Πόντου και Καυκάσου στη Φθιώτιδα και να ευχηθώ το Συνέδριο Φθιωτικής Ιστορίας να γίνει επιτυχημένος θεσμός.

Με την εργασία μου αυτή γίνεται πραγματικότητα μια παλιά μου επιθυμία να καταγράψω την ιστορία των συμπατριωτών μου Ελλήνων Ποντίων, που εγκαταστάθηκαν στη Φθιώτιδα.

Στην προσπάθειά μου για την ανεύρεση, τη συγκέντρωση και καταγραφή του ιστορικού υλικού, υπάρχουν οπωσδήποτε ελλείψεις και παραλείψεις. Κάποια στοιχεία ίσως να αλλάξουν, όταν ολοκληρωθεί η έρευνα.

Στη συλλογή του ιστορικού υλικού ανακάλυψα ένθερμους φιλοπόντιους
εντός και εκτός Λαμίας, οι οποίοι με συγκινητικό τρόπο με βοήθησαν και με συμπαραστάθηκαν. Τους ευχαριστώ και δημόσια μέσα από την καρδιά μου.

Η εργασία μου αυτή ας είναι ένα κέντρισμα και ένα ξεκίνημα για όσους θελήσουν να τη συνεχίσουν, να τη συμπληρώσουν και να την αξιοποιήσουν.
Βασική πηγή της εργασίας μου είναι το έργο του Πόντιου διανοούμενου
και πολιτικού, αείμνηστου και αοίδημου Ισαάκ Λαυρεντίδη, το οποίο συμπεριλαμβάνεται σε αρκετούς τόμους του «
Αρχείου του Πόντου». (τομ.29ος, 31ος, παράρτημα 15).

Επίσης η εργασία του κ. Κώστα Γαλλή, ιατρού, πρώην βουλευτή, καταχωρισμένη στα «Χρονικά της Επαρχίας Δομοκού» τομ. 7ος 1996 με τίτλο «Μια αποτυχημένη εγκατάσταση Ελλήνων Ποντίων του Καυκάσου ως και των Ισραηλιτών το 1900 στο Δαουκλή (Ξυνιάδα)», και το βιβλίο του κ. Ζαχαρία Πράπα, δασκάλου, συγγραφέα «Ξυνιάδα Δομοκού Ν. Φθιώτιδας "Δαουκλί"» (Ιστορία-Πολιτισμός-Ήθη και έθιμα) και πλούσια βιβλιογραφία Ποντίων κυρίως συγγραφέων. Τους ευχαριστώ πολύ.

Ευχαριστώ θερμά και τους συμπατριώτες μου, οι οποίοι με τις ζωντανές μαρτυρίες τους συνέβαλαν, ώστε να προχωρήσει η εργασία.
Η ιστορική μου έρευνα δεν ολοκληρώθηκε, συνεχίζεται.
Προτού να αναφερθώ στο θέμα μου, θα γράψω μερικά στοιχεία για τον τόπο
όπου έζησε και μεγαλούργησε ο ποντιακός Ελληνισμός· επίσης για τη μυθολογία
του, την πολιτιστική του επίδραση σε αλλοεθνείς λαούς του Καυκάσου με τους οποίους έζησε, ακόμη για την ιστορία και τις μετοικεσίες του.

Γεωγραφία

Σύμφωνα με πληροφορίες που μας δίνουν οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς,
ο Ξενοφώντας ο Αθηναίος στο έργο του «Κύρου Ανάβαση», ο Απολλόδωρο ο Αθηναίος στο έργο του «Βιβλιοθήκη Ι» και ο μεγάλος γεωγράφος της αρχαιότητας Στράβων, ο οποίος καταγόταν από την Αμάσεια του Πόντου, στα έργα του «Γεωγραφικά» και «Ελλάς και η Μ. Ασία», ο Πόντος εκτείνεται από τα νότια παράλια του Ευξείνου Πόντου προς την ενδοχώρα με νότιο σύνορό του τη δυτική όχθη του Ευφράτη ποταμού, ανατολικό σύνορό του το Φάση ποταμό και δυτικό του σύνορο τον Άλυ ποταμό. Έχει έκταση 70.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή είναι μεγαλύτερος από τη μισή Ελλάδα. Στην πραγματικότητα η έκτασή του ήταν πολύ μεγαλύτερη, αφού οι Έλληνές του
κυριαρχούσαν σε όλα τα παράλια του Ευξείνου Πόντου, στην αρχαία Ταυρική χερσόνησο, τη σημερινή Κριμαία και σε μεγάλες περιοχές του Καυκάσου.

Ο Καύκασος είναι μια μεγάλη ορεινή περιοχή που εκτείνεται από βορρά
προς νότο σε μήκος 1280 χιλιομέτρων, ανάμεσα στις δυο θάλασσες, τον
Εύξεινο Πόντο και την Κασπία θάλασσα. Μεγάλες περιοχές του Καυκάσου ήταν ελληνικές χιλιάδες χρόνια πριν κυριαρχήσουν σ' αυτές οι Ρώσοι.

Μυθολογία

Πολλά μυθολογικά στοιχεία μαρτυρούν για την ελληνικότητα του Πόντου και του Καυκάσου.

- Ο Δίας για να τιμωρήσει τον Προμηθέα, γιατί πήρε το πυρ από τον Όλυμπο και το έδωσε στους ανθρώπους, τον έδεσε στον Καύκασο[1]-[2].
- Στον Καύκασο έφθασε και ο Ηρακλής, για να λύσει το δέσμιο
Προμηθέα[3].

- Στην Ταυρίδα υπήρχε το ιερό της Αρτέμιδος, όπου ιερουργούσε η Ιφιγένεια[4].

- Στην Ταυρίδα έφθασαν ο Ορέστης και ο Πυλάδης, για να πάρουν το ξόανο (ξύλινο άγαλμα) της θεάς Αρτέμιδος.

- Στην Κολχίδα κατευθύνονταν ο Φρίξος και η Έλλη ανεβασμένοι στο φτερωτό κριάρι.

- Στην Κολχίδα κατευθύνθηκε και ο Ιάσονας με τους Αργοναύτες του[5].

Ο άξενος, άγριος και τρικυμιώδης Πόντος, από τους Έλληνες έγινε Εύξεινος (φιλόξενος) και μεταβλήθηκε σε «λίμνη ελληνική», όπως γράφει ο Χρύσανθος, Μητροπολίτης Τραπεζούντας.

Αργότερα από τους Μογγόλους και Τατάρους ονομάσθηκε «Μέλας Πόντος» και από τους ξένους προφέρθηκε «Μαύρη θάλασσα».

Πολιτιστική επίδραση[6]

Η πολιτιστική επίδραση που άσκησαν οι Έλληνες του Πόντου στους λαούς του Καυκάσου είναι πολύ μεγάλη και το δείχνουν οι εκατοντάδες ελληνικές λέξεις που υπάρχουν στις γλώσσες των λαών του Καυκάσου. Ονόματα προσώπων: Ιάσων, Νέστωρ, Τηλέμαχος, Πλάτων, Αριστοτέλης, Αλέξανδρος, Λεωνίδας, Διομήδης, Απόλλων, Αρίσταρχος κ.ά.

Τα ονόματα των ημερών της εβδομάδας: Κυριακή=Ζεύς, Δευτέρα=Άρης

κ.λ.π. Ονόματα βουνών, ποταμών, λιμανιών, πόλεων, χωριών είναι ελληνικά. Βατούμ=ο βαθύς λιμήν των αρχαίων Ελλήνων, Σταυρούπολη, Συμφερούπολη, Σεβαστούπολη κ.λ.π.

Τα ευρήματα των ανασκαφών είναι πάμπολλα. Ελληνικά νομίσματα,
κοσμήματα, αγγεία και άπειρες ελληνικές επιγραφές. Πολλές εκκλησίες είναι
χτισμένες από ελληνικά χέρια, πολλές εικόνες, πραγματικά αριστουργήματα, είναι ζωγραφισμένες από ελληνικά χέρια, όπως μαρτυρεί η βυζαντινή γραφή τους.

Ιστορία

Η ελληνική Ιστορία στον Πόντο αρχίζει τον 8ο αιώνα π.Χ. όταν οι Έλληνες της Μιλήτου ίδρυσαν στα νότια παράλια του Ευξείνου Πόντου την Ηράκλεια και τη Σινώπη και η Σινώπη με τη σειρά της ίδρυσε την Κερασούντα, τα Κοτύωρα, της Τραπεζούντα.

Η Τραπεζούντα ιδρύθηκε το 756 π.Χ. (ενώ η Ρώμη το 753 π.Χ.) και εξελίχθηκε σε μητρόπολη του ποντιακού ελληνισμού και σε μεγάλο εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο.

Οι Αθηναίοι αργότερα ίδρυσαν την Αμισό (τη σημερινή Σαμψούντα).

Την ελληνικότητα του Πόντου και το υψηλό ελληνικό φρόνημα των κατοίκων του των παραλιακών πόλεων φανερώνει και το περιστατικό με τον Ξενοφώντα και τους μυρίους του. Περιγράφεται στην «Κύρου Ανάβαση»: «Κατεβαίνοντας το όρος Θήχη και επισκεπτόμενοι τις πόλεις Κοτύωρα, Σινώπη, Ηράκλεια κ.ά. παντού γνώρισαν τη ζεστή ελληνική φιλοξενία και παντού συνεόρτασαν με φαγοπότι, χορούς και αγώνες».

Το 325 π.Χ. ο Μ. Αλέξανδρος συνεχίζοντας την πορεία του στον Καύκασο εγκατέστησε στην Ιβηρία, τη σημερινή Γεωργία 10.000 Μακεδόνες του μαζί με εκατοντάδες οικογένειες Ελλήνων του Πόντου, οι οποίες τον ακολούθησαν οικειοθελώς.

Στην περιοχή της Μαριούπολης μέχρι σήμερα υπάρχει χωριό με το όνομα
Μακεδονία, εις ανάμνηση των Μακεδόνων, των πρώτων οικιστών του[7].
Το 301 π.Χ. ο Πόντος γίνεται βασίλειο με πρωτεύουσα την Τραπεζούντα.
Είναι η εποχή των Μιθριδατών, Περσών σατραπών πλήρως εξελληνισμένων.
Επί Μιθριδάτου του ΣΤ΄, του Ευπάτορος, (η μητέρα του ήταν Ελληνίδα, ο ίδιος μιλούσε, λέγεται, τις 22 γλώσσες των κατεχομένων από αυτόν λαών), στους πολέμους του κατά των Ρωμαίων, τους γνωστούς μιθριδατικούς, καταλύθηκε το 64 π.Χ. το βασίλειο του Πόντου και ο Πόντος έγινε Ρωμαϊκή επαρχία.

Επί αυτοκράτορος Διοκλητιανού (284-305 μ.Χ.) και επί Μ. Κωνσταντίνου (306-337 μ.Χ.) ο Πόντος είχε πολύ σπουδαία θέση στο Ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Ο Πόντος γίνεται «θέμα» της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και επί Ιουστινιανού η Τραπεζούντα ήταν στρατιωτικό, πνευματικό και οικονομικό κέντρο του Πόντου.

Στην Τραπεζούντα ο Ιουστινιανός κατασκεύασε τείχη, υδραγωγείο, ναούς, το λιμάνι, κ.λπ.

Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος (610-641 μ.Χ.) την Τραπεζούντα είχε ορμητήριό του στις επιχειρήσεις του κατά των Περσών. Όταν ελευθέρωσε τις περιοχές του Καυκάσου από τους Πέρσες, για να εξασφαλίσει την κατοχή τους εγκατέστησε με τη θέλησή τους χιλιάδες οικογένειες Ελλήνων του Πόντου, κυρίως μεταλλορύχων από την Αργυρούπολη (Κιουμουσχανέ), στον Αχταλά, περιοχή Τιφλίδας. (Η Τιφλίδα είναι η πρωτεύουσα της Γεωργίας).

Αυτή είναι η πρώτη μετοικεσία Ελλήνων του Πόντου, που έγινε εκούσια, οι
άλλες έξι, που ακολούθησαν, έγιναν ακούσια.

Το 1204 οι Φράγκοι της 4ης Σταυροφορίας κατέλαβαν την Κων/πολη.

Οι Κομνηνοί, με πρώτον τον Αλέξιο Α΄ Κομνηνό, ίδρυσαν την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας. Επί των Κομνηνών η πνευματική ανάπτυξη του Πόντου υπήρξε πολύ μεγάλη.

Μας δίδουν σχετικές πληροφορίες ο λόγιος Βησσαρίων ο Τραπεζούντιος στο έργο του «Εγκώμιον Τραπεζούντος», ο Ιωάννης Ευγενικός, ο Χωνιάτης, λόγιος Κωνσταντινουπολίτης και ο Falmerayer.

Εδώ να σημειώσουμε ότι επί των Κομνηνών, μέσα 13ου αιώνα, οι Γενουάτες και οι Βενετοί αποκτούν εμπορικούς σταθμούς στην Τραπεζούντα και διεξάγουν εμπόριο με τη Μογγολία και την Κίνα.

Η συμπεριφορά τους προς τους Έλληνες ήταν ταπεινωτική και πιεστική.
Η ζωή της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας κράτησε 257 χρόνια.
Στις 15 Αυγούστου 1461, 8 χρόνια μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης
το 1453, έπεσε και η Τραπεζούντα στα χέρια του Μωάμεθ Β', επί Δαυίδ Κομνηνού, τελευταίου Αυτοκράτορα Τραπεζούντας.

Έτσι αρχίζει η μακρά σκοτεινή νύχτα της σκλαβιάς του Πόντου.

Οι Πόντιοι εξοντώνονται και εξισλαμίζονται. Όσοι μπορούν φεύγουν στα πιο απρόσιτα μέρη του Πόντου, κυρίως προς τα μεγάλα Μοναστήρια της Παναγίας Σουμελά, του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα, του Αγίου Ιωάννου Βαζελώνα κ.ά. ή προς τον Καύκασο, τη νότια Ρωσία, τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, τη Μ. Ασία και λιγότερο προς τον Ελλαδικό χώρο.

Έφευγαν οι Έλληνες του Πόντου για να γλυτώσουν τη σφαγή και την
ατίμωση των Τούρκων. Συνέπεια οι μετοικεσίες, οι ομαδικές μεταναστεύσεις τους.

Μετοικεσίες

Η πρώτη μετοικεσία έγινε επί του Ηρακλείου (610-641) και ήταν εκούσια.
Η δεύτερη έγινε αμέσως μετά την Άλωση της Τραπεζούντας, 15-8-
1461.Δεκάδες χιλιάδες Έλληνες έφυγαν από τον Πόντο, έτσι μειώθηκε σημαντικά ο Ελληνισμός του.

Η τρίτη μετοικεσία έγινε το 1806, όταν οι Ντερεμπέηδες, τοπικοί άρχοντες, Λαζοί κυρίως και Τάταροι, επειδή δυσαρεστήθηκαν από την Οθωμανική κυβέρνηση στρατολόγησαν τους υπηκόους τους και επιτιθέμενοι κατά των παραλιακών πόλεων και χωριών του Πόντου από τη Ριζούντα μέχρι τη Σαμψούντα, έκαιγαν, κατέστρεφαν, ερήμωναν και σκότωναν. Εξανάγκασαν έτσι τους Έλληνες να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές εστίες τους και να καταφύγουν στη Ρωσία.

Η τέταρτη μετοικεσία των Ελλήνων του Πόντου στον Καύκασο έγινε το
1821 με την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης κατά των Τούρκων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στην ελληνική επανάσταση συμμετείχαν όχι μόνον

οι πρωτοπόροι Υψηλάντηδες, ποντιακής καταγωγής, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, ο οποίος ξεκίνησε την ελληνική επανάσταση από τις Παραδουνάβιες χώρες και ο αδελφός του Δημήτριος, ο οποίος τερμάτισε την επανάσταση νικηφόρα με την τελευταία μάχη που έδωσε στην Πέτρα της
Βοιωτίας το Σεπτέμβριο του 1829, αλλά και άλλοι Έλληνες του Πόντου, οι οποίοι αγωνίσθηκαν στην Ήπειρο, τη Στερεά και την Πελοπόννησο υπό τις διαταγές του Ι. Μακρυγιάννη, του Χατζηκοσμά Μπαϊρακτάρη, του Ράδοβιτς Μαυροβουνιώτη κ.ά.[8]

Τότε ο Σουλτάνος έδωσε εντολή να εξοντωθεί ο Ελληνισμός του Πόντου για αντίποινα.

Ο Ντερέμπεης της Τραπεζούντας, Οσμάν πασάς Σατήρζατε, αλλά και
άλλοι, προστάτεψαν τον Ελληνισμό και δεν επέβαλλαν αντίποινα.
Αλλά και κατά τους τρεις ρωσοτουρκικούς πολέμους 1828-1832, οι οποίοι
ακολούθησαν την ελληνική επανάσταση, οι Έλληνες του Πόντου υπέστησαν
απερίγραπτα μαρτύρια. Σας μεταφέρω, μεταγλωττισμένη, την περιγραφή του Πανάρετου Τοπαλίδη από το έργο του «Ο Πόντος ανά τους αιώνας», Δράμα 1927, την οποία μνημονεύει και ο Ισαάκ Λαυρεντίδης[9]: «Τα τουρκικά στρατεύματα, που ξεκινούσαν από τις έδρες τους, μετέβαιναν στο μέτωπο του Καυκάσου πεζή, ελλείψει άλλων μέσων. Διάνυαν εκατοντάδες χιλιόμετρα μετά από πεζοπορία πολλών ημερών.

Τη νύχτα διανυκτέρευαν κατά προτίμηση σε ελληνικές πόλεις, κωμοπόλεις και χωριά. Εκεί επειδή, πολλές φορές, η παροχή στέγης και τροφής δεν τους ικανοποιούσε, ήγειραν τερατώδεις απαιτήσεις.

Άρπαζαν τα υπάρχοντα των ιδιοκτητών, αγγάρευαν τα υποζύγιά τους και για να καλοπερνούν έσφαζαν τα πρόβατα και τις αγελάδες τους, εσκότωναν τους οικοδεσπότες τους, εμαστίγωναν και ταλαιπωρούσαν τους Έλληνες, εις τα σπίτια των οποίων, όταν έφευγαν αυτοί κατέφθαναν άλλοι το βράδυ και αυτό συνεχιζόταν καθ' όλη τη διάρκεια των τριών ρωσοτουρκικών πολέμων.

Οι δυστυχείς Έλληνες αναγκάζονταν να εγκαταλείπουν τα σπίτια τους, τα
υπάρχοντά τους και να καταφεύγουν οικογενειακώς στα δάση και άφηναν στα χωριά τους γέροντες για τη φύλαξη των σπιτιών τους και την εξυπηρέτηση των στρατιωτών. Εκτός των άλλων δεινοπαθημάτων αγγαρεύονταν οι Έλληνες να μεταφέρουν και τα πολεμοφόδια μέχρι το μέτωπο, ακόμη και τα τηλεβόλα, τα οποία έσυραν σε άβατες ατραπούς, μέσα από δάση, χαράδρες και μέχρι τις κορυφές του όρους Παρυάδρυ, επί βδομάδες και μήνες. Έσυραν τα τηλεβόλα σαν υποζύγια μέχρι τη γραμμή του μετώπου και οι φρουροί, που συνόδευαν τα τηλεβόλα, είχαν μακρυές ράβδους (βουκέντρες) με τις οποίες εκέντριζαν αυτούς που έσυραν τα τηλεβόλα, για να εξαναγκασθούν να τα σύρουν ταχύτερα, εξαντλώντας όλες τις δυνάμεις τους. Και έσυραν οι δυστυχείς και το αίμα έτρεχε από τους μηρούς τους στα παπούτσια τους και επότιζε τις διαβάσεις. Έτσι τα τηλεβόλα από την Τραπεζούντα εσύρονταν επάνω στην απότομη, σχεδόν κάθετη ανάβαση του όρους Καρά-Καπάν μέχρι την κορυφή του, ύψους 2.500 μέτρων.

Οι ομοεθνείς μας δεν μπορούσαν ούτε να δυσανασχετούν ούτε να γογγύζουν, για την τόσο μεγάλη σκληρότητα και αγριότητα, γιατί θα τους κατακρεουργούσαν επί τόπου.»

Μπροστά σ' αυτήν την απελπιστική κατάσταση οι Έλληνες πολλών
περιοχών του Πόντου, αμέσως μετά την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων, με κάθε θυσία προσπαθούσαν να φύγουν από τον Πόντο. Τότε στη διάρκεια του πρώτου ρωσοτουρκικού πολέμου (1828-1829), έφυγαν 90.000 Έλληνες Πόντιοι προς τον Καύκασο και τη νότια Ρωσία κυρίως.

Καταλαβαίνουμε πόσοι άλλοι έφυγαν στους άλλους δυο ρωσοτουρκικούς πολέμους που ακολούθησαν.

Η πέμπτη μετοικεσία (ομαδική μετανάστευση) Ελλήνων από τον Πόντο στη Ρωσία έγινε μετά τον Κριμαϊκό πόλεμο (1856-1866). 60.000 έφυγαν από διάφορες περιοχές του Πόντου και εγκαταστάθηκαν σε διάφορες περιοχές της Ρωσίας.

Η έκτη μετοικεσία Ελλήνων του Πόντου στη Ρωσία έγινε κατά τον
Ρωσοτουρκικό πόλεμο 1876, ο οποίος διήρκεσε μέχρι το 1884. Κατά την επταετία του πολέμου η μετανάστευση πήρε χαρακτήρα φυγής. Έφυγαν τόσοι πολλοί Έλληνες από τον Πόντο, με συνέπεια ο Πόντος σχεδόν να ερημωθεί.

Για πρώτη φορά ανατράπηκε η πληθυσμιακή υπεροχή του ελληνικού πληθυσμού. Για παράδειγμα να αναφέρω ότι στην επαρχία Θεοδοσιουπόλεως (Ερζερούμ) έμεινε μόνον το 1/10 του ελληνικού πληθυσμού.

Η έβδομη ομαδική μετανάστευση, η οποία είναι και η τελευταία, έγινε με το τέλος του Α΄ παγκοσμίου πολέμου (1918) και μετά την κομμουνιστική επανάσταση (Νοέμβριος 1917). Αποτέλεσμα να υποχωρήσουν τα ρωσικά στρατεύματα που κατείχαν τον ανατολικό Πόντο από το 1916. Μαζί τους έφυγαν 60.000 Έλληνες του Πόντου και του Καρς, αφού εγκατέλειψαν τις οικίες τους και τις περιουσίες τους επειδή φοβήθηκαν τα αντίποινα των Τούρκων, γιατί είχαν εκδηλωθεί υπέρ των Ρώσων. Οι Τούρκοι καταλάμβαναν τις περιοχές που εκκένωναν τα ρωσικά στρατεύματα.

Συνολικά ο πληθυσμός των Ελλήνων Ποντίων προσφύγων, που κατέφυγαν
μέχρι το 1914 στη Ρωσία, ανερχόταν σε 650.000 άτομα[10].
Οι Έλληνες αυτοί συγκροτούσαν συμπαγείς κοινότητες με ελληνικά
σχολεία, με ελληνικές εκκλησίες, με Έλληνες δασκάλους και ιερείς.

Αλλά ας έλθουμε στα γεγονότα που αφορούν την εγκατάσταση των
Ελλήνων Ποντίων του Καυκάσου στη Φθιώτιδα. Καίτοι δεν πρόκειται για την εγκατάσταση προσφύγων, έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον να το αναφέρουμε.

Το 1881, όταν ενσωματώθηκε η Θεσσαλία στην ελεύθερη Ελλάδα, ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Κουμουνδούρος κάλεσε τους Έλληνες Ποντίους του Καυκάσου να εγκατασταθούν στην αραιοκατοικημένη, λόγω αποχώρησης του τουρκικού πληθυσμού, Θεσσαλία και να λάβουν εύφορες ακαλλιέργητες εκτάσεις. Ζητούσε κυρίως φυτευτές και καλλιεργητές καπνού, για να διδάξουν την καπνοκαλλιέργεια στους Θεσσαλούς.

Όμως ο Αλέξ. Κουμουνδούρος το Δεκέμβριο του 1881 έχασε τις εκλογές και το Φεβρουάριο του 1883 πέθανε. Η υπόθεση των Ελλήνων Ποντίων του Καυκάσου έμεινε εκκρεμής.

Το 1894 ο πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης, ο οποίος επί 20 χρόνια
(1875-1895) κυριάρχησε στην πολιτική σκηνή της χώρας και ο οποίος αναδιοργάνωσε και ανασυγκρότησε τη χώρα, κάλεσε τους Έλληνες Ποντίους του Καυκάσου να εγκατασταθούν στην ελεύθερη πατρίδα «όπου τους αναμένουν η στοργή της πατρίδος των και ανεκμετάλλευτοι επιδεκτικαί καλλιεργείας χέρσοι εκτάσεις. Εκ του προϊόντος της καλλιεργείας των οποίων, ιδία του καπνού, θα ζουν εν ανέσει οι ίδιοι, αλλά και την εθνικήν οικονομίαν του Έθνους των θα ενισχύσουν». Αλλά το 1895 ο Χαρ. Τρικούπης έχασε τις εκλογές και το 1896 πέθανε. Η εκκρεμότης παρέμεινε.

Οι Έλληνες Πόντιοι του Καυκάσου έστειλαν τρεις διαδοχικές επιτροπές για να εξακριβώσουν την κατάσταση στην Ελλάδα. Γύρισαν όλες απογοητευμένες.

Δεν υπήρχε κατ' αρχάς νομοθετικό πλαίσιο, που να κατοχυρώνει την
δωρεάν ή επί πιστώσει παραχώρηση δημοσίων εκτάσεων. Υπήρχαν μόνον οι
αγαθές προθέσεις του πρωθυπουργού, οι οποίες οδήγησαν τους Έλληνες Ποντίους του Καυκάσου, που τις πίστεψαν, σε κόλαση ταλαιπωριών, κρατικής εγκατάλειψης, κοινωνικής αναλγησίας, πείνας, γύμνιας και θανάτου.

Το 1898 οι Έλληνες Πόντιοι του Καυκάσου, οι οποίοι εφλέγοντο από τον
πόθο να ζήσουν στην ελεύθερη πατρίδα τους την Ελλάδα, στέλνουν στην Ελλάδα τέσσερεις αντιπροσώπους τους από διάφορες περιοχές του Καυκάσου να διαλέξουν και να αγοράσουν ένα κατάλληλο κτήμα για την εγκατάστασή τους. Η επιτροπή επέλεξε το κτήμα του Δαουκλή (τη σημερινή Ξυνιάδα), το οποίο ανήκε στην Οθωμανίδα Φατμέ Ζεχά χανούμ, κόρη του Σουκρή εφέντη, η οποία πήρε δάνειο 370.000 δρχ από την Τράπεζα της Ηπειροθεσσαλίας, με υποθήκη το κτήμα αυτό. Δεν μπόρεσε όμως να αποπληρώσει το δάνειο και η Τράπεζα έβγαλε σε πλειστηριασμό το κτήμα και το αγόρασε η ίδια η Τράπεζα. Αφού το αξιοποίησε για μικρό χρονικό διάστημα, το πούλησε στο βουλευτή Ναυπάκτου Γεώργιο Πλατανιώτη.

Ο Γ. Πλατανιώτης επί 25 χρόνια έζησε στο εξωτερικό και ασχολήθηκε με

επιτυχημένες γεωργικές επιχειρήσεις στη Βεσσαραβία και τη νότια Ρωσία.
Εκεί γνώρισε τους εργατικούς και πρωτοπόρους Έλληνες Ποντίους

καλλιεργητές.

Αφού ο Γ. Πλατανιώτης πούλησε τα κτήματα που είχε στη Βεσσαραβία και τη νότια Ρωσία, αγόρασε από την τράπεζα της Ηπειροθεσσαλίας το κτήμα του Δαουκλή (Ξυνιάδας).

Όταν η Επιτροπή πληροφορήθηκε ότι το κτήμα πουλήθηκε, επέστρεψε άπρακτη στον Καύκασο.

Ο Γ. Πλατανιώτης όταν έμαθε το λόγο του ερχομού της Επιτροπής των ομογενών μας του Καυκάσου στο Δαουκλή, με δημοσιεύματά του στις ελληνικές εφημερίδες του Καυκάσου καλούσε τους ομοεθνείς μας του Καυκάσου να έρθουν να εργασθούν στο Δαουκλή (Ξυνιάδα) και αυτός θα τους πρόσφερε έτοιμες κατοικίες, γη, βόδια, αγροτικά εργαλεία, σπορά και τροφή μέχρι τη νέα εσοδεία 1901.

110 οικογένειες Ελλήνων Ποντίων του Καυκάσου, αφού πούλησαν τις περιουσίες τους και ό,τι δεν μπορούσαν να μεταφέρουν, ξεκίνησαν για το κτήμα του Δαουκλή (Ξυνιάδα).

Είναι η πρώτη εγκατάσταση Ελλήνων Ποντίων του Καυκάσου στη
Φθιώτιδα. Δεν είναι εγκατάσταση προσφύγων, επειδή όμως έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον θα την περιγράψουμε. Η πρώτη αυτή εγκατάσταση υπήρξε πολύ ατυχής, ατυχέστατη και είχε σαν αποτέλεσμα την εξόντωση πολλών από αυτούς.

25 οικογένειες κατόπιν υποδείξεως[11], κατέβηκαν στην Κρήτη, όπου βρήκαν αδελφική υποδοχή, δωρεάν κατοικία, τροφή και εργασία με αμοιβή 7, 8 και 9 γρόσια και την διαβεβαίωση μόλις θα είναι σε θέση η Κρητική Πολιτεία, δια νόμου θα τους δώσει καλλιεργήσιμη γη.

Όταν ο Γ. Πλατανιώτης έμαθε για τις 25 οικογένειες, που πήγαν στην Κρήτη, στέλνει αμέσως τον αντιπρόσωπό του Ι. Μηγιάκη στην Κρήτη, ο οποίος Μηγιάκης τους έδωσε έντυπες προσκλήσεις για το Δαουκλή (Ξυνιάδα) και τους υποσχόταν «έτοιμη λιθασβεστόκτιστη κατοικία, ελαφρά άμαξα, σιδερένια γεωργικά εργαλεία, βόδια, 1 στρέμμα γης δωρεάν εις λαχανόκηπον, 1 στρέμμα γης δωρεάν εις άμπελον, γην καλλιεργήσιμον, σποράν και δωρεάν διατροφή μέχρι της καινούργιας εσοδείας (1901)».

Οι 25 οικογένειες φιλότιμα σκεπτόμενες δεν ήθελαν να επιβαρύνουν τους φιλόξενους κρητικούς αδελφούς και δέχθηκαν τις προτάσεις του Γ. Πλατανιώτη και ενημέρωσαν τον Υπουργό Εσωτερικών Κούνδουρο. Το ίδιο έκανε και ο Ι. Μηγιάκης εκ μέρους του Πλατανιώτη.

Με σύμφωνη γνώμη του Υπουργού Κούνδουρου και με έξοδα του
Δημοσίου οι 25 οικογένειες των ομογενών Καυκασίων έφθασαν στο Δαουκλή

11. Ο Παν. Ακρίτας, πλούσιος Πόντιος από το Αικατερινοδάρ, μέλος της Επιτροπής των τεσσάρων Καυκασίων που ήρθε το 1898 στην Ελλάδα είναι αυτός που υπέδειξε.

(Ξυνιάδα). Εκεί αντί να τους περιμένουν οι έτοιμες λιθασβεστόκτιστες κατοικίες, τους έριξαν σε μια μάντρα γεμάτη κοπριές, όπου είχαν αρρωστήσει και ψοφήσει 50 βόδια που έφερε από τη Ρωσία ο Γ. Πλατανιώτης. Τα οστά τους ακόμη κείτονταν σε σωρούς γύρω από τη μάντρα. Η εξαπάτηση των ομοεθνών μας από τον Καύκασο ήταν φοβερή.

Η εγκατάσταση των 55 οικογενειών των ομοεθνών μας Καυκασίων ήταν τρισχειρότερη. Τους έριξαν άστεγους σε τόπο άνυδρο. Δεν είχαν πόσιμο νερό, πίνανε θολά και ακάθαρτα νερά. Ο τόπος είχε κλίμα βαρύ και νοσηρό, την ημέρα βασανίζονταν από τον καύσωνα και το βράδυ πάγωναν.

Οι υπόλοιπες 30 οικογένειες, όταν πληροφορήθηκαν την κακή εγκατάσταση των 80 οικογενειών που προηγήθηκαν, με κανένα τρόπο δεν ήθελαν να πάνε στο Δαουκλή (Ξυνιάδα). 13 οικογένειες πήγανε στον Αλμυρό Βόλου και 17 μείνανε στη Λαμία. Από αυτές 13 οικογένειες, με δικά τους χρήματα, επέστρεψαν αμέσως στον Καύκασο. 14 οικογένειες φέρνοντας πολύ βαρειά την εξαπάτηση που υπέστησαν από τον Γ. Πλατανιώτη, με δικά τους χρήματα πήγανε στο χωριό Αλχανή, αγόρασαν βόδια, γεωργικά εργαλεία, σπόρο και ανασκουμπώθηκαν στη δουλειά, όμως είχαν αρρωστήσει στο Δαουκλή κυρίως από ελονοσία και πέθαιναν. Οι 10 οικογένειες από αυτές με δικά τους χρήματα επέστρεψαν στον Καύκασο.

Παρά την τραγική κατάσταση, διάφορες εφημερίδες με υποβολιμαία
δημοσιεύματα εγκωμίαζαν τον Γ. Πλατανιώτη, γιατί δημιούργησε τέσσερα χωριά στην περιοχή του Δαουκλή: την Ξυνία, τον Άγιο Γεώργιο, την Κορομηλιά και την Καυκασία, των οποίων έκαμε τα εγκαίνια. «…εποίησε μέγα άλμα προόδου μεριμνήσας να ασφαλίσει προ παντός την ευζωίαν των γεωργών του και καταθέσας τοιούτω τρόπω τον θεμέλιον λίθον της επί τα κρείτω τροπής του βίου των εν Θεσσαλία γεωργών».

Η πραγματικότητα ήταν ότι ο Γ. Πλατανιώτης αξίωσε από τους
Καυκάσιους να χτίσουν μόνοι τους τις κατοικίες τους, να αγοράσουν με δικά τους χρήματα τα αροτριώντα ζώα και όλα όσα υποσχέθηκε και την παραγωγή που θα παίρνανε από την καλλιέργεια θα την μοιράζονταν σε δυο ίσα μέρη με τον αφέντη.

«Αυτή είναι σκλαβιά», απάντησαν οι Καυκάσιοι.

Μεταφέρω εδώ από την εργασία του κ. Κώστα Γαλλή καταχωρισμένη στα
«Χρονικά της Επαρχίας Δομοκού» τόμος 7ος, τον τίτλο μόνον, ο οποίος όμως λέει πολλά, ενός δημοσιεύματος της εφημερίδας «Πανθεσσαλική» του Βόλου, της 5ης Ιουλίου 1900. «Οι Καυκάσιοι εν Δαουκλή» (Αι υποσχέσεις του κ. Πλατανιώτου. Οι άνθρωποι οι ομογενείς πεινώσι, μαστιγώνονται και κακοποιούνται). Παραλείπω το κείμενο, για την οικονομία του χώρου. Η απάντηση των ανθρώπων του Πλατανιώτη στο δημοσίευμα ήταν κυνική.

Στο Δαουκλή οι άρρωστοι δούλευαν με ημεροκάματο και έπαιρναν
αντίτιμο της εργασίας τους αλεύρι, κατάμαυρο από το δαυλίτη. Όταν δεν

μπορούσαν να εργασθούν στερούνταν και αυτό το αλεύρι. Για να εξασφαλίσουν το ψωμί τους πουλούσαν τα κοσμήματα που έφεραν μαζί τους, τα οικογενειακά τους κειμήλια, τα σκεύη και τα ρούχα τους.

Η εφημερίδα των Αθηνών «Εμπρός» στις 18 Δεκεμβρίου του 1900 έγραφε:
«Ελάτε να φρίξετε ολίγον, τι ψωμί τρώνε οι Καυκάσιοι. Αίσχος και φρίκη».

Μεταφέρω το κείμενο από το βιβλίο του κ. Ζαχαρία Ευστρατίου Πράπα, δασκάλου και συγγραφέα «Ξυνιάδα Δομοκού Ν. Φθιώτιδας "Δαουκλί" (Ιστορία-Πολιτισμός-Ήθη και Έθιμα)» σελ. 114: "Μέχρι της χθες ενομίζομεν, ότι πλην των εν Πειραιεί εις αθλίαν ευρισκομένων κατάστασιν δεν υπάρχουν άλλοι εν Ελλάδι Καυκάσιοι, θύματα και αυτοί περιφρονήσεως, σκληρότητος και ασπλαχνίας σχεδόν πάντων.

Δυστυχώς μια επιστολή την οποία χθες εκ Λαμίας παρά προσώπου, εις την
αξιοπιστίαν του οποίου έχομεν πληρεστάτην πεποίθησιν μας πληροφορεί, ότι
πλην των εν Πειραιεί υπάρχουν και ολίγοι τινές ακόμη περισωθέντες
Καυκάσιοι εις το κτήμα Νταουκλή του κ. Πλατανιώτου, σύροντες την αθλίαν
και κατεσκληκυίαν ύπαρξίν των υπό καλαμοσκεπείς καλύβες εν μέσω
χειμώνος!

Αλλά το φοβερότερον δεν είναι τούτο, το ότι οι δυστυχείς εκείνοι άνθρωποι αναγκάζονται να τρέμωσι και να ριγώσι και να αποθνήσκωσι διαμένοντες υπό τας καλαμοσκεπείς καλύβας, τας οποίας η μεγαλοδωρία και μεγαλοψυχία του πλουσίου τσιφλικιούχου επέτρεψε ν'ανεγείρουν και εν ταις οποίαις λιμνάζουν τα πανταχόθεν εισερχόμενα ύδατα.

Το φρικοδέστερον πάντων, εκείνο το οποίον κινεί την φρίκην και την αγανάκτησιν κατά του κυρίου εκείνου, εις τον οποίον έφεξε να γίνει μέγας και πολύς και πλούσιος και τσιφλικούχος, είναι η τροφή που παρέχει εις τον άθλιον κοσμάκην, είναι το ψωμί, το οποίον η μεγάλη του καρδιά δίνει να φάνε οι ατυχείς εκείναι υπάρξεις, οι οποίες επί των οχθών της Ξυνιάδος περιφέρουσι τους φασματώδεις σκελετούς των.

Ο φίλος του «Εμπρός» ο επιστήλας προς ημάς, είχε την καλήν έμπνευσιν να μας στείλη συγχρόνως και ένα κομμάτι ψωμί, από εκείνο που τρώνε οι Καυκάσιοι «διότι οιαδήποτε περιγραφή του ήθελεν υπολειφθή του πράγματος!».

Και είχε πληρέστατα δίκαιον.

Προσκαλούμε, παρακαλούμε μάλιστα όλον τον κόσμο να λάβη τον κόπον να διέλθη των γραφείων μας δια να καμαρώση το περίφημον αυτό ψωμί και φρίξη και αηδιάση και αγανακτήση προ του θεάματος. Το ψωμί το έχομεν εκτεθειμένον εις τα γραφεία μας.

Τι να σας περιγράψωμεν; Και να το ονειρευθήτε δεν δύνασθε. Αρκεί να σας είπωμεν, ότι είναι ολόμαυρο σαν το χάρο και σκληρό σαν γραφίτης. Είναι αυτό ψωμί; Είναι κοπριά; Είναι φαρμάκι; Είναι πέτρα;

Και όμως αυτή την πέτρα, αυτό το φαρμάκι, αυτήν την κοπριά, έτρωγαν και

τρώνε οι Καυκάσιοι του Νταουκλί, κτήματος του μεγαλοκτηματίου κ. Πλατανιώτου, ψωμί - ο κ. Πλατανιώτης να το κάμη - το οποίον ηδύνατο κάλλιστα ν'αντικαταστήση τας οβίδας Κρουπ, και τη βουνιά των βοδίων, και όχι να εισέρχεται εις τα στομάχια ανθρώπων!

Όταν ταύτα έγιναν γνωστά εις την Λαμίαν, η εκεί κοινωνία κατεξανέστη
κατά της διαγωγής των εν Νταουκλί, αμέσως δε ήρχισαν συλλέγοντες
εράνους, όπως δι αυτών τους αποσπάσουν από τους υγρούς τάφους, εις ους
κατεδικάσθησαν να ζούνε τρώγοντες κόπρον. Τα έμαθε δε και ο νομάρχης
Λαμίας, ενώπιον του οποίου κληθείς ο επιστάτης ομολόγησεν, ότι πράγματι
αυτός είναι ο άρτος ο παρεχόμενος προς τους Καυκάσιους, προσεπάθησε δε
να δικαιολογηθεί ειπών ότι οι Καυκάσιοι δεν εκαθάριζαν τον σίτον, ενώ είναι
βεβαιωμένον ότι δεν τους παρέχεται σίτος, αλλά μόνον αλεύρι μοιάζον με
«
ταμπάκο», από αυτό δε το αλεύρι γίνεται το ψωμί του οποίου το δείγμα
έχομεν εις τα γραφεία μας.

Εσκέφθημεν, αν δεν έπρεπε το ψωμί αυτό να το αφιερώσωμεν εις την εταιρείαν των… ζωοφίλων. Θα ηδικούσαμεν όμως σφόδρα τους φίλους των ζώων και αυτά τα ζώα, διότι και αυτά είμεθα βέβαιοι,ότι θ' απέστρεφον την κεφαλήν από το ολόμαυρο αυτό ψωμί, το οποίον όμως, θέλουν δεν θέλουν, πρέπει ν'αλέθουν τα στομάχια των Καυκασίων. Και το αλέθουν μεν, αλλά και ο Χάρος κάθε μέρα τους θερίζει μέχρις ενός, αν δεν σπεύση η φιλανθρωπία των Λαμιέων να σώση τους εναπομείναντας."

Οικογένειες ολόκληρες είχαν πεθάνει. Δεν υπήρχε οικογένεια, η οποία
δεν έχασε 2 και 3 μέλη της. Τραγικά περιστατικά αναφέρει ο τύπος εκείνης
της εποχής. Γράφει η «Πανθεσσαλική»: «Ήρθε στο Γραφείο άνδρας που είχε το χρώμα του θανάτου, είχε θάψει στο Δαουκλή τα 6 παλικάρια του. Ζητούσε χρήματα, για να επιστρέψει στον Καύκασο». Άλλο περιστατικό. «Ήρθε στο Γραφείο μάνα παράφρων, γιατί έχασε όλα τα μέλη της οικογενείας της».

Για την κατάντια, την εξαθλίωση αυτών των ομογενών μας οι εφημερίδες
των Αθηνών, «Ακρόπολις», «Άστυ», «Καιροί», το περιοδικό «Ξενοφάνης» και άλλες εφημερίδες της επαρχίας, όπως η «Πανθεσσαλική», έγραφαν πολύστηλα άρθρα.

Η απάντηση του Πλατανιώτη στα δημοσιεύματα ήταν: «Τας παρ' αυτώ 70
οικογενείας είναι αναγκασμένος να διατρέφει επί 15 μήνας, μέχρι της νέας
εσοδείας 1901»
. Ψευδέστατος ο λόγος του, αφού οι Καυκάσιοι πέθαιναν από
την πείνα.

Δεν συνεκινείτο κανένας, ούτε οι κρατικές υπηρεσίες, ούτε η εκκλησία,
ούτε ο Ερυθρός Σταυρός. Η αναλγησία της κοινωνίας ήταν απερίγραπτη
μπροστά στον αφανισμό των ομοεθνών μας. Κατά τους μετριότερους
υπολογισμούς του ιερέα τους Χαράλαμπου Μαυρίδη, του οποίου η οικογένεια
αποδεκατίσθηκε, πέθαναν στο Δαουκλή, στα περίχωρά του και στον Πειραιά,
όπου κατέβηκαν με την ελπίδα της επιστροφής τους στον Καύκασο

περισσότερα από 110 άτομα. Χωρίς να υπολογίσει αυτούς που πέθαναν στο ταξίδι της επιστροφής ή σε άλλο μέρος από την μετακίνησή τους από το Δαουκλή στον Πειραιά. Στον Πειραιά πέθαναν πολλοί από την πείνα, την γύμνια, την παγωνιά, τις κακουχίες και τις αρρώστιες.

Πολύ καθυστερημένα, μόλις στις 14 Νοεμβρίου 1900 η υπόθεση των
αποδεκατισμένων Καυκασίων έφθασε στη Βουλή των Ελλήνων. Την έφερε ο
βουλευτής Πελοποννήσου και ιστορικός Κ. Παπαμιχαλόπουλος τον οποίο
επισκέφθηκε Επιτροπή των ομοεθνών μας με επικεφαλής τον ιερέα Μαυρίδη.

Ήταν τόση η εξάντλησή τους από την πείνα, τις κακουχίες, την αρρώστια,
ώστε δεν ακούγονταν η φωνή τους κατά την συνομιλία στο γραφείο του.
Ο Κ. Παπαμιχαλόπουλος τους υπερασπίσθηκε και τώρα με πάθος όπως και
πριν από 6 χρόνια επί Χαρ. Τρικούπη. Το ίδιο έκανε και ο Στέφανος
Δραγούμης, ο οποίος εγνώριζε και συμπαθούσε τον απόδημο ελληνισμό.
Υποστήριξαν με θέρμη τους Καυκάσιους ο Α. Πλατής, ο Ι. Φίλιος και άλλοι
βουλευτές. Όμως ο Πρωθυπουργός Γ. Θεοτόκης και ο Υπουργός Εσωτερικών

Ν. Λεβίδης ήσαν αρνητικοί και σχεδόν εχθρικοί.

Ήταν μεγάλο κατάντημα για τους Καυκασίους αυτό, αυτοί που ζούσαν πλουσιοπάροχα και βοηθούσαν άλλους στον Καύκασο, τώρα να έχουν την ανάγκη των άλλων! Και να σκεφθεί κανείς ότι ο φτωχότερος Καυκάσιος έφερε μαζί του στην Ελλάδα 1.000 Ρούβλια. 9 Ρούβλια ισοδυναμούσαν με μια χρυσή λύρα. Και να σημειώσουμε ότι ο Υπουργός οικονομικών Α. Σιμόπουλος με καύχηση έλεγε ότι το 1899 είχε περίσσευμα περίπου 7.000.000 δρχ. και για το 10μηνο του 1900 είχε πλεόνασμα 4,5 εκατομμύρια δρχ.

Ένα μικρό ποσό αν διέθετε για τους αξιοθρήνητους ομογενείς μας θα έσωζε πολλές ζωές και την υπόληψη του Κράτους, που τώρα παρουσιαζόταν απάνθρωπο, ανοργάνωτο, απολίτιστο, ανίκανο να αντιμετωπίσει και ένα μικρό κοινωνικό πρόβλημα.

Μαζί με τον αείμνηστο Ισαάκ Λαυρεντίδη εκφράζουμε όλοι οι Πόντιοι
αιώνια ευγνωμοσύνη προς το Σύλλογο Μικρασιατών Αθηνών «Ανατολή» και
το φιλογενέστατο πρόεδρό του Μαργαρίτη Ευαγγελίδη, Μικρασιάτη,
καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών για την αδελφική συμπαράστασή τους
επί 1,5 μήνα προς τους αναξιοπαθούντες Έλληνες Ποντίους του Καυκάσου.
Ακόμη προς το βουλευτή και ιστορικό Κων/νο Παπαμιχαλόπουλο, ο οποίος
αγωνίσθηκε με θέρμη για την προστασία τους και αποκατάστασή τους και
τους τίμησε με το βιβλίο του «
Περιήγηση στον Πόντο». Τον εκλεκτό φίλο του Απόδημου Ελληνισμού Στέφανο Δραγούμη, τον Αστυνομικό Διοικητή Πειραιά Ναυπλιώτη, ο οποίος για τους κινδυνεύοντας να πεθάνουν στον Πειραιά Καυκασίους υπήρξε «η πρόνοια του Θεού», την φιλάνθρωπη Λουϊζα Ριανκούρ, τη βασίλισσα Όλγα, την Έγερτον, γυναίκα του Άγγλου Πρέσβη στην Αθήνα, τον Σπύρο Μερκούρη, δήμαρχο Αθηνών, τον Μουτσόπουλο, δήμαρχο Πειραιά, τον Καραντζά, Νομάρχη Αττικής και όσους επώνυμους και ανώνυμους τους βοήθησαν.

Αυτά συνέβαιναν το 1900. Δυστυχώς και το 1906 η κατάσταση στην ύπαιθρο του Δαουκλή ήταν πολύ δύσκολη για τους Καυκάσιους, αν και η μεταχείρισή τους από τον Πλατανιώτη βελτιώθηκε. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον η επιστολή του Σ. Ε. Σουμελίδη, Έλληνα Ποντίου του Καυκάσου, ο οποίος εργαζόταν βάσει μισθωτηρίου στο κτήμα Δαουκλή.

Η επιστολή στάλθηκε από το χωριό Άγιος Γεώργιος Δομοκού στις 19-9-
1906 προς τον Πρόεδρο του Μικρασιατικού Συλλόγου «Ανατολή» Μαργαρίτη Ευαγγελίδη, ο οποίος σ' εκείνη την δύστυχη εποχή υπήρξε η σκέπη και η προστασία των Καυκασίων.

Παραθέτω αποσπάσματα της επιστολής, η οποία σήμερα βρίσκεται στο
Αρχείο της Εστίας της Ν. Σμύρνης.
«…Ο Πλατανιώτης λίαν ιλοφρόνως
υπεδέχθη και έδειξεν εις εκάστην οικογένειαν εργασίαν, μάλιστα και βόδια
έδωκεν εις εκάστην οικογένειαν και όργωσαν πολλά στρέμματα γης. Αλλά εκ των κακοποιών ενταύθα στοιχείων φαίνεται, ότι δεν θα δυνηθώμεν να ζήσωμεν, διότι όσα ζώα ηγοράσαμεν εξ ιδίων μας χρημάτων τα ημίση έχουν κλέψει, διότι επί πλέον των 20 αιγοπροβάτων εχάσαμεν μοσχάρια, χοίρους μας εσκότωσαν οι εντόπιοι και πλείστα άλλα, ήτοι εκ των σπαρτών όσα εσπείραμεν όλα μας έκλεψαν, εβόσκησαν φανερά οι εντόπιοι, και άλλα πάντα τα χείριστα μηχανεύονται καθ' ημών, ίνα μας αναγκάσωσιν, ίνα εγκαταλείψωμεν τον τόπον. Ο επιστάτης του κτήματος και ούτος φαίνεται λίαν αδύνατος, ίνα μας γλυτώσει εκ των κακών τούτων, διότι, αν και εις τας αρχάς Δομοκού, όπου απετάθημεν και εδείξαμεν και τους κλέπτας των ζώων μας, αν και φανερά ομολόγησαν την κλεψιά του αι αστυνομικαί αρχαί τον άφισαν ελεύθερον. Κατήλθον εις την Λαμίαν εις τον Νομάρχην και εκεί δεν εύρον δίκαιον… Ο βίος μας ενταύθα, αν δεν ληφθεί μέριμνα κυβερνητική, κατέστη ενταύθα αδύνατος… Μετά βαθυτάτου άλγους και συντετριμμένης ψυχής αποτινόμεθα προς υμάς ως ελευθερωτάς και αυτής λέγω της ζωής μας και της ασφαλείας, της πενιχράς περιουσίας μας…»
.

Από την επιστολή φαίνεται η απελπιστική κατάσταση του Σουμελίδη, του κλέβουν τα ζώα, συλλαμβάνει τους κλέφτες, τους παραδίδει στις αρχές, αλλά οι κλέφτες μένουν ατιμώρητοι και ελευθερώνονται.

Τελικά ο Σ. Ε. Σουμελίδης αναγκάσθηκε να φύγει προς άγνωστη κατεύθυνση. Επέστρεψε στον Καύκασο; Πήγε σε άλλο μέρος της Ελλάδας; Δεν το ξέρουμε.

Αν λάβουμε υπόψη μας τη ζωοκλοπή και τη ζωοκτονία, που επικρατούσε,
την επιορκία και ψευδορκία, την κλοπή και τη ληστεία, την τοκογλυφία, τα
φθηνά ημεροκάματα και το ακριβό ψωμί και πόσο απλησίαστα ήσαν τα άλλα
είδη, τότε θα καταλάβουμε καλύτερα την πολύ δύσκολη κατάσταση των
Ελλήνων Ποντίων του Καυκάσου που εγκαταστάθηκαν στη Φθιώτιδα το 1900.

Την άγρια κατάσταση που επικρατούσε στην ύπαιθρο της
Φθιωτιδοφωκίδας εκείνη την εποχή επιβεβαιώνουν και τα έγγραφα του
Αρχείου της Ι. Μ. Φθιωτιδοφωκίδος, τα οποία μου επέτρεψε να αναδιφήσω,
χάριν της εργασίας μου, ο σεβασμιώτατός μας Μητροπολίτης Φθιώτιδος κ.κ.
Νικόλαος, τον οποίο θερμά ευχαριστώ. Τα σχετικά έγγραφα ευρίσκονται στο

Φ.2. του Αρχείου και αφορούν τις εκθέσεις των ηρωικών Ιεροκηρύκων της Ι.

Μ. Φθ/φωκίδος 1) Αλέξανδρου Σωτηρόπουλου (Λαμία, 31-12-1899), 2)
Ιωακείμ Σπετσιέρη (Λαμία, 10-1-1904) και 3) Συμεών Μιτατάκη (Λαμία, 22-
12-1908, 30-12-1909, 10-1-1912), οι οποίοι μέσα σε απερίγραπτες δυσκολίες
αγωνίστηκαν να καλλιεργήσουν και να πλάσουν ηθικά τον αγνό λαό, και να
τον λυτρώσουν από τις σοβαρές κακίες του. Παραθέτω αποσπάσματα των
εκθέσεών τους προς την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος. Τα
φωτοτυπημένα ιδιόχειρα κείμενα των εκθέσεών τους υπάρχουν στο τέλος της
εργασίας αυτής.

Ένα ενδεικτικό, μικρό απόσπασμα από την έκθεση του Αρχιμανδρίτου
Αλεξ. Σωτηροπούλου Ιεροκήρυκα Φθιωτιδοφωκίδος, αφορούσα την
θρησκευτικήν και ηθικήν κατάστασιν των κατοίκων του εν λόγω Νομού, είναι
το εξής:

Εν Λαμία, 31 Δεκεμβρίου 1899.

«…πλην της κακίας ταύτης (εννοεί τη θρησκευτική αδιαφορία), υπάρχει και η ζωοκλοπή (η υπογράμμιση του Αρχιμανδρίτη). Έν τισι δήμοις της επαρχίας Φθιώτιδος …δια τούτο ηναγκάσθην να ομιλήσω εις πολλά χωρία κατά της κακίας ταύτης και να καυτηριάσω αυτήν ως και την ψευδορκίαν μετά δυνάμεως λόγου».

Είναι εντυπωσιακό ότι η έκθεση του Ιεροκήρυκα Φθιώτιδας Ιωακείμ Σπετσιέρη, που στάλθηκε από τη Λαμία στις 30/12/1903, προς την Ιερά σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, αναφέρει 51 φορές τα αδικήματα της κλοπής, ζωοκλοπής και επιορκίας.

Για τις ίδιες μάστιγες της υπαίθρου γράφει και η ετήσια έκθεση του Ιεροκήρυκος της Επισκοπής Φθιώτιδας Συμεώνος Μιτατάκη, Αρχιμανδρίτου. Εν Λαμία, 22 Δεκεμβρίου 1908. «…Εις άπαντα ανεξαιρέτως τον Νομόν Φθιώτιδος ενεργούνται παρά των χριστιανών ασυστόλως και αφόβως πλείσται όσαι κακίαι μεταξύ των οποίων την Αην και Ανωτάτην βαθμίδα κατέχουσιν η ζωοκλοπή και επιορκία, εξασκείται δε εν μέρει και αυτή η ερημούσα τον τόπον και καταπτοούσα τους ανθρώπους επάρατος Ληστεία».

Ίσως αναρωτηθούν οι αναγνώστες τι είδους άνθρωποι ήσαν οι Έλληνες Πόντιοι του Καυκάσου που ήρθαν στη Φθιώτιδα το 1900 και υπέστησαν τα πάνδεινα.

Ο αείμνηστος Ισαάκ Λαυρεντίδης, που προερχόταν από αυτόν τον
Ελληνισμό γράφει στην εργασία του
«Η κατά το 1985-1907 μετοικεσία
Ελλήνων Ποντίων του Καυκάσου εις Ελλάδα».
Η εργασία του ευρίσκεται στο «Αρχείον του Πόντου» τόμος 31ος. Αναφέρει: «Είναι σχεδόν εν τη ολότητί των οι εν τη Σοβιετική Ενώσει Έλληνες Ποντιακής καταγωγής εργατικοί, ευσυνείδητοι, τίμιοι οικογενειάρχαι, σεμνοί, απλοί και καλοπροαίρετοι, φιλότιμοι με φιλάνθρωπα αισθήματα κοινωνικής αλληλεγγύης, έχουν το θείον πείσμα του υγιούς κοινωνικού εγωισμού εις υπέρτατον βαθμόν και είναι φιλοπάτριδες εις το έπακρον. Τελούντες ούτοι υπό το κυριαρχούν συναίσθημα
της Ελληνικής των καταγωγής, της κοινής των γλώσσας, της κοινής των θρησκείας και ιστορίας, των κοινών των ηθών και εθίμων και του κοινού των πολιτισμού προτίμησαν τας οιασδήποτε ταλαιπωρίας παρά να τα αρνηθούν.

Με αυτήν την εμμονήν των εις τα εθνικά ιδεώδη και τα πάτρια, απέφυγαν την αφομοίωσιν και επέτυχαν να διασώσουν την εθνικήν των ταυτότητα.
Αποτελούν οι ομοεθνείς μας οι εν τη Σοβιετική Ενώσει διαβιούντες φωτεινά παραδείγματα ζωτικότητος, συνεχείας του γένους και δεσμών με τη μητέρα Πατρίδα. Εργατικοί, φιλότιμοι και με αίσθημα αλληλεγγύης ανεπτυγμένον.
Με την αξιοσύνην, την εργατικότητα και την φιλαλληλίαν εξησφάλιζαν, ό,τι
εχρειάζοντο δια την ζωήν και επί πλέον συνέδραμον με διαφόρους δωρεάς ομοεθνείς των. Έκτιζον και συνετήρουν σχολεία, εκκλησίας και ενίσχυον ατυχούντας εκ καταστροφών».

Όσα γράφτηκαν μέχρι τώρα αφορούν τους Έλληνες Ποντίους του Καυκάσου που ήρθαν οικειοθελώς στη Φθιώτιδα το 1900 ανταποκρινόμενοι στην πρόσκληση του βουλευτή Ναυπακτίας Γ. Πλατανιώτη για εγκατάστασή τους σ' αυτήν.

Η τραγωδία της προσφυγιάς αρχίζει κυρίως με τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.

Μετά την γενοκτονία τους (1914-1923) από τους βάρβαρους Τούρκους, ξεριζώνονται οι Έλληνες του Πόντου από την τρισχιλιόχρονη πατρίδα τους. Ακολουθεί η υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών και η καταραμένη προσφυγιά.

Οι Έλληνες Πόντιοι φθάνουν στην Ελλάδα αφανισμένοι και εξαθλιωμένοι. Τους μαστίζει η δύσκολη ζωή στις παράγκες, η φτώχια, η αρρώστια, η καταφρόνια.

Το 1923 ήρθαν και οι πρώτοι πρόσφυγες στη Φθιώτιδα. Η κατάτασή τους ήταν άθλια από κάθε άποψη.

Τους αποβίβασαν στο λιμάνι της Στυλίδας και από εκεί τους εγκατέστησαν
προσωρινά στο Κάστρο της Λαμίας. Ο τόπος ήταν άνυδρος. Προμηθεύονταν
νερό από τις «
Εφτά βρύσες» στην «Πλατεία Λαού». Τους γκετοποιήσανε.

Οι συνθήκες υγιεινής τους ήταν κακές. Τους μάστιζαν επιδημίες. Οι
υγειονομικές αρχές της Λαμίας, ο Νομάρχης, οι διάφοροι φορείς εσήμαναν
συναγερμό. Έγινε πρόταση να τους μεταφέρουν στους μύλους Φραντζή, για
να αποφευχθεί ο κίνδυνος μεταδόσεως επιδημικών νόσων στο λαό.

«Στο Φραντζή υπάρχουσιν οικήματα και άφθονα τα προς κάθαρσιν μέσα και ο επισιτισμός καθίσταται ευχερής».

Τελικά οι πρόσφυγες παρέμειναν στο Κάστρο. Ωστόσο μερικοί Λαμιώτες κρυφά και με αγάπη τους επισκέπτονταν.

Ελάχιστοι πρόσφυγες πάλι κρυφά βγαίνανε από το κάστρο και δουλεύανε κοντά σε μερικούς Λαμιώτες επαγγελματίες.

Η κατάσταση των προσφύγων του Κάστρου ήταν τραγική.

Θερμός συμπαραστάτης τους στη δυστυχία τους υπήρξε ο Πιστωτικός Συνεταιρισμός Τεχνεργατών Λαμίας. Ο Συνεταιρισμός αυτός ιδρύθηκε το 1900 και ήταν ο πρώτος και μοναδικός στην Ελλάδα. Εξελίχθηκε με επιτυχία στη σημερινή Συνεταιριστική Τράπεζα Λαμίας.

Όλοι οι Συνεταίροι του και προπάντων το φωτισμένο και φιλάνθρωπο Δ.Σ.
έδειξαν αγάπη, ανθρωπιά, κοινωνική ευαισθησία και αλληλεγγύη και
συμπαραστάθηκαν τους πρόσφυγες καλύπτοντας τις άμεσες ανάγκες τους με
το ποσό των 2.500 δρχ. το οποίο πρόσφεραν από το Φιλανθρωπικό του
Ταμείο.

Παραθέτω ένα απόσπασμα από το βιβλίο του συμπολίτη μας κ. Ευθυμίου

Ν. Χριστοπούλου, δασκάλου, συγγραφέα, (Το Ιστορικό του Πιστωτικού
Συνεταιρισμού Τεχνεργατών Λαμίας 1900-1985).
«… Τη προτάσει του κ.
προέδρου των Συνελεύσεων σχηματίζεται Επιτροπή εκ των κ.κ. Οδυσσέα Γαρδίκη, Χρ. Σιοπούλου, Ιωάννη Χονδροπούλου και Ισιδώρου Ανδρώνου, ήν θέλει και ο Στυλ. Γουργιώτης (Λογιστής του Συλλόγου), ίνα μεταξύ των Συνεταίρων μόνον, συλλέξη εράνους υπέρ των προσφύγων του Πόντου».

(Πράξ.3, της 18ης Μαρτίου 1923).

Απόσπασμα του ακριβούς φωτοαντιγράφου του πρακτικού υπάρχει στο τέλος της εργασίας αυτής.

Για πρώτη φορά το γεγονός το πληροφορηθήκαμε οι Πόντιοι της Λαμίας κατασυγκινημένοι, στον ετήσιο χορό μας τον Ιανουάριο του 1999 από τον τότε πρόεδρο της Συνεταιριστικής Τράπεζας Λαμίας κ. Αθανάσιο Τριανταφυλλόπουλο, τον οποίο ευχαριστήσαμε και τιμήσαμε.

Οι πρόσφυγες του 1923, που ήρθαν στη Φθιώτιδα δεν εγκαταστάθηκαν εδώ
μόνιμα. Η Φθιώτιδα ήταν απλώς ένας σταθμός τους, ένα πέρασμα, απ' όπου
τους προώθησαν και τους εγκατέστησαν μόνιμα στην βόρεια Ελλάδα. Το
γεγονός το διασταύρωσα με πληροφορίες που μου έδωσε ο κ. Κώστας
Μουρουζίδης, ο παλιός μαθητής μου στο Κ. Νευροκόπι Δράμας, από το
Χρυσοκέφαλο Κ. Νευροκοπίου. Στο Κάστρο Λαμίας έμειναν επί 4 μήνες οι
γονείς του, πρόσφυγες Πόντιοι,πριν την οριστική εγκατάστασή τους στο
Χρυσοκέφαλο Κ. Νευροκοπίου, παραμεθόριο χωριό στα ελληνοβουλγαρικά
σύνορα.

Και οι πρόσφυγες γονείς του πατέρα Νεόφυτου Ραφαηλίδη, πρωθιερέα του ιερού Ναού «των Αγίων Δημητρίου και Γεωργίου» Λαμίας, έμειναν προσωρινά στο Κάστρο της Λαμίας πριν εγκατασταθούν οριστικά στο Βατερό, παραμεθόριο χωριό της Φλώρινας.

Με οδηγό τα στοιχεία που δίδει ο κύριος Ευθύμιος Ν. Χριστόπουλος
ζήτησα από τον πρόεδρο της Συνεταιριστικής τράπεζας Λαμίας κ. Νίκο
Δασκαλόπουλο, να ερευνήσω τα αρχεία της τράπεζας. Ευχαριστώ θερμά τον
κύριο πρόεδρο και τους υπευθύνους υπαλλήλους του αρχείου, που μου
εμπιστεύτηκαν το αρχείο και με διευκόλυναν στην εργασία μου.

Έλληνες Πόντιοι πρόσφυγες από την τέως Σοβιετική Ένωση ήρθαν στην
Ελλάδα το 1939, εξ αιτίας των Σταλινικών διώξεων. 80 οικογένειες

προσφύγων ήρθαν στη Φθιώτιδα, από τις οποίες μόνιμα εγκαταστάθηκαν 40 οικογένειες. Οι άλλες έφυγαν για τη Βόρεια Ελλάδα.

Η εποχή ήταν δύσκολη. Άρχισε ο Β΄ παγκόσμιος πόλεμος, η κατοχή, ο
εμφύλιος. Οι πρόσφυγες αντιμετώπισαν πολλά δεινά. Επιβίωσαν, ρίζωσαν,
δημιουργήθηκαν και πρόκοψαν. Αποτελούν σήμερα ένα ζωντανό κύτταρο της
Λαμιώτικης και Φθιωτικής κοινωνίας. Η πρώτη στέγη που τους φιλοξένησε
ήταν το Ελασσώνειο, παλαιό στρατιωτικό Νοσοκομείο, εγκαταλελειμμένο.
Εκεί έμειναν μέχρι τον Ιανουάριο του 1961. Μέσα στην καρδιά του χειμώνα,
γέροι, γριές, λεχώνες, μικρά παιδιά, νέοι και νέες εξαναγκάσθηκαν να το
εγκαταλείψουν με 10.000 δρχ. στο χέρι κάθε οικογένεια. Οι Αρχές είπαν ότι
ήταν επικίνδυνο το κτίριο, οι πρόσφυγες λένε, τους έδιωξαν, για να μην
αποκτήσουν δικαίωμα χρησικτησίας. Το Ελασσώνειο κατεδαφίστηκε γύρω
στο 1965. Οι Έλληνες Πόντιοι πρόσφυγες, που φιλοξενήθηκαν στη ζεστή
αγκαλιά του στα πικρά χρόνια της προσφυγιάς τους με δάκρυα στα μάτια
παρακολούθησαν την κατεδάφισή του. Το παράπονό τους είναι, γιατί αυτό το
κατάγερο κτίριο να μην γίνει ένα πολιτιστικό κέντρο; Γιατί να μην
αξιοποιηθεί διαφορετικά;

Από στοιχεία που μας έδωσε ο αείμνηστος Σταύρος Κορυφίδης, για να τα χρησιμοποιήσουμε στο λεύκωμα που εξέδωσε η Ένωση Ποντίων Φθιώτιδας το 1999 με αφορμή τη συμπλήρωση 60 χρόνων από την εγκατάσταση των Ποντίων προσφύγων στη Φθιώτιδα (1939-1999), φαίνεται η οικογενειακή κατάστασή τους και πόσες και ποιες οικογένειες έτυχαν αγροτικής αποκατάστασης το 1953.

ΟΙKΟΓΕΝΕΙΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟΠΟΝΤΙΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΤΟΥ 1939 ΣΤΗ ΛΑΜΙΑ

1) Γεωργιάδης Απόστολος, συζ. Πελαγία, παιδιά του, Αβραάμ, Χαράλαμπος, Στάθης, Αγγέλα και Σοφία.

2) Γεωργιάδης Kων/νος, συζ. Αναστασία Kυριακίδου, αδελφός του Απόστολου.

3) Γεωργιάδης Παναγιώτης, συζ., παιδιά του, Ηλίας, Αλέξανδρος, Αριστείδης, Αναστασία, Ελισάβετ και Άννα.

4) Γεωργιάδης Ηλίας, συζ. Ελένη, γιος του Παναγιώτη, παιδιά του, Παναγιώτης, Δημήτριος και Γεωργία.

5) Γεωργιάδης Αλέξανδρος, συζ. Ουρανία, γιος του Παναγιώτη, παιδιά του, Kων/νος, Παναγιώτης και Ευθυμία.

6) Γεωργιάδης Αριστείδης, συζ. Kωνσταντία, γιος του Παναγιώτη, παιδιά του, Παναγιώτης, Ευθυμία και Ελισάβετ.

7) Γεωργιάδης Σάββας, συζ. Δέσποινα, παιδιά του, Γιώργος, Παρθένα και Μαρία.

8) Δαμιανίδης Πολυχρόνης, συζ. Δόμνα, παιδιά του, Ανέστης, Θεόδωρος, Γιάννης, Αυγή και Σοφία.

9) Δαμιανίδης Ανέστης, συζ. Λουΐζα, γιος του Πολυχρόνη, παιδιά του, Kων/νος και Γεωργία.

10) Δαμιανίδης Θεόδωρος, συζ. Σταυρούλα, γιος του Πολυχρόνη, παιδιά του, Πολυχρόνης, Αθανάσιος, Ελένη και Δόμνα.

11) Ευθυμιάδης Kων/νος, συζ. Χαρίκλεια, παιδιά του, Ιωάννης, Παναγιώτης, Γεώργιος και Δημήτριος.

12) Ευθυμιάδης Ιωάννης, συζ. Αγγελική, γιος του Kων/νου, παιδιά του, Παναγιώτης, Kων/νος και Χαρίκλεια.

13) Ευθυμιάδης Γεώργιος, συζ. Σωτηρία, γιος του Kων/νου, παιδιά του, Kων/νος και Χάρης.

14) Ευθυμιάδης Δημήτριος, συζ. Ευαγγελία, γιος του Kων/νου, παιδιά του, Παναγιώτης και Χαρίκλεια.

15) Ευσταθιάδης Ιωάννης, συζ. Ευτυχία, παιδιά του Kων/νος και Παρθένα.

16) Ευσταθιάδου Αφροδίτη, συζ. Ηλία, παιδιά της, Ελευθέριος, Μιλτιάδης, Ιωάννης και Γεώργιος.

17) Kεκετσίδου Χαρίκλεια, χήρα, παιδιά της, Ανέστης, Kων/νος, Ελισάβετ, Όλγα. Ξανθίππη, Ελένη, Kυριακή και Σοφία.

18) Kεκετσίδης Δημήτριος, συζ. Ελένη.

19) Kορυφίδης Ιωάννης, συζ. Ελπίδα, παιδιά του, Σταύρος, Ελένη, Θεόδωρος και Αθηνά.

20) Kορυφίδης Σταύρος, συζ. Σοφία, γιος του Ιωάννη.

21) Kορυφίδης Θεόδωρος, συζ. Ιουλία, γιος του Ιωάννη, παιδιά του, Ελπίδα, Παρασκευή και Ιωάννης.

22) Kυριακίδης Kων/νος, συζ. Αγάπη, παιδιά του, Αναστασία, Ελένη, Δέσποινα και Ηλίας.

23) Kωνσταντινίδης Πέτρος, συζ. Ειρήνη, παιδιά του, Μάρθα, Φωτεινή, Αθηνά και Γιώργος.

24) Kωνσταντινίδης Kων/νος, συζ. Χρυσούλα, αδελφός του Πέτρου, παιδιά του, Ελένη και Γιώργος.

25) Kωνσταντινίδης Θεόφιλος, συζ. Σοφία, αδελφός του Πέτρου, παιδί του ο Γιώργος. 26) Kωνσταντινίδης Γεώργιος, συζ. Αναστασία, γιος του Θεόφιλου, παιδιά του, Θεόφιλος, Παναγιώτης, Ευθυμία, Παναγιώτα, Νικόλαος και Ταμάρα.
27) Λαμπριανίδης Στέφανος, συζ. Ευτυχία, παιδιά του, Σοφία, Δέσποινα, Στέλιος, Kυριακή και Δημήτριος.

28) Μαραντίδης Γεώργιος, συζ. Σοφία, παιδιά του, Ανδρέας, Ηλίας, Βαλεντίνη και Δήμητρα.

29) Ορφανίδης Δημήτριος, συζ. Ελένη, παιδιά του, Ανθούλα, Παύλος, Γιάννης, Θεόδωρος και Αναστασία.

30) Παπαδοπούλου Ευτυχία, χήρα, παιδιά της, Ανδρέας, Παναγιώτης, Ελένη και Δέσποινα.

31) Παπαδόπουλος Ανδρέας, συζ. Αυγή, γιος της Ευτυχίας, παιδιά του, Ευτυχία, Δόμνα, Ρούλα, Νίκος, Φώτης και Χρήστος.

32) Παπαδόπουλος Παναγιώτης, συζ. Σοφία, γιος της Ευτυχίας, παιδί του ο Χρήστος. 33) Σουμελίδου Ελισάβετ, χήρα, κόρη της η Σοφία, που παντρεύτηκε το Νικόλαο Βελισσαρίδη και απέκτησε δυο παιδιά το Γιώργο και την Ελένη.

34) Στεφανίδης Δημήτριος, συζ. Kυριακή, παιδιά του, Ιωάννης, Kων/νος, Ανδρέας και Γιώργος.

35) Στεφανίδης Ιωάννης, συζ. Ελένη, γιος του Δημητρίου, παιδιά του, Δημήτριος και Νικόλαος.

36) Τσαϊρίδης Θεόδωρος, άγαμος.

37) Τσεκερίδης Kων/νος, συζ. Σοφία, παιδιά του, Γιάννης, Έλλη, Λευκοθέα,

Παναγιώτης, Δημήτριος, Άννα και Μελπομένη.

38) Τσεκερίδης Ιωάννης, συζ. Ελένη το γένος Kορυφίδη, γιος του Kων/νου, παιδί του η Σόνια.

39) Τσελεκίδου Ελένη, χήρα, παιδιά της, Ελισάβετ, Βασίλειος και Σοφία.

40) Τσελεκίδου Ελισάβετ, συζ. Δημητρίου Γκουζούνη, κόρη της Ελένης.

41) Τσελεκίδης Βασίλειος, συζ. Παρθένα, γιος της Ελένης, παιδιά του, Ελένη, Ευτυχία, Φώτης και Ιωάννης.

Αγροτική αποκατάσταση

των Ελληνοποντίων προσφύγων του 1939

Παραθέτουμε τα ονοματεπώνυμα που μας έδωσε ο κύριος Σταύρος Kορυφίδης, σεβαστός Πόντιος της πρώτης προσφυγικής γενιάς, κάτοικος της Ν. Άμπλιανης Λαμίας.

1) Γεωργιάδης Αλέξανδρος

2) Γεωργιάδης Απόστολος 3) Γεωργιάδης Ηλίας

4) Γεωργιάδης Kωνσταντίνος

5) Γεωργιάδης Παναγιώτης

6) Γεωργιάδης Σάββας

7) Δαμιανίδης Θεόδωρος

8) Δαμιανίδης Πολυχρόνης

9) Ευθυμιάδης Γεώργιος

10) Ευθυμιάδης Ιωάννης

11) Ευθυμιάδης Kων/νος

12)Ευσταθιάδου Αφροδίτη

13) Ευσταθιάδης Ιωάννης

14) Kεκετσίδου Χαρίκλεια

15) Kεκετσίδης Δημήτριος

16) Kορυφίδης Ιωάννης

17) Kορυφίδης Σταύρος

18) Kυριακίδης Kων/νος

19) Kωνσταντινίδης Θεοχάρης

20) Kωνσταντινίδης Πέτρος

21) Λαμπριανίδης Στέφανος

22) Μαραντίδης Γεώργιος

23) Μωραβίτης Τριαντάφυλλος

24) Ορφανίδης Δημήτριος

25) Παπαδοπούλου Ευτυχία

26) Παπαδόπουλος Ανδρέας

27) Στεφανίδης Δημήτριος

28) Στεφανίδης Ιωάννης

29) Τσαϊρίδης Θεόδωρος

30) Τσεκερίδης Ιωάννης

31) Τσεκερίδης Kων/νος

32) Τσελεκίδης Βασίλειος -

Ελισάβετ – Σοφία

Το 1957, μετά την αποσταλινοποίηση, ήρθαν δύο οικογένειες από το Καζακστάν, με σύνολο ατόμων 10, και ένα άτομο, το οποίο ήταν εξόριστο στις φυλακές της Σιβηρίας του οποίου η οικογένεια ζούσε στη Λαμία.

Στη δεκαετία του 1990-2000 έχουμε στη Λαμία και στο Ν. Φθιώτιδας νέο κύμα προσφύγων από την τέως Σοβιετική Ένωση, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν μόνιμα και συνεχίζουν να εγκαθίστανται.

Το πόσο άλλαξε η Φθιωτική κοινωνία από την άποψη της κοινωνικής αλληλεγγύης το μαρτυρεί ο ερχομός 250 Ελλήνων προσφύγων από το Σοχούμι (Γεωργία), οι οποίοι φιλοξενήθηκαν στις κατασκηνώσεις της Άνω Καλλιθέας Σπερχειάδας από 18 Αυγούστου μέχρι τον Οκτώβριο του 1993.

Σήμανε συναγερμός αγάπης προς τους χειμαζόμενους αδελφούς.

Κινητοποιήθηκε ο Νομάρχης Φθιώτιδας κ. Αγγελής, ο Δήμαρχος Σπερχειάδας κ. Στάμος Καλαμάρας έθεσε όλες τις υπηρεσίες του Δήμου του στην εξυπηρέτησή τους, το ίδιο έκαναν και οι κοινοτάρχες των γύρω κοινοτήτων.

Ο κ. Στάμος Καλαμάρας έδωσε στον καθένα 3.000 δρχ. και βρισκόταν συνέχεια κοντά τους. Η Ι. Μ. Φθιώτιδας τους πρόσφερε τρία φορτηγά ρουχισμό. Ο Νομίατρος κ. Ε. Παπαδημητρίου, ο ιατρικός Σύλλογος Λαμίας, το Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Λαμίας και το Κέντρο Υγείας Μακρακώμης περιέθαλψαν τους ταλαίπωρους πρόσφυγες αδελφούς μας. Η φροντίδα των γιατρών και του νοσηλευτικού προσωπικού ήταν συγκινητική. Η Αστυνομική Διεύθυνση Σπερχειάδας τους έδωσε οικονομική βοήθεια.

Οι συνταξιούχοι δάσκαλοι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της ΝΕΛΕ και με ενθουσιασμό ξαναμπήκαν στις τάξεις για να διδάξουν σε παιδιά και γονείς νεοπρόσφυγες τα ελληνικά.

Οι καταστηματάρχες της Λαμίας, των κωμοπόλεων και των χωριών της περιοχής πρόσφεραν πρόθυμα τα είδη τους.

Πολλοί άλλοι πολίτες, οι «Λάϊονς» και πολλοί Σύλλογοι βρέθηκαν κοντά τους, για να τους συμπαρασταθούν, να τους ψυχαγωγήσουν και να βαφτίσουν τα παιδιά τους, όπως έκανε η Ένωση Ποντίων Φθιώτιδας.

Όταν ήρθαν οι πρόσφυγες ήταν πολύ ταλαιπωρημένοι, τρομαγμένοι και ανήσυχοι.

Ηρέμησαν στο όμορφο περιβάλλον της κατασκήνωσης.Έφυγαν

ευχαριστημένοι και πολύ συγκινημένοι από τη ζεστασιά και την αγάπη με την οποία τους περιέβαλαν οι Φθιωτείς.

Στον Άγιο Νικόλαο Νάουσας, όπου τους μετέφεραν, μιλούσαν με θαυμασμό και ευγνωμοσύνη για το Φθιωτικό λαό.

Οι άνθρωποι αυτοί, όπως μαθαίνουμε, πρόκοψαν, οι περισσότεροι
απέκτησαν δικά τους σπίτια, έχουν δικές τους δουλειές, μόρφωσαν τα παιδιά
τους.

Θα κλείσω την εργασία μου με μια διαπίστωση του αοίδημου Ισαάκ

Λαυρεντίδη: «Η σύγκριση της όχι και τόσο μακρινής εκείνης εποχής με τη σημερινή, εν σχέσει με την ανθρωπιάν και την εν γένει κοινωνικήν αλληλεγγύην και συμπεριφοράν των μελών της κοινωνίας, απολήγει εις την διαπίστωσιν, ότι είμεθα ήδη απείρως καλλίτεροι και ανθρωπινότεροι ως κοινωνικόν σύνολον.

Αναμφιβόλως δε εις την διαμόρφωσιν επί τα βελτίω του χαρακτήρος της σημερινής κοινωνίας συνέβαλεν αποφασιστικώς το νέον αίμα, όπερ εισέρευσεν εις τας φλέβας του έθνους μας, με την εγκατάστασιν εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων του τέως αποδήμου ελληνισμού, εντός των ορίων της ελευθέρας πατρίδος του».

Εγκατάσταση οικογενειών Ελλήνων Ποντίων προσφύγων κατά καιρούς στο νομό Φθιώτιδας

Πόλη Έτος Αριθμός Αριθμός Συνολικός

εγκατάστασης οικογενειών που οικογενειών που ς ατόμων

προσήλθαν εγκαταστάθηκαν

Αταλάντη 1924 1 οικογένεια 2

Ελάτεια 1924 1 οικογένεια 2

Λαμία 1924 2 οικογένειες 4

Στυλίδα 1924

Τιθορέα 1924 1 οικογένεια 3

1 άτομο

Λαμία 1933 1 άτομο

Λαμία 1939 80 οικογένειες 26 οικογένειες 121

Λαμία 1957 2 οικογένειες 2 οικογένειες 10

1 άτομο 1

Λαμία 1990-2000 16 οικογένειες 46

Λιβανάτες 1993 1 οικογένεια 3

Ελάτεια 1990-2000 9 οικογένειες 38

Σπερχειάδα 1993 1

Σημείωση: Τα κείμενα των επιστολών, των εκθέσεων και του πρακτικού του Πιστωτικού Συνεταιρισμού Τεχνεργατών Λαμίας έχουν μεταφερθεί αυτούσια μέσα στην εργασία.

Βιβλιογραφία

1) «Αρχείον του Πόντου», τόμοι 29ος, 31ος παράρτημα 15.

2) Παπαμιχαλοπούλου Κων/νου «Περιήγησις εις τον Πόντο», Αθήναι 1903.

3) Falmeryer «Ιστορία της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντος».

4) Βαλαβάνη Κ. Γεωργίου «Σύγχρονος Γενική Ιστορία του Πόντου», Αθήναι 1925.

5) Τοπαλίδη Πανάρετου «Ο Πόντος ανά τους αιώνες», Δράμα 1927

6) Παυλίδη Ελευθερίου «Ο εν Ρωσία Ελληνισμός και τα 33 χρόνια του Σωματείου των εν Ρωσία Ελλήνων», Αθήναι 1953

7) Φωτιάδη Γ. Νικολάου «Οδοιπορικό-Μνήμες» (Κων/πολη-Πόντος-Καππαδοκία).

8) Σαμουηλίδη Χρήστου «Ιστορία του ποντιακού Ελληνισμού», Αθήνα 1986.

9) Μαλλιάρη-Παιδεία «Πόντος» (Ιστορία, Λαογραφία και πολιτισμός).

10) Εκδόσεις Κεσόπουλος «Αλησμόνητες πατρίδες του Ελληνισμού», τόμος 8: «Οι Έλληνες του Ευξείνου και του Καυκάσου», τόμος 9: «Ο ηρωικός Πόντος».

11) Λαμψίδου Οδυσσέα «Η Tουρκοκρατία στον Μικρασιατικό Πόντο», Αρχείον Πόντου τομ. 33ος

12) Λαυρεντίδου Ισαάκ «Η εν Ελλάδι εγκατάστασις των Ελλήνων του Πόντου», Αρχείον Πόντου τομ. 29ος

13) Λαυρεντίδου Ισαάκ «Μετοικεσία Καυκασίων 1895-1907», Αρχείον Πόντου τομ. 31ος

14) Λαυρεντίδου Ισαάκ «Οι εκ Σοβιετικής Ενώσεως Έλληνες ποντιακής καταγωγής και τα εκ της Συνθήκης της Λωζάνης δικαιώματά των», Αρχείον Πόντου παράρτημα 15.

15) «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», Εκδοτική Αθηνών.

16) Ευσταθιάδη Στάθη «Τα τραγούδια του ποντιακού Λαού» (πολύτιμο κεφάλαιο της Λαογραφίας μας).

17)Χατζηελευθερίου Ι. Γεωργίου «Τελετουργικοί χοροί και γαμήλια τραγούδια των Ελλήνων του Πόντου».

18) Γαλλή Κων/νου «Μια αποτυχημένη εγκατάσταση στο Δαουκλή (Ξυνιάδα) το 1900». «Χρονικά της Επαρχίας Δομοκού» τομ. 7ος

19) Πράπα Ευστ. Ζαχαρία «Ξυνιάδα Δομοκού Ν. Φθιώτιδας», «Δαουκλί». (Ιστορία, Πολιτισμός-Ήθη και έθιμα).

20) Χριστοπούλου Ν. Ευθυμίου «Το ιστορικό του Πιστωτικού Συνεταιρισμού Τεχνεργατών Λαμίας (1900-1950)».

21) Λεύκωμα της Ένωσης Ποντίων Φθιώτιδας (1939-1999).

22) Διάφορες εφημερίδες και περιοδικά ποντιακά και μη.

Την εργασία μου αυτή την αφιερώνω στον αείμνηστο σύζυγό μου Θεόδωρο Πατσινακίδη, ο οποίος με βοήθησε στη ανεύρεση, συγκέντρωση και καταγραφή τού ιστορικού υλικού που χρησιμοποίησα.



[1] Αισχύλου «Προμηθεύς Πυρφόρος».

[2] Αισχύλου «Προμηθεύς Δεσμώτης».

[3] Αισχύλου «Προμηθεύς Λυόμενος».

[4] Ευρυπίδου «Ιφιγένεια η εν Ταύροις».

[5] Ευρυπίδου «Μήδεια».

[6] «Αρχείον Πόντου» (τόμ. 31ος. Ισαάκ Λαυρεντίδη («Μετοικεσία Καυκασίων 1885-1907» σελ. 401).

[7] 7. Θ.Γ. Παναγιωτίδη «Ο εν Ρωσία ελληνισμός». σελ.13

[8] Οδ. Λαμψίδου «Έλληνες Πόντιοι εις την εθνεγερσίαν του 1821» «Αρχείον Πόντου» τόμος 33ος.

[9] Ισαάκ Λαυρεντίδη: «Αρχείον Πόντου» παράρτημα 15 σελ.11.

[10] Πανάρετος Τοπαλίδης «Ο Πόντος ανά τους αιώνας».

[11] Ο Παν. Ακρίτας, πλούσιος Πόντιος από το Αικατερινοδάρ, μέλος της Επιτροπής των τεσσάρων Καυκασίων που ήρθε το 1898 στην Ελλάδα είναι αυτός που υπέδειξε.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου