ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟΝ ΚΑΥΚΑΣΟ

Ο παππούς, ο Καζαντζάκης και ο Βενιζέλος

Του ΠΑΝΟΥ ΣΩΚΟΥ

Αναδημοσίευση από: http://archive.enet.gr/online/online_text/c=114,dt=28.05.2005,id=7722696

Ο παππούς, συμμαθητής και φίλος του Νίκου Καζαντζάκη αλλά και συνεργάτης του κορυφαίου λογοτέχνη όταν το 1919 ο Ελευθέριος Βενιζέλος του ανέθεσε σημαντική αποστολή στον Καύκασο.

Ο εγγονός, διακεκριμένος καθηγητής Οικονομικών, φίλος της οικογένειας Παπανδρέου, σύμβουλος εδώ και λίγο καιρό του Γιώργου Παπανδρέου.
Φέρουν και οι δύο το ίδιο όνομα. Ηρακλής Πολεμαρχάκης. Ο εγγονός εμφανίσθηκε ξαφνικά στην πολιτική ζωή και το όνομά του ήδη έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις.

Από που όμως κρατάει η σκούφια του;

Πολύτιμη η μαρτυρία στην «Ε» του κ. Πάτροκλου Σταύρου των εκδόσεων «Καζαντζάκης». Μόλις διάβασε τη σχετική είδηση προ εβδομάδος για το νέο σύμβουλο του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, θυμήθηκε ότι ο Νίκος Καζαντζάκης είχε ένα φίλο με το όνομα Ηρακλής Πολεμαρχάκης από το Ηράκλειο της Κρήτης, που τον αναφέρει και στα γραπτά του.

Ιδού πώς έχει η υπόθεση, η οποία αναδεικνύει ένα όχι και τόσο γνωστό γεγονός της ελληνικής Ιστορίας αλλά και της δραστηριότητας του μεγάλου Ελληνα λογοτέχνη:

Ο Νίκος Καζαντζάκης το 1919, όπως ο ίδιος γράφει στην «Αναφορά στον Γκρέκο» και στο κεφάλαιο «Ο Καύκασος», διορίστηκε από τον τότε πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο γενικός διευθυντής του υπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας. Σημειώνει χαρακτηριστικά:

100.000 Ελληνες σε κίνδυνο

«... με ειδική εντολή να πάω στον Καύκασο, όπου κιντύνευαν πάνω από εκατό χιλιάδες έλληνες και να προσπαθήσω να βρω τρόπο να μετακομιστούν στην Ελλάδα, να σωθούν».
Τα μέλη της αποστολής, μας λέει ο κ. Σταύρου, ήταν φίλοι του Καζαντζάκη και τα ονόματά τους τα αναφέρει ο ίδιος το 1957 σ' ένα από τα γράμματά του στον Πρεβελάκη (σ.σ. «Τα 400 γράμματα» του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη εκδόθηκαν το 1965 και επανεκδόθηκαν το 1985 από τις εκδόσεις «Καζαντζάκης»). Ηταν οι συμμαθητές του Ηρακλής Πολεμαρχάκης και Γιάννης Κωνστανταράκης, ο Γιάννης Αγγελάκης, δικηγόρος και πατέρας, όπως μας πληροφορεί ο κ. Σταύρου, της ποιήτριας Κατερίνας Αγγελάκη - Ρουκ) και ο Γιώργης Ζορμπάς (ο Αλέξης του γνωστού μυθιστορήματος).

Η αποστολή κράτησε 15 μήνες. Οι δυσκολίες πολλές, οι κίνδυνοι μεγάλοι και ο Νίκος Καζαντζάκης στην «Αναφορά στον Γκρέκο» γράφει για τον φίλο του Ηρακλή, περιγράφοντας μια από τις δύσκολες στιγμές της αποστολής στην περιοχή Καρς της Αρμενίας.
«Τις ημέρες εκείνες είχαν πάλι πιάσει οι Κούρδοι τρεις Ελληνες και τους είχαν πεταλώσει σαν μουλάρια.

Ενας από μας πρέπει να μείνει στο Καρς, είπα, να μαζέψει όλους τους Ελληνες, άντρες και γυναικόπαιδα, τα ζωντανά τους και τα σύνεργα και να μπει μπροστά να τους φέρει στο λιμάνι του Μπατούμ. Ποιος θέλει να μείνει στο Καρς; Επικίνδυνη η αποστολή του να το ξέρει!
...Κι οι δέκα σύντροφοι πετάχτηκαν, όλοι ήθελαν να μείνουν. Διάλεξα τον πιο θεορατικό, λαβωμένο σε παλιούς πολέμους, παλιό αγαπημένο συμμαθητή μου, παλικάρι, όλο ξεγνοιασιά και κέφι και χαίρουνταν να χωρατεύει με τον κίνδυνο.

«Αν τινάξω τα πέταλα»

- Μείνε εσύ, Ηρακλή, είπα. Ο θεός της Ελλάδας μαζί σου!
- Αν τινάξω τα πέταλα, αποκρίθηκε αυτός γελώντας, συχωρνάτε με, κι ο θεός να σας συχωρέσει.

Του σφίξαμε το χέρι, τον αφήσαμε. Υστερα από λίγες εβδομάδες πρόβαλε στο Μπατούμ κατασκονισμένος, καταξεσκισμένος, κατάμαυρος, πήγαινε αυτός μπροστά και πίσω του τσούρμο μεγάλο οι Ελληνες του Καρς, με τα βόδια τους, τ' αλόγατα, τα σύνεργα και στη μέση ο παπάς με το ασημένιο Βαγγέλιο της εκκλησιάς κι οι γέροι με τα τ' άγια κονίσματα στην αγκάλη. Ξεριζώθηκαν και πήγαιναν πια στην λεύτερη Ελλάδα, να ρίξουν καινούργιες ρίζες».
Αυτά γράφει για τον Ηρακλή και την αποστολή μεταξύ άλλων ο Νίκος Καζαντζάκης, ο οποίος θεωρούσε την αποστολή στον Καύκασο, όπως έγραψε στον Πρεβελάκη, «σπουδαίο γεγονός της ζωής του».
Όμως για τα αποτελέσματα στον Καύκασο η Ελένη Καζαντζάκη σημειώνει στο βιβλίο της «Ο Ασυμβίβαστος» (εκδόσεις «Καζαντζάκης» 1983):
«Αγγελάκης και Κωνστανταράκης με βεβαίωσαν πως η αποστολή στον Καύκασο είχε εκτελεστεί σύμφωνα με τα σχέδια του Νίκου. Κράτησε 15 μήνες κι έσωσε πολλές χιλιάδες έλληνες, 150.000 περίπου. Οργάνωσαν νοσοκομεία, ο Βενιζέλος έστειλε πλοία, που μετάφεραν στην Ελλάδα όσους ήθελαν να μεταναστέψουν, μαζί με τα ζώα και τα σύνεργά τους. Κι αντί να τους ρίξουν στην Αττική, όπως έγινε αργότερα με τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας, ο Καζαντζάκης πολύ ορθά, φρόντισε να τους εγκαταστήσουν στα πλούσια χώματα της Θεσσαλίας και της Δυτικής Μακεδονίας. Ο Βενιζέλος όμως αναγκάσθηκε να παραιτηθεί κι οι πρόσφυγες του Καυκάσου υπέφεραν πολύ, αβοήθητοι ως έμειναν από τις κατοπινές κυβερνήσεις...».

Η Ελένη γράφει στον επίλογό της ότι μετά την έκβαση αυτή ο Νίκος Καζαντζάκης «απατραβήχτηκε πάλι στην μοναξιά του».


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου