Η ελληνοτουρκική Οικονομική Συμφωνία(1930),

η στάση των προσφύγων, η θέση του ΚΚΕ (δια «Ριζοσπάστη») και η αλλαγή πολιτικής στάσης προσφύγων κατά 1930-1936[1].

Ένα χρόνο μετά την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης[2], υπήρχαν σοβαρά προβλήματα στην υλοποίησή της. Η Ελλάδα έπρεπε να αποδώσει στην Τουρκία τα κτήματα των μουσουλμάνων που δεν υπόκεινταν στους όρους της ανταλλαγής, αλλά αυτό δεν ήταν εφικτό καθότι τα κτήματα αυτά είχαν δοθεί σε πρόσφυγες. Από την άλλη η Τουρκία ήταν υποχρεωμένη να επιτρέψει τους κωνσταντινοπολίτες να επαναπατριστούν μα ερμηνεύοντας στενά τον όρο «Εταμπλί» της Συμβάσεως δεν επέτρεπε σε φυγάδες κωνσταντινοπολίτες να επιστρέψουν στα σπίτια τους.

Ο Βενιζέλος , ήδη από το 1924, πίστευε στην ανάγκη ελληνοτουρκικής Συνθήκης Συμμαχίας. Αυτή τελικά θα επιτευχθεί με το «Σύμφωνο Φιλίας, Ουδετερότητας, Διαλλαγής και Διαιτησίας», που υπογράφτηκε στην Άγκυρα στις 30 Οκτωβρίου 1930. Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν την άνοιξη του 1928 και η πρώτη συμφωνία , το «Οικονομικό Σύμφωνο», επήλθε στις 10 Ιουνίου 1930. Το κείμενο της συμφωνίας θα δημοσιευτεί ολόκληρο στον ελληνικό τύπο στις 13 Ιουνίου 2010[3].

Στις διαπραγματεύσεις 1928-1930 οι Τούρκοι πρόβαλαν όλο και μεγαλύτερες απαιτήσεις. Υπήρξε μια αργοπορία στην υπογραφή του «Οικονομικού Συμφώνου» και της «Συνθήκης Φιλίας», που οφείλονταν:

1. Στην ανώμαλη εσωτερική κατάσταση που επικρατούσε στις δύο χώρες

2. Στην αντίδραση των προσφύγων

3. Στις δελεαστικές προτάσεις που γίνονταν στο Βενιζέλο από μέρους των αντικεμαλικών κινηματιών, οι οποίοι πρότειναν κυρίως την εκ νέου εγκατάσταση των προσφύγων στη Μικρά Ασία[4].

Ο Πολίτης εισηγήθηκε στο Βενιζέλο για το θέμα των ανταλλάξιμων περιουσιών πως «οι πρόσφυγες ουδέν θα λάβουσι πέραν όσων το κράτος είναι εις θέσιν να δώση ή έδωκεν εις αυτούς, συνεπώς η διατήρησις του κεφαλαίου τούτου εκκρεμούς ουδένα εξυπηρετεί σκοπόν. Δέον κατά ταύτα να αποσβεσθώσιν αμοιβαίως τα δια ακίνητα και κινητά εκατέρωθεν κονδύλια»[5].

Οι πρόσφυγες αντιλαμβάνονταν πλέον ότι θα αποτελούσαν οι ίδιοι το τίμημα για την ελληνοτουρκική προσέγγιση. Δεν θα ξανάβλεπαν τις πατρίδες τους και δεν θα έπαιρναν τίποτε ως αντάλλαγμα για τις περιουσίες τους που είχαν εγκαταλείψει[6].

Ο Βενιζέλος διαισθανόταν μία πίεση από τον προσφυγικό χώρο, στον οποίον απευθυνόμενος τόνιζε ότι καμιά κυβέρνηση δε θα μπορούσε να τους δώσει περισσότερα από όσα εκείνος τους έδινε. Ο προσφυγικός κόσμος θα δείξει την εμπιστοσύνη του στο Βενιζέλο και στις γερουσιαστικές εκλογές της 21/4/1929 οι συνδυασμοί των Φιλελεύθερων θα κερδίσουν με ποσοστό 54,85%, ήτοι 72 από τις 92 έδρες[7].

Η αντίδραση των προσφύγων θα οργανωθεί από τον Φεβρουάριο του 1930. Στις 22 Φεβρουαρίου ο «Ριζοσπάστης» ανακοινώνει συγκέντρωση προσφύγων, μετά από κάλεσμα της ΠΟΑΔΑ ενάντια στην Ελληνοτουρκική Συμφωνία καθότι «δι αυτής τα συμφέροντα των προσφύγων καταπατούνται τελείως»[8]. Στις 23 Φεβρουαρίου 1930 οι τρεις μεγάλες προσφυγικές οργανώσεις, η ΠΟΑΔΑ, η Παμβουρλιώτικη ένωση και η Ένωση Ελλήνων Υπηκόων, προχώρησαν στη σύγκληση γενικής προσφυγικής συγκέντρωση στην Αθήνα, στο θέατρο «Ολύμπια». Από τους πρόσφυγες βουλευτές παραβρέθηκαν ο Μιχαήλ Τσιγδέμογλου , ο Στυλιανός Χούρσογλου, ο Δημήτριος Μαρσέλλος και ο Συμεών Συμεώνογλου. Το ψήφισμα που εκδόθηκε από τη συνέλευση δόθηκε στον Τύπο, στην κυβέρνηση, στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και στους αρχηγούς των κομμάτων[9].

Ο Βενιζέλος θα δεχτεί να συναντηθεί με δεκαπενταμελή επιτροπή της συγκέντρωση, αλλά δε θα προκύψει τίποτε σημαντικό από αυτή τη συνάντηση[10].

Το ΚΚΕ μέσω του «Ριζοσπάστη» ενημερώνει τους αναγνώστες του για την εξέλιξη των ελληνοτουρκικών συνομιλιών με άρθρα του όπως στις 7/3/1930[11], 16/3/1930[12], 12/3/1930[13], 17/3/1930[14], 25/3/1930[15], 26/3/1930[16] και 14/4/1930 [17] κ.ά.

Τελικά ο Βενιζέλος θα προχωρήσει την ιδέα του συμψηφισμού, την οποία αποδέχτηκαν και τα ουδέτερα μέλη της Μικτής Επιτροπής και στις 10 Ιουνίου 1930 θα υπογραφεί το «Οικονομικό Σύμφωνο» και στα τέλη Ιουνίου το «οικονομικό Σύμφωνο» θα έρθει στη Βουλή για επικύρωση.

Ο «Ριζοσπάστης» σε πρωτοσέλιδο άρθρο του στις 14/6/1930 χαρακτηρίζει την Ελληνοτουρκική Συμφωνία ως «υποχώρηση της ελληνικής μπουρζουαζίας απέναντι της τουρκικής». Τονίζει ότι η «περιουσία της Μικρασίας είνε πολύ μεγαλύτερη από την περιουσία που έμεινε στην Ελλάδα» και ότι αυτοί που θα την πληρώσουν θάναι οι «φτωχές προσφυγικές μάζες που ξεσπιτώθηκαν απ’ εκεί με μια υπογραφή του Βενιζέλου». Διευκρινίζει ότι «η Ελλάδα του Βενιζέλου» είναι «πρωτοπόρο πιόνι του ιμπεριαλισμού στο αντισοβιετικό μέτωπο». Προτρέπει τις εργαζόμενες μάζες της Ελλάδας «να πολεμήσουν την ελληνοτουρκική συμφωνία» πρωτίστως ως «προετοιμασία του νέου πολέμου», ενάντια «στον προετοιμαζόμενο καινούργιο ιμπεριαλιστικό πόλεμο» και «στην κυβέρνηση του Διχτάτορα Βενιζέλου που τον προετοιμάζει»[18].

Την ίδια μέρα, στην εφημερίδα «Ελεύθερο Βήμα» , δημοσιεύεται διαμαρτυρία της «Παμβουρλιωτικής Ένωσης» όπου τονίζονταν: «[…]η υπογραφή των ελληνοτουρκικών συμφωνιών και ο τρόπος καθ’ ον ρυθμίζεται το ζήτημα των ανταλλαξίμων περιουσιών προσβάλλει κεκτημένα δικαιώματα των δικαιούχων προσφύγων »[19].

Στις 15/6/1930 ο «Ριζοσπάστης» προτρέπει τους φτωχούς πρόσφυγες να παλέψουν «μαζύ με τους ντόπιους καταπιεζόμενους κάτω από τη σημαία του Κομμουνιστικού Κόμματος» ενάντια στην ελλητουρκική συμφωνία που σημαίνει «προπαρασκευή του νέου πολέμου» και «επιτάχυνση της ετοιμασίας της αντισοβιετικής ιμπεριαλιστικής εκστρατείας». Τους προτρέπει να ξεφύγουν από τους «προσφυγοκάπηλους», «τζορμπατζήδες», οι οποίοι «αγωνίζουνται ακόμα για την εξασφάλιση των ατέλιωτων λοβιτούρων τους που σχετίζουνται με τις προσφυγικές αποζημιώσεις». Για το ΚΚΕ , οι πρόσφυγες δεν πρέπει να ταυτιστούν με τους «προσφυγοκάπηλους» και «δεν πρέπει ν’ απαιτούν καμμιά αποζημίωση ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΕΣ ΜΑΖΕΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ» γιατί κι αυτές «δεν ζούνε καλύτερα από τις εργαζόμενες μάζες της Ελλάδος». Πρέπει λοιπόν , οι φτωχές προσφυγικές μάζες , «να απαιτήσουν από την ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ αποζημίωση πλήρη, εις το ακέραιο, για όλη την περιουσία που άφισαν στην Τουρκία και ακύρωση όλων των χρεών τους προς την ΕΑΠ, το Κράτος , τις Τράπεζες κλπ». Πρέπει τέλος , οι φτωχοί πρόσφυγες, να οργανώσουν συλλαλητήρια και διαδηλώσεις «κάτω από την καθοδήγηση των κομμουνιστών και όχι των τσορμπατζήδων τους»[20].

Σε επόμενο άρθρο του «Ριζοσπάστη», στις 18/6/1930, το ΚΚΕ επισημαίνει στις εργαζόμενες προσφυγικές μάζες: «ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ ΔΕΝ ΠΑΙΡΝΕΤΕ! ΠΟΛΕΜΟ ΣΑΣ ΕΤΟΙΜΑΖΟΥΝΕ!». Ζητά από πρόσφυγες, εργάτες , αγρότες και βιοπαλαιστές να απαντήσουν στην κυβέρνηση της ανεργίας και της πείνας με συγκεντρώσεις, διαδηλώσεις και μαζικές κινητοποιήσεις, όπου θα απαιτηθούν:

«ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΚΕΡΑΙΟ.

ΑΚΥΡΩΣΗ ΚΑΘΕ ΧΡΕΟΥΣ ΣΑΣ ΣΤΗΝ ΕΑΠ, ΣΤΟ ΚΡΑΤΟΣ, ΣΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΤΟΚΟΓΛΥΦΟΥΣ. ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΦΟΡΟΥΣ.

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΝΟΙΚΙ».

Αναφέρεται τέλος δεικτικά στο ρόλο του Παπαναστασίου, του Τσαλδάρη, του Κονδύλη , Καφαντάρη και των τσορμπατζήδων βουλευτών και γερουσιαστών , που τους χαρακτηρίζει ως «τα κοπέλια αυτά του Δημίου Βενιζέλου»[21].

Και την επόμενη μέρα-19/6/190- το ΚΚΕ, μέσω του «Ριζοσπάστη[22]» ζητάει να πληρώσουν τις αποζημιώσεις των φτωχών προσφύγων «οι κεφαλαιοκράτες ντόπιοι και πρόσφυγες, που κέρδισαν από τους πολέμους». Επαναλαμβάνει τις προτροπές για κοινή κάθοδο γηγενών και προσφύγων κάτω από σημαία του Κομμουνιστικού Κόμματος, για μαχητικές διαδηλώσεις «κατά του διχτάτορα» Βενιζέλου και του πολέμου που ετοιμάζει και τονίζει για πολλοστή φορά το πλαίσιο αιτημάτων για:

1. Αποζημιώσεις στο ακέραιο από το Κράτος «με βαρειά φορολογία του κεφαλαίου»,

2. Ακύρωση κάθε χρέους απέναντι στην ΕΑΠ, στο Κράτος, στις Τράπεζες, στους τοκογλύφους,

3. Απαλλαγή από κάθε φόρο και νοίκι.

Η «αποζημίωση στο ακέραιο από το Κράτος» που ζητά το ΚΚΕ θα οδηγήσει τον Βενιζέλο στο να προβεί στην παρακάτω δήλωση στη Βουλή: «Θα μου επιτρέψετε επομένως, απευθυνόμενος προς τον προσφυγικόν κόσμον να του είπω σήμερον, να αποτρέψη τα ώτα του, από εκείνους οι οποίοι του κηρύσσουν το σύνθημα της ολοκληρώσεως της αποζημιώσεως. Αντί του απραγματοποιήτου του συνθήματος εγώ του δίδω ένα άλλο σύνθημα, το σύνθημα της ολοκληρώσεως της αποκαταστάσεως. Θα τολμήσω μάλιστα, να κάμω έκκλησιν προς εκείνους, οι οποίοι μεταχειρίζονται το σύνθημα της ολοκληρώσεως της αποζημιώσεως, να τους ζητήσω να το εγκαταλείψουν , διότι ενώ γνωρίζουν καλώς, ότι δεν δύναται να φέρη εις ουδέν πρακτικόν αποτέλεσμα, δύναται εν τούτοις να δημιουργήση τας μεγαλυτέρας συμφοράς δια την χώραν και κυρίως να ανοίξη χάσμα μεταξύ του πληθυσμού». [23]

Το επιχείρημα του Βενιζέλου περί «Ολοκλήρωσης της Αποκατάστασης» οδηγεί το ΚΚΕ σε άμεση απάντηση στην πρώτη σελίδα του «Ριζοσπάστη» της 20/6/1930. Σε άρθρο με τίτλο «Η ‘ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ’ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ» το ΚΚΕ απαντά: « Ο κροκόδειλος που ξαίρει να κλαίη όταν μιλάει για τα «δυστυχισμένα παιδιά» του τους πρόσφυγες, αυτός που παζάρεψε με τον Ισμάτ πασά δύο εκατομμύρια ανθρώπους σα νάταν πρόβατα, αυτός που οχτώ χρόνια τώρα τους σάπισε μέσα στους βάλτους της Μακεδονίας και της Θράκης όπου τους «εγκατέστησε», αυτός που τους κορόϊδευε άτιμα με τις αποζημιώσεις που θα έπαιρναν κάποτε, έρχεται σήμερα να τους πη αναίσχυντα, κυνικά, διχτατορικά, βενιζελικά: Αποζημίωση δεν έχει! Ο δολοφόνος ήθελε να ξεζουμίση τις εργαζόμενες μάζες της Τουρκίας και να πληρώση τις αποζημιώσεις όλων των τσορμπατζήδων προσφυγοπατεράδων. Και τώρα διακηρύττει στη φτωχή προσφυγιά: Δεν έχει αποζημιώσεις! Ετοιμασθήτε να πάτε να σφαχτήτε στα νέα σφαγεία που προετοιμάζω για τα συμφέροντα του Κανελλόπουλου και του Χατζηκυριάκου.

Το ευαγγέλιο των αποζημιώσεων το έκαψε προχτές μπροστά στα μάτια της φτωχής προσφυγιάς με τη μπενζίνα του Ντέτερντιγκ, αυτού που οργανώνει το νέο ιμπεριαλιστικό πόλεμο κατά των Σοβιέτ για να αρπάξη τα πετρέλαια του Μπακού και του Γκρόζνι. Τώρα όμως πήρε στα άχραντα στα θεία του χέρια το ευαγγέλιο και το σηκώνει ψηλά πάνω από τα κεφάλια της φτωχής προσφυγιάς και την εξορκίζει σ’ αυτό να «πορευθή εν ειρήνη και ομονοία» στον τάφο.

Το νέο ευαγγέλιο του «Μεσσία», δήμιου των εργαζομένων, του σατανά με το μαύρο δίκωχο σκούφο είνε η ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ! Τι ήταν αυτή η αποκατάσταση που θα «ολοκληρωθή» από το σατανά; Το πέταμά τους μέσα στους κάμπους της Μακεδονίας και της Θράκης κάτω από τις τρύπιες στρατιωτικές σκηνές, χειμώνα, όταν φυσάει και θερίζει ο βαρδάρης. Είνε το πέταμά τους μέσα στους συνοικισμούς με τα πομπώδη ή τα ταπεινά ονόματα, στο «Πολύγωνο» ή στην «Καλλιθέα», στην «Καλογρεία» ή την «Καισαριανή» εκεί όπου οι στέγες των παράγκων είνε αεροπλάνα που ταξιδεύουν στους ουρανούς όταν φυσάει αγέρας, εκεί που η μαύρη προσφυγιά, μια θλιβερά μακρυά ουρά, νυχτοξημερώνεται απάνω σε δύο ντενεκέδες πετρελαίου για να πάρη λίγο νεράκι, εκεί που χτικιάζουν τα κοριτσόπουλα των 12 χρόνων προτού ακόμα προφτάσουν να ζήσουν. Η αποκατάσταση είνε 8.000.000 εγγλέζικες λίρες (3.000.000.000 δραχμές) που αν πληρώσουν στην ΕΑΠ αφού τους αφαιρεθούν όλα όσα είχαν να πάρουν, η αποκατάσταση είνε η προσωποκράτηση που διατάσσει το κράτος για όσους δεν πληρώνουν τους φόρους του «σπιτιού» τους, αποκατάσταση είνε να ζητάνε οι ληστρικές εταιρίες από το κράτος 2500-4500 δραχμές προκαταβολή για να αφίσουν το φτωχό πρόσφυγα να μπη στα «σπίτια» που έχτισαν («Χαριλάου» Θεσσαλονίκη), αποκατάσταση είνε να ζητάν νοίκια μια λίρα εγγλέζικη χτυπητή το μήνα για μια χαμοκέλλα αλλοιώτικα να φέρνουν το χωροφύλακα του Βενιζέλου να σε πετάη στο δρόμο (Ξάνθη κλπ) αποκατάσταση είνε να σε στείλη ο Δήμιος στα σύνορα της Βουλγαρίας και της Σερβίας «ακρίται», ζωντανό συρματόπλεγμα για να βαστάς τον «εχθρό» μακρυά, αποκατάσταση είνε να γεμίσης τα νεκροταφεία με 300 χιλιάδες κορμιά από τις 15000 που ήρθαν στην Ελλάδα.

Αυτή την αποκατάσταση θα «ολοκληρώση» ο Δήμιος. Τέτοια αποκατάσταση είνε μόνο δυνατή μέσα στο καπιταλιστικό καθεστώς.

Οι εργαζόμενες μάζες της προσφυγιάς ας μη δεχτούν το θάνατό τους, την «ολοκλήρωση» της δυστυχίας τους με σταυρωμένα χέρια. Ας σηκωθούν, ας παλαίψουν ενάντια στο Δήμιο κάτω απ’ τη σημαία του Κομμουνιστικού Κόμματος. Με συγκεντρώσεις, με διαδηλώσεις, με συλλαλητήρια, με ενόπλους καθόδους από τα χωριά στις πόλεις ας παλέψουν για αποζημιώσεις στο ακέραιο από το κράτος, για απαλλαγή από κάθε φόρο, για απαλλαγή από κάθε νοίκι.

Ας μην παρασέρνονται από τους τζορμπατζήδες που από τώρα είνε σύμφωνοι με το Βενιζέλο, που φωνάζουν για να αποσπάσουν αυτοί ένα κόκαλο από το Δήμιο, ας ακολουθήσουν τους κομμουνιστές ας κατέβουν στην πάλη εκλέγοντας επιτροπές αγώνος από επαναστάτες φτωχούς πρόσφυγες στους συνοικισμούς και στα χωριά, σε ενιαίο μέτωπο με τη φτωχή αγροτιά και εργατιά που βαδίζει στη γενική πολιτική απεργία και στις ενόπλους καθόδους μέσα από τις καθημερινές μαχητικές κινητοποιήσεις τους».

Οι προσφυγικές οργανώσεις, μετά την υπογραφή του Συμφώνου, αντιδρούν με προκηρύξεις διαμαρτυρίας και συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας σε όλες τις πόλεις όπου υπήρχαν πρόσφυγες. Οι συγκεντρώσεις όμως κατ’ εντολή Βενιζέλου απαγορεύονται. Από το υπουργείο Εσωτερικών ανακοινώνεται: «Ο κ Σιδέρης ανεκοίνωσε και σήμερον ότι απαγορεύεται πάσα συγκέντρωσις προσφύγων εις ανοιχτόν χώρον. Ειδικώς ο κ. υπουργός των Εσωτερικών ετόνισεν ότι επ’ ουδενί λόγω θα επιτραπή η οργανούμενη δια σήμερον προσφυγική συγκέντρωσις προ της Βουλής, προς τον σκοπόν αυτόν δε συνεργάσθη μετά του προέδρου της Βουλής κ. τσιριμώκου προς σκοπόν της ενισχύσεως της φρουράς της Βουλής, εκάλεσε δε και τοβ υποδιευθυντήν της Αστυνομίας κ. Παπαδημητρίου προς τον οποίον έδωκε σχετικάς διαταγάς».[24] Υπάρχει η άποψη ότι αφού στη βουλή υπάρχουν δεκάδες προσφύγων βουλευτών, που εκφράζουν.. τη γνώμη των εκλογέων τους , δεν υπάρχει λόγος διαδηλώσεων αυτών. Γράφει το «Ελεύθερο Βήμα» : «Αι κυοφορούμεναι οχλαγωγικαί σκηναί γύρω από την προσφυγικήν δυσφορίαν πρέπει να ματαιωθούν χωρίς επιφυλάξεις. Υπάρχουν αρκεταί δεκάδες προσφύγων βουλευτών, αρμοδιωτάτων και επαρκεστάτων όπως ερμηνεύσουν την κοινήν γνώμην των εκλογέων των. Οι δρόμοι δεν έχουν να κάμουν τίποτε εν προκειμένω. Όταν ιδίως είνε γνωστόν ότι ουδέποτε επικρατεί εις αυτούς η ορθοφροσύνη της μεγάλης μάζης. Κατά κανόνα αλωνίζουν οι ολίγοι φωνασκοί, οι οποίοι δεν εκπροσωπούν τίποτε, και οι οποίοι έχουν συνήθως καταπληκτικήν ιδιοφυίαν εις το να συμπλέκονται με την αστυφυλακήν. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να έχωμεν σκηνάς των δρόμων. Πάσα υπαιθρία συγκέντρωσις πρέπει να απαγορευθή αυστηρώς»[25].

Στις 22/6/1930 θα οργανωθεί μεγάλη συγκέντρωση διαμαρτυρίας στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και στο Βόλο. Στην Αθήνα θα μιλήσουν ο πρώην Υπουργός Μιχαήλ Κύρκος και ο βουλευτής Μιχαήλ Τσιγδέμογλου κ.α. Η συγκέντρωση κατέληξε σε ψήφισμα διαμαρτυρίας που επιδόθηκε στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, στους προέδρους των νομοθετικών σωμάτων και στον πρόεδρο του Συμβουλίου Επικρατείας.

Το ψήφισμα αξιούσε:

1. Την καταψήφιση των Συμφωνιών από τους πρόσφυγες βουλευτές και γερουσιαστές και

2. Την αποσκίρτησή τους από το κόμματων Φιλελευθέρων ,

διαφορετικά οι θα έπαυαν οι πρόσφυγες να τους θεωρούν αντιπροσώπους τους[26].

Το ΚΚΕ, από της 21/6/1930, αναφερόμενο στο συλλαλητήριο που οργανώνεται από την ΠΟΑΔΑ θα το χαρακτηρίσει ειρωνικά «συλλαλητήριο της κοσμιότητος» και θα το αποδώσει στην ταραχή των «τζορμπατζήδων», που φοβούνται την «κίνηση των φτωχών προσφύγων που άρχισε και δεν κρύβεται πια». Αφού δηλώσει-το ΚΚΕ- για μια άλλη φορά αντίθετο στην κύρωση της «Οικονομικής Συμφωνίας», την οποία θεωρεί «προπαρασκευή ταχύτερη του αντισοβιετικού πολέμου», επισημαίνει πως το αίτημα της ΠΟΑΔΑ για αποζημίωση από την Τουρκία είναι «ξεκλήρισμα των εργαζομένων μαζών της Τουρκίας» και ότι η θέση του Βενιζέλου για ολοκλήρωση της αποκατάστασης αποτελεί την «ολοκλήρωση της δυστυχίας και της μεσαιωνικής υποδούλωσης των φτωχών προσφύγων στους Αγγλοαμερικάνους». Προτρέπει τους φτωχούς πρόσφυγες να κατέβουν σε αγώνα, που θα είναι «αγώνας αλύγιστος και αποφασιστικός ενάντια στην κυβέρνηση του Δήμιου, για τις αποζημιώσεις εις το ακέραιο από το Κράτος με φορολογία των πλουτοκρατών που κέρδισαν εκατομμύρια μέσα στον πόλεμο, για απαλλαγή τους από όλα τα χρέη τους στην ΕΑΠ, Κράτος, Τράπεζες και τοκογλύφους, για απαλλαγή τους από κάθε φόρο, για απαλλαγή τους από κάθε νοίκι».

Τους προτρέπει επίσης να συμμετέχουν στο συλλαλητήριο της ΠΟΑΔΑ, υπό τη σημαία του ΚΚΕ, για να το μετατρέψουν σε «συλλαλητήριο μαζικό ενάντια στην κυβέρνηση του Διχτάτορα, τσακίζοντας τους κλέφτες και εκμεταλλευτές της Ποάδας»[27].

Ανάλογες απόψεις επαναλαμβάνονται και στο φύλλο της επόμενης μέρας-«Ριζοσπάστης»,22/6/1930 -, όπου για μια ακόμη φορά το ΚΚΕ θεωρεί ότι «οι μάζες των προσφύγων πρέπει να τραβήξουν μπρος!». Μα «όχι από το δρόμο που οδηγεί ο άνθρωπος του Καφαντάρη και της Εθνοτράπεζας, ο Κύρκος. Όχι στην στρούγκα των προσφυγοπατεράδων, όχι πίσω από τους κλέφτες αυτούς των ομολογιών της φτωχής προσφυγιάς, όχι μαζύ με τους υπηρέτες του καθεστώτος της πείνας και της καταπίεσης», αλλά «κάτω από τη σημαία του Κομμουνιστικού Κόμματος μαζύ με τους εργάτες και τη φτωχή αγροτιά της Ελλάδας ολόκληρης για ενιααίο αγώνα κατά των ληστών καπιταλιστών και της κυβέρνησής τους», για να γίνει το «συλλαλητήριο της φτωχής, της πεινασμένης προσφυγιάς, μαχητική πάλη του δρόμου ενάντια στη κυβέρνηση του ματωμένου πρωθυπουργού»[28].

Επίσης σε άρθρο του «Ριζοσπάστη» της ίδιας ημέρας θα «αποκαλυφθεί» περαιτέρω ο Κύρκος , «οπαδός του Καφαντάρη», αυτός που «θα δημοκοπήση σήμερα»[29]!

Στη Θεσσαλονίκη το συλλαλητήριο των προσφύγων κατά της Κυβέρνησης θα ματαιωθεί λόγω «αδιάκοπης και ραγδαίας βροχής»[30]. Στην Αθήνα οι αστυνομικές δυνάμεις θα διαλύσουν τη διαδήλωση, θα προκληθούν συμπλοκές[31] και θα τραυματισθούν διαδηλωτές[32].

Αναλυτικά για τα γεγονότα γράφει ο «Ριζοσπάστης»:

«Η ΧΘΕΣΙΝΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ, ΟΙ ΠΡΟΔΟΣΙΕΣ ΤΩΝ ΤΖΟΡΜΠΑΤΖΗΔΩΝ

ΟΙ ΧΑΦΙΕΔΕΣ ΕΠΕΤΕΘΗΣΑΝ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥΣ.- ΕΠΗΚΟΛΟΥΘΗΣΑΝ ΣΥΜΠΛΟΚΕΣ

εφ. «Ριζοσπάστης», 23/6/1930, σελ.1

Από ημέρες τώρα οι φτωχοί πρόσφυγες βρίσκονται σε εξέγερση εξ αιτίας της αποφάσεως της Κυβέρνησης του δήμιου ύστερα από την συμφωνία που έκανε με την Τουρκία, να μην αποζημιώση τους πρόσφυγες που ξεσπιτώθηκαν και ρίχτηκαν στην αθλιότητα και την πείνα κοντά δέκα χρόνια τώρα.

Η αστυνομία κατ’ εντολήν της Κυβέρνησης , επειδή προβλεπότανε-ήταν βέβαιο- ξέσπασμα της αγανάχτησης των φτωχών προσφυγικών μαζών, πήρε κάθε μέτρο για να τους τρομοκρατήση και να τσακίση έτσι τον αγώνα τους, να ματαιώση διαδήλωση της θέλησής τους να διεκδικήσουν τα ζητήματά τους. Έτσι εχτός των άλλων από προχτές βράδυ δια των τμημάτων της και δια των πρακτόρων της που βρίσκονται στους συνοικισμούς τοιχοκόλλησε ειδοποιήσεις κατά τις οποίες «άδικα» θα έχαναν οι πρόσφυγες τον κόπο τους εάν ανεβαίναν στην Αθήνα για συγκέντρωση γιατί «απαγορεύτηκε».

Από τάλλο μέρος οι τζορμπατζήδες προσφυγοκάπηλοι που διοικούν την «πολιτική οργάνωση προσφύγων» και την ΠΟΑΔΑ εξέδωσαν προκηρύξεις με τις οποίες καλούσαν για χτες σε συγκέντρωση τους πρόσφυγες στην Αθήνα. Η θέση αυτή που πήραν οι προσφυγοκάπηλοι είχε κι έχει για σκοπό δύο πράγματα. Πρώτα να μπουν επί κεφαλής των προσφύγων, να μην αποξενωθούν από τις προσφυγικές μάζες, οι οποίες εκδηλώνουν την απόφασή τους να παλαίψουν για τα συμφέροντά τους και δεύτερο να εκφυλίσουν σιγά-σιγά την εξέγερσή τους. Αποδείξεις γι αυτό υπάρχουν πολλές. Αρκεί μόνο ν’ αναφερθή πως με όλα τα μέσα κατέβαλαν προσπάθειες να ξεγελάσουν, να πείσουν τις μάζες να μην προβούν σε «ταραχάς», να αγωνισθούν «δια τα δίκαια ζητήματά των ηρέμως» και να διατρανώσουν τον «πόνον των εν απολύτω τάξει». Οι προκηρύξεις τους όλο αυτό ετόνιζαν.

Έτσι για χτες στις δέκα και μισή προ του μεσημεριού είχαν καλέσει συγκέντρωση στην Αθήνα στο θέατρο «Τριανόν».

Η συγκέντρωση έγινε. Παρευρέθηκαν περί τις τρεις με τρεισήμισι χιλιάδες πρόσφυγες. Το θέατρο γέμισε ασφυκτικά και εκατοντάδες πολλές βρισκόντουσαν έξω. Οι αρχές πήραν έκτακτα μέτρα. Χωροφύλακες, αστυφύλακες και ιππικό βρισκόντουσαν σε διάφορα σημεία επίκαιρα, ενώ άλλα τέτοια τμήματα ήταν έξω του «τριανόν».

Τα τρομοκρατικά αυτά μέτρα δεν στάθηκαν ικανά να τσακίσουν την αγανάκτηση των προσφύγων, οι οποίοι προσήλθαν μαζικά.

Αφού αυτοδιωρίστηκε προεδρείον από διαφόρους τζορμπατζήδες πήρε το λόγο ο Μ. Κύρκος, ο γνωστός υπουργός άλλοτες του Βενιζέλου και τώρα του Καφαντάρη, ο οποίος επί αρκετή ώρα δημοκόπησε, επετέθηκε ενάντια στο Βενιζέλο, τόνισε την «αφοσίωσή» του στην πατρίδα, εδήλωσεν ότι «οι πρόσφυγες δεν κινούνται από υλιστικάς αντιλήψεις, αλλά επιζητούν το δίκαιόν των».

Στο διάστημα αυτό οι πρόσφυγες φώναζαν: Κάτω ο διχτάτορας Βενιζέλος, θα τον κρεμάσουμε στο Γουδί, από αύριο να φύγει, θέλουμε νέες εκλογές.

Πολλοί επίσης φώναζαν στο διάστημα της ομιλίας του Κύρκου: Κάτω οι τζορμπατζήδες.

Ύστερα μίλησε άλλος τζορμπατζής, ο βουλευτής Τσιγδέμογλου ο οποίος ανέλυσε την ελληνοτουρκική συμφωνία και τόνισε πως η κυβέρνηση του Βενιζέλου δεν φρόντισε να ΕΞΟΠΛΙΣΘΗ ΝΑΥΤΙΚΩΣ όσο έπρεπε για να αντιμετωπίση τον «πατροπαράδοτον εχθρόν».

Αναφερόμενος κατόπιν στις γερουσιαστικές εκλογές είπε πως οι πρόσφυγες έπρεπε τότες να απόσχουν για να «δείξουν την δύναμίν των».

Πολλοί συγκεντρωμένοι, συνειδητοί φτωχοί ορόσφυγες στο σημείο αυτό τον διέκοψαν.

-Όχι αποχή. Μαύρισμα όλων των κατεργαρέων, των εκμεταλλευτών.

Σ’ ένα σημείο ανέφερε το ζήτημα των προσφύγων το οποίο, όπως είπε , το κράτος δεν ερύθμισε καλώς πολλοί πρόσφυγες φώναξαν:

-Κάτω η ΕΑΠ.

-Να μην πληρώσουμε τίποτα.

-Κάτω ο φεουδάρχης.

Κατόπι μίλησε άλλος εκμεταλλευτής των προσφύγων ο Αθηνογένης, ο οποίος ετόνισε πως για την «επίλυση» των προσφυγικών ζητημάτων πρέπει να απευθυνθούν στην ΚΤΕ.

Καταλήγοντας εξέφρασε κι αυτός με τη σειρά του την «θλίψη» του δια την απώλειαν της υπεροπλίας της Ελλάδας έναντι της Τουρκίας και έκανε έκκληση στους πρόσφυγες να «μην λησμονούν τους τάφους των πατέρων των».

Και οι τρεις ομιλητές με ύπουλο τρόπο όχι ανοιχτά, προσπάθησαν να μπάσουν στους πρόσφυγες το εθνικιστικό πνεύμα και να τους εξεγείρουν ενάντια στους «πατροπαράδοτους εχθρούς», τους Τούρκους.

Ένας εργάτης πρόσφυγας που από ώρα είχε ζητήσει να μιλήση και οι τζορμπατζήδες δεν του επέτρεψαν, αφού και για δεύτερη φορά του το αρνήθηκαν, ανέβηκε στο προεδρείο με σκοπό να ξεσκεπάση το ρόλο των τζορμπατζήδων και να τονίση το καθήκον των προσφύγων. Το προεδρείον τότες με καμμιά εκατοστή μαγκουροφόρους που είχαν τριγύρω τους τον άρπαξαν και τον έδιωξαν, παρά τις διαμαρτυρίες πολλών από τους συγκεντρωμένους, οι οποίοι ζητούσαν να μιλήση.

Άλλοι πάλι φώναζαν: Είμαστε εργάτες πρόσφυγες , δεν μπορείτε να μας πνίξετε τη φωνή μας.

Στο αναμεταξύ, γρήγορα-γρήγορα οι τζορμπατζήδες διάβασαν ένα ψήφισμα «διεκδικήσεων». Έπνιξαν τις διαμαρτυρίες δια του Κύρκου, ο οποίος δευτερολόγησε τονίζοντας πως πρέπει να διαλυθούν «ησύχως». Από τους τζορμπατζήδες επίσης προτάθηκε όπως το ψήφισμα επιδοθή δι επιτροπής στη κυβέρνηση.

Οι πρόσφυγες στο σημείο αυτό αγανακτισμένοι αντετάχθηκαν και αξίωσαν να παν εν διαδηλώσει να το επιδώσουν.

Όλοι σχεδόν φώναζαν:

-Όλοι μαζί να πάμε στο «Πτί Παλαί»

-Στους δρόμους.

Οι τζορμπατζήδες όμως με τους πράχτοράς τους προσπαθούν να «κατευνάσουν» τα πνεύματα, μα δεν το πετυχαίνουν.

Οι πρόσφυγες εγκαταλείπουν το θέατρο, ενώ το προεδρείο μένει μέσα σκοπίμως, και εξέρχονται. Οι χαφιέδες όμως απαγορεύουν την έξοδο. Κι αυτό γιατί πάνε να διευθύνουν πρώτα τους έξω ευρισκόμενους για να μην συγκεντρωθούν όλοι μαζύ ώστε ο όγκος, η δύναμη θα ήταν πιο μεγάλη και συνεπώς δύσκολα θα πετύχαιναν να τους διαλύσουν.

Οι συγκεντρωμένοι όμως επιμένουν, σπάζονται μερικά τζάμια κι επι τέλους σπάνε τη ζώνη κι αρχίζουν να βγαίνουν. Τότες οι αστυφύλακες επιτίθενται με λύσσα ενάντιά τους και χτυπούν στα κεφάλια. Οι πρόσφυγες αμύνονται, επιτίθενται ύστερα κι αυτοί και ακολουθούν συμπλοκές. Πολλοί από τους πρόσφυγες στις επιθέσεις τους χρησιμοποίησαν και πέτρες.

Έναν σύντροφο πρόσφυγα που φώναξε την ώρα της συμπλοκής στους συγκεντρωμένους να πάνε εν διαδηλώσει στο «Πτί Παλαί» τον έπιασαν για να τον οδηγήσουν στο τμήμα. Οι πρόσφυγες που το αντελήφθησαν αυτό, φωνάζοντας ΕΠΑΝΩ ΤΟΥΣ έτρεξαν σε βοήθειά του και τον απελευθέρωσαν. Αργότερα όμως τον ξανάπιασαν οι καννίβαλοι και τον τσάκισαν στο ξύλο. Τον άρπαξαν κατόπιν από τα μαλλιά και τον πήγαν στο τμήμα.

Επίσης έναν άλλο πρόσφυγα αφού τον έδειραν γερά τον πέταξαν σένα αυτοκίνητο σα σκυλί και τον πήγαν επίσης στο τμήμα.

Κατά τις πληροφορίες μας συνέλαβαν και τρίτον. Τα ονόματά τους δεν εξακριβώσαμε. Εκρατήθησαν ως τόσο στο τμήμα χτες βράδυ.

Πρέπει να σημειωθή ακόμα πως την ώρα της συμπλοκής μερικοί πρόσφυγες φώναζαν πως με ένοπλα συλλαλητήρια όλων των φτωχών προσφύγων στους συνοικισμούς θα επιβάλουν τις απόψεις τους, θα αναγκάσουν την κυβέρνηση του δολοφόνου Βενιζέλου να υποκύψη.

Κι ένα άλλο χαρακτηριστικό. Την ώρα που είχαν πιάσει ένα νέο σύντροφο πρόσφυγα που μένει στα Ταμπούρια φώναζαν χαφιέδες και τζορμπατζήδες μαζύ. Κλέφτης! Κλέφτης! Κι αυτό για να εξεγείρουν ενάντιά του τους πρόσφυγες.

Όχι μόνο όμως δεν έγινε αυτό μα αντίθετα τον υπεράσπισαν και τον γλύτωσαν την πρώτη φορά από τους χαφιέδες. Πρέπει να λεχθή πως τον σύντροφο αυτόν θέλησαν να τον πιάσουν και το πέτυχαν πιο αργότερα γιατί εξηγούσε στους πρόσφυγες πως το καθήκον τους είνε να παλαίψουν ενάντια στους τζορμπατζήδες και το κράτος για να πετύχουν τα ζητήματά τους.

Έτσι οι τζορμπατζήδες κατόρθωσαν για ακόμα μια φορά τα συμφέροντα των προσφύγων και να τους πνίξουν τη φωνή.

Σήμερα πρόκειται να συζητηθή σε δεύτερη ανάγνωση στη Βουλή η συμφωνία με την Τουρκία».

Κατά τη συζήτηση επικύρωσης[33] του «Οικονομικού Συμφώνου» από τη Βουλή, υπήρξε έντονη η αίσθηση ότι διαπράττονταν αδικία εις βάρος των προσφύγων. Με παρεμβάσεις τους πρόσφυγες βουλευτές υποστήριζαν την ανάγκη αποζημίωσης των προσφύγων από το Ελληνικό

Κράτος , αυτό όμως ο Βενιζέλος το είχε ήδη απορρίψει και πριν από τις γερουσιαστικές εκλογές του Απριλίου του 1929[34]. Οι πρόσφυγες βουλευτές και γερουσιαστές θα συνέλθουν σε σύσκεψη για να καθορίσουν τη στάση τους[35]. Προτάθηκε η καταψήφιση του Συμφώνου, εκτός κι αν παράλληλα με τη συζήτηση για την επικύρωσή του η κυβέρνηση κατέθετε και μια σειρά μέτρων για τη λύση ζωτικών προσφυγικών ζητημάτων[36].

Στη συζήτηση διαφάνηκαν τρεις τάσεις:

1. Οι αδιάλλακτοι, που οργάνωσαν και το προσφυγικό συλλαλητήριο και υποστήριζαν την υποχρέωση του Ελληνικού Κράτους να καταβάλει στους πρόσφυγες πλήρη αποζημίωση

2. Οι διαλλακτικοί, που υποστήριζαν περίπου την άποψη του Βενιζέλου για την ολοκλήρωση της προσφυγικής εγκατάστασης και

3. Εκείνοι που υποστήριζαν την ανάγκη να κατοχυρωθεί η επιφύλαξη των δικαιωμάτων που είχαν οι πρόσφυγες[37].

Ο Βενιζέλος θα επιμείνει ότι σε περίπτωση που η αντιπολίτευση αναγνώριζε ότι οι πρόσφυγες δικαιούνταν αποζημίωση ανάλογη με τις περιουσίες που είχαν εγκαταλείψει θα παραιτούνταν η κυβέρνηση και θα προκήρυσσε εκλογές[38].

Ο βουλευτής Τσιγδέμογλου άσκησε πολεμική κατά του Βενιζέλου εντός και εκτός Βουλής και τον κατηγόρησε ότι απεμπόλησε εθνικά συμφέροντα και απείλησε με αντίσταση και προσφυγή στην ΚτΕ. Ο Βενιζέλος τον χαρακτήρισε «προσφυγοκάπηλο», άλλοι δε βουλευτές μίλησαν για προσωπικά συμφέροντα και σκάνδαλα του βουλευτή[39].

Στις 25 Ιουνίου το ΚΚΕ (εφ. «Ριζοσπάστης», 25/6/1930) θα τονίσει ότι η «ελληνοτουρκική συμφωνία» είναι ένα μέρος του σχεδίου προετοιμασίας αντισοβιετικού μετώπου. Δηλώνει ότι «η φτωχή προσφυγιά δεν πρέπει να σταματήσει τον αγώνα της» και ότι «δε θα πάρουν τίποτε οι πρόσφυγες και θα πληρώσουν τα χρέη τους από την ΕΑΠ, στις Τράπεζες και σε όλους τους άλλους ληστές δανειστές τους».

Πρέπει λοιπόν η φτωχή προσφυγιά να αγωνιστεί «μαζύ με τους εργάτες και τους φτωχούς αγρότες κάτω από τη σημαία του Κομμουνιστικού Κόμματος, ενάντια στα κόμματα της μπουρζουαζίας, ενάντια στο ετοιμαζόμενο βιαστικά «προσφυγικό» κόμμα που θα είνε κόμμα των τζορμπατζήδων προσφύγων. Σε ενιαίο μέτωπο πάλης με τις εργαζόμενες μάζες της Ελλάδος και τις καταπιεζόμενες εθνότητες που ετοιμάζουν τη γενική αντεπίθεσή τους, τη γενική πολιτική απεργία και τις ενόπλους καθόδους»[40]!

Ο Βενιζέλος επέμενε στη σταθερή του θέση για τη νομική και ηθική υποχρέωση της Κυβέρνησης έναντι των προσφύγων και έμεινε ικανοποιημένος από τη στήριξη των βουλευτών του και ιδίως εκείνων από τους πρόσφυγες που αντιστάθηκαν στις καταγγελίες του Τσιγδέμογλου[41].

Το «Οικονομικό Σύμφωνο» κυρώθηκε από την ελληνική Εθνοσυνέλευση στα τέλη Ιουνίου 1930[42].

Οι κυριότερες διατάξεις του «Οικονομικού Συμφώνου» ήταν οι παρακάτω:

1. Καταργούνταν όλες οι αποδόσεις κτημάτων, με εξαίρεση την ακίνητη περιουσία των Ελλήνων που κατοικούσαν στην Κωνσταντινούπολη. Η ακίνητη περιουσία των Μουσουλμάνων που είχαν φύγει από την Ελλάδα και η ακίνητη περιουσία των Ελλήνων που είχαν φύγει από την Κωνσταντινούπολη παρέμενε στα δύο κράτη. Γινόταν αμοιβαία απόσβεση υποχρεώσεων, δηλαδή αποζημιώσεις για ενοίκια, εισοδήματα που εισπράχθηκαν από την πολύχρονη διαχείριση των ακινήτων των ομογενών που δεν ανταλλάσσονταν, επιτάξεις κλπ. Ρυθμιζόταν το ζήτημα των «Εταμπλί».

2. Η Ελλάδα θα πλήρωνε ένα αρκετά σεβαστό ποσό για τους ομογενείς της Κωνσταντινούπολης, για τους Μουσουλμάνους της Θράκης και για την τουρκική κυβέρνηση.

3. Με το Οικονομικό Σύμφωνο μετατρέπονταν στην ουσία οι όροι της Συμβάσεως της Λοζάνης για την ανταλλαγή των ελληνοτουρκικών πληθυσμών, οι σχετικοί με την εκκαθάριση των περιουσιών που είχαν αφήσει οι πρόσφυγες στην Ελλάδα και στην Τουρκία».

4. Τέλος, βάσει των όρων της Οικονομικής Συμφωνίας , τα συμβαλλόμενα κράτη από διαχειριστές της ξένης περιουσίας που είχε παραμείνει στο έδαφός τους μετατρέπονταν σε κατόχους αυτής[43].

Ο Βενιζέλος ήταν ο μόνος που θα μπορούσε να πάρει μια τέτοια απόφαση γιατί θεωρούσε ότι «είχε την αμέριστη συμπαράσταση του προσφυγικού κόσμου, ο οποίος στήριζε σ’ αυτόν τις προσδοκίες του για μια οριστική και ευνοϊκή λύση των προβλημάτων του». Έτσι ο Βενιζέλος υιοθέτησε τον ανεξαρτήτως ποσού συμψηφισμό των απαιτήσεων των δύο κρατών «έχοντας πλήρη επίγνωση των θυσιών στις οποίες υποβαλλόταν για την οριστική επίλυση της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης»[44].

Τελικά ο Τσιγδέμογλου θα είναι και ο μοναδικός πρόσφυγας βουλευτής που θα καταψηφίσει το Σύμφωνο[45]. Αρνητική στάση θα κρατήσει και ο γερουσιαστής Πέλλας Νεόκοσμος Γρηγοριάδης, ο οποίος εξαιτίας της στάσης του αυτής θα διαγραφεί από το κόμμα των Φιλελευθέρων. Επίσης οι αρχηγοί των κομμάτων της αντιπολίτευσης , εκτός του Παπαναστασίου, καταψήφισαν την επικύρωση και την χαρακτήρισαν ως τη χειρότερη των συμφωνιών που είχε υπογράψει η Ελλάδα με την Τουρκία[46]. Την επικύρωση του «Οικονομικού Συμφώνου» δεν ψήφισαν λοιπόν ο Καφαντάρης, ο Κονδύλης και ο Τσαλδάρης[47]. Ο «Ριζοσπάστης»-στις 27/6/1930- θεωρεί ότι παρόλο που οι παραπάνω δεν ψήφισαν την «Συμφωνία» ήταν «απόλυτα σύμφωνοι με το Βενιζέλο», όντες σίγουροι ότι η αρνητική ψήφος τους δε θα επηρεάσει το αποτέλεσμα (191 υπέρ και 19 κατά), μετέχοντες με τον Βενιζέλο στην «επιστράτευση των ιμπεριαλιστών κατά της Σοβιετικής Ένωσης». Το ΚΚΕ θα προτρέψει τις εργαζόμενες μάζες να «στρέψουν τα όπλα τους κατά των Ελλήνων εκμεταλλευτών», να «ανατρέψουν την κυβέρνηση της πείνας, της καταπίεσης, του αίματος», και να «επιβάλουν με την επαναστατική εξέγερσή τους τη δική τους εργατοαγροτική εξουσία»[48].

Την ίδια μέρα , σε άλλο άρθρο της , η εφημερίδα «Ριζοσπάστης» αναδεικνύει και το ζήτημα των αποζημιώσεων που έχουν χαθεί πια για τις φτωχές προσφυγικές μάζες και θα επιτεθεί για μια ακόμα φορά στο Βενιζέλο , του οποίου αμφισβητεί την ευαισθησία: «Ο μέγας ηθοποιός ωστόσο έκλαψε ακόμα μια φορά προχτές. Ήταν όταν ομιλούσε ο προσφυγοτζορμπατζής Ιασωνίδης για τα κόκκαλα των πατέρων και των προγόνων των προσφύγων». Θα τονίσει δε την κυνικότητα με την οποία ο Βενιζέλος δήλωνε ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτε παραπάνω για τους πρόσφυγες , ότι «πρέπει να το κόψουν πια για πάντα οι φτωχοί πρόσφυγες. Αποζημιώσεις δεν θα πάρουν»!

Στο ερώτημα ποιοι θα έπρεπε να πληρώσουν τις αποζημιώσεις των προσφύγων , ο «Ριζοσπάστης» απαντά πως: «πρέπει να τις πληρώσουν οι καρχαρίες εφοπλιστές βιομήχανοι, τραπεζίτες και έμποροι που κέρδισαν εκατομμύρια και δισεκατομμύρια τότε που πετσοκόβουνταν στα σφαγεία οι χιλιάδες των μαζών, τότε που ξεριζώνουνταν από τους τόπους τους οι εκατοντάδες χιλιάδες της μαύρης προσφυγιάς. Τις αποζημιώσεις αυτοί πρέπει να τις πληρώσουν και κανένας φτωχός εργαζόμενος «γηγενής»». Γιατί μαζί, γηγενείς και πρόσφυγες «πρέπει να παλέψουν κατά των καπιταλιστών ληστών και δημίων του ιδρώτα και του αίματος ΟΛΩΝ των καταπιεζομένων, προσφύγων και γηγενών». Και ο «Ριζοσπάστης» καταλήγει:«Ενωμένοι εργάτες, φτωχοί βιοπαλαιστές-ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΕΙΣ- πρέπει να παλέψουν ενάντια στο Κεφάλαιο και την Κυβέρνησή του για τις άμεσες διεκδικήσεις τους για την ανατροπή του καθεστώτος της πείνας, της ανεργίας και των φόρων, της τρομοκρατίας και των πολέμων. Μαζύ με τους εργάτες που ετοιμάζουν τη γενική πολιτική απεργία, μαζύ με τους φτωχούς αγρότες που ετοιμάζουν τα ένοπλα συλλαλητήριά τους και τις καθόδους στις πόλεις ας παλέψει και η φτωχή προσφυγιά οργανώνοντας πιο εντατικά τώρα μετά την κύρωση της ελληνοτουρκικής τη μαζική, μαχητική καθημερινή της πάλη»[49].

Σε άρθρο του «Ριζοσπάστη» της επόμενης μέρας -28/6/1930- το ΚΚΕ στηλιτεύει τη στάση των «σοσιαλφασιστών γερουσιαστών» και των προσφύγων που ενώ δηλώνουν πως η κύρωση της Συμφωνίας αποτελεί «το επισφράγισμα μιας εθνικής συμφοράς και το επακολούθημα της ήττης ενός πολέμου εις το οποίον ωδηγήθη η χώρα μας δια να χρησιμεύση ως όργανον της εξυπηρετήσεως των αλληλοσυγκρουόμενων οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαίων καπιταλιστών», υπερψηφίζουν την «Συμφωνία» αποβλέποντες «εις την καθιέρωσιν μιας διαρκούς ειρήνης μεταξύ όλων των λαών»[50].

Σχετική αρθρογραφία θα υπάρξει στο «Ριζοσπάστη» τουλάχιστον έως και 11 Ιουλίου 1930[51].

Με την συμφωνία αυτή ολοκληρώθηκε η ανταλλαγή των πληθυσμών και οι εγκαταλειμμένες περιουσίες περιήλθαν νόμιμα στην απόλυτη κυριότητα των δύο Κυβερνήσεων. Με αυτόν τον τρόπο, η κατά πολύ μεγαλύτερη χριστιανική περιουσία στην Τουρκία εξισώθηκε με την αντίστοιχη μουσουλμανική στην Ελλάδα και η Τουρκία απαλλάχθηκε από την υποχρέωση να καταβάλει οποιαδήποτε αποζημίωση. Το γεγονός αυτό προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων και είχε ως αποτέλεσμα την απομάκρυνση προσφυγικών ψήφων από το Κόμμα των Φιλελευθέρων[52].

Ο συμψηφισμός των περιουσιών στέρησε τους Έλληνες πρόσφυγες από τις αποζημιώσεις που πίστευαν ότι δικαιούνταν[53]. Όταν ορισμένοι αξίωσαν να αποζημιωθούν από το ελληνικό κράτος ο Βενιζέλος απάντησε ότι οι πρόσφυγες ήταν ήδη ευεργετημένοι αφού το κράτος είχε δαπανήσει γι αυτούς 30.290εκ. δρχ (80 εκ. χρυσές λίρες)[54].

Τελικά «ως ανταμοιβή για τον εξελληνισμό και την ανάπτυξη της Βόρειας Ελλάδας και έμμεσα, την μεταμόρφωση όλης της χώρας…οι πρόσφυγες δεν έλαβαν κάποια αποζημίωση για τις περιουσίες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν και πολλοί απ’ αυτούς αναγκάστηκαν να περάσουν το υπόλοιπο του βίου τους μέσα στην ανέχεια»[55].

Μετά την υπογραφή του «Οικονομικού Συμφώνου» θα ακολουθήσει η υπογραφή του «Πρωτοκόλλου για τους Ναυτικούς Εξοπλισμούς», το «Σύμφωνο Εγκαταστάσεως», η «Σύμβαση Εμπορίου» και στις 30 Οκτωβρίου 1930 θα υπογραφεί στην άγκυρα το «Σύμφωνο Φιλίας, Ουδετερότητας, Διαλλαγής και Διαιτησίας». Το τελευταίο αυτό ήταν και το βασικό σύμφωνο πάνω στο οποίο στηρίχτηκε η ελληνοτουρκική φιλία. Περιλάμβανε 28 άρθρα με πιο σπουδαίο το πρώτο, βάσει του οποίου οι δύο χώρες υποχρεούνταν να μην υπογράψουν κανένα άλλο σύμφωνο πολιτικής ή οικονομικής μορφής, που θα στρεφόταν εναντίον του άλλου κράτους[56].

Ο Βενιζέλος θα μεταβεί ο ίδιος στην Τουρκία (ξεκίνησε με το καταδρομικό «Έλλη» από το Πέραμα στις 25/10/1930 για την Κωνσταντινούπολη) και θα τύχει θερμότατης υποδοχής επί της ασιατικής ακτής του Βοσπόρου. Ο Βενιζέλος θα θεωρήσει πως : «Αι συμφωνίαι αύται είναι το μεγαλύτερον πολιτικόν έργον το οποίον θα αφήσω μετά τον θάνατόν μου». Επιστρέφοντας ο Βενιζέλος στην Αθήνα θα τύχει επίσης θερμότατης υποδοχής. Ο ίδιος σε τηλεγράφημά του στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας θα αναφέρει: «(αι) συμφωνίαι αύται, και ιδίως το πνεύμα το οποίον μας ενέπνευσε και με το οποίον υπεγράφησαν, εγγυώνται ότι ανοίγεται νέα σελίς ιστορίας δι΄ Εγγύς Ανατολήν και ότι κατ΄ αυτήν λαοί αυτής θα εύρουν οριστικήν γαλήνην ήτις θα τους επιτρέψη ασφαλίσωσιν οικονομικώς ευημερίαν». Οι συμφωνίες εκείνες εισήχθησαν προς κύρωση στη Βουλή στις 20 Νοεμβρίου 1930, και κυρώθηκαν ένα μήνα αργότερα[57].

Το ΚΚΕ-εφ. «Ριζοσπάστης», 2/11/1930, σελ. 1- θεωρεί το ταξίδι αυτό του Βενιζέλου ως «ένα ακόμα βήμα προς τον πόλεμο» και ότι ο Βενιζέλος δρα κατ’ εντολή των μεγάλων δυνάμεων προσπαθώντας «να τραβήξει και την Τουρκία στο αντισοβιετικό μπλοκ»[58]. Κατακρίνει δε την ομιλία του Βενιζέλου μετά την υπογραφή της «ελληνοτουρκικής συμφωνίας» επισημαίνοντας πως «ο Βενιζέλος προσπαθεί να δικαιολογήσει τον αυριανό πόλεμο μιλώντας σήμερα όσο μπορεί περισσότερο για την ειρήνη». Το ΚΚΕ στο άρθρο αυτό εμμένει και στη θέση του για «την Ενιαία και ανεξάρτητη Μακεδονία»[59] και αποκαλύπτει την άλλη του όψη του «Συμφώνου» , την αντισοβιετική: «το σύμφωνο θα χρησιμοποιηθεί κατά πρώτο λόγο εναντίον της Σοβιετικής Ρωσσίας».

Το ΚΚΕ κλείνοντας θα υποστηρίξει πως είναι «υπέρ της προλεταριακής επανάστασης γιατί μόνο μ’ αυτήν οι εργαζόμενες μάζες θ’ αποχτήσουν ψωμί, λευτεριά, πραγματική ειρήνη»[60].

Οι εκλογές μετά το 1930 έως 1936

Μετά το 1930-31 οι πρόσφυγες αρχίζουν και μετακινούνται πολιτικά. Ένα κομμάτι των προσφύγων, των οποίων ακόμη και η ίδια η ελληνικότητα αμφισβητούνταν από τους γηγενείς, θα αποτελέσουν τα εύκολα θύματα εθνικιστικών κραυγών της εποχής. Αποκορύφωμα της προσκόλλησης αυτών των προσφύγων σε φασιστικές οργανώσεις (όπως η τρία Έψιλον) αποτελεί η επίθεση στις 29 Ιουνίου 1931, περίπου 2.000 ατόμων, τα οποία ξεκίνησαν από προσφυγικές συνοικίες κατά του συνοικισμού πυρόπληκτων εβραίων, Κάμπελ , τον οποίο πυρπόλησαν, δολοφόνησαν δύο άτομα και τραυμάτισαν δεκάδες άλλα. Η αστυνομία θα παραπέμψει σε δίκη ως ηθικούς και φυσικούς αυτουργούς 26 άτομα, εκ των οποίων οι 23 ήταν Πόντιοι πρόσφυγες , κάτοικοι οι περισσότεροι της Καλαμαριάς και μερικοί της Τούμπας[61]. Ένα κομμάτι των προσφύγων(μειούμενο πλέον) συνεχίζει να υποστηρίζει τους Φιλελεύθερους, ένα άλλο κομμάτι τους θα κινηθεί προς το χώρο των Λαϊκών κι ένα , μικρότερο κομμάτι, προς το ΚΚΕ, ένα κόμμα που έμπαινε «επικίνδυνα»[62] πλέον στην πολιτική ζωή της χώρας.

Το αστικό κράτος του μεσοπολέμου ήταν ιδιαίτερα σκληροτράχηλο απέναντι στο ΚΚΕ. Έβλεπε σε αυτό το μικρό κόμμα το νέο αντίπαλο, τον δυνάμει ανταγωνιστή του μέλλοντος. Και δεν είναι τυχαίο ότι το σύνθημα για τη φυσική εξόντωση των κομμουνιστών το είχε δώσει ο μεγαλύτερος ηγέτης του ελληνικού αστισμού, ο Βενιζέλος. Έτσι το διάστημα 1929-1932 θα γίνουν 11.400 συλλήψεις και 2.130 καταδίκες με βάση το ιδιώνυμο, ενώ από τις επιτροπές ασφαλείας θα εκτοπιστούν πάνω από 200 άτομα. Στο ίδιο διάστημα θα κακοποιηθούν 1.355 άτομα, και 120 φαντάροι θα περάσουν τη στρατιωτική τους θητεία στον πειθαρχικό ουλαμό Καλπακίου[63].Όταν η μεγάλη οικονομική κρίση αγγίξει και την Ελλάδα , μετά το 1931, το ΚΚΕ δεν θα έχει πια καμιά αμφιβολία ότι οι μάζες θα στραφούν προς τα αριστερά, ότι θα διαπιστώσουν τη δημαγωγία των αστικών κομμάτων (που «φασιστικοποιούνται») και ότι συνέπεια αναπόφευκτη θα είναι η φθορά του αστικού συστήματος[64].

Πράγματι, το ΚΚΕ θα σημειώσει σημαντική ανάπτυξη . Από 1800 μέλη που είχε το 1931 περνά στα 6000 μέλη το 1934 και λίγο πριν τη δικτατορία του Μεταξά σε 15-16.000 μέλη[65].

Ανατρέχοντας στην εκλογική δύναμη του ΚΚΕ, μπορούμε να πούμε πως για την πριν το 1926 περίοδο , τα εκλογικά στοιχεία είναι εντελώς ασαφή, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν αναλυτικές εκλογικές στατιστικές. Άλλωστε οι εκλογές διεξάγονταν με το σύστημα του σφαιριδίου που επέτρεπε τη διπλοψηφία. Για το 1920 ο Γιάννης Κορδάτος υπολογίζει τους ψήφους του ΣΕΚΕ σε 100.000 και για τις εκλογές του 1923 σε 18.000.Μετά το 1926 και ως το 1936 η εκλογική δύναμη του ΚΚΕ διαμορφώνεται ως εξής :

Εκλογές 7 Νοεμβρίου 1926. Αναλογική , Ψήφοι: 41.982, 4,38%, 10 Βουλευτές

Εκλογές 19 Αυγούστου 1928. Πλειοψηφικό , Ψήφοι: 14.325, 1,41%, - Βουλευτές

Εκλογές 26 Σεπτεμβρίου 1932. Αναλογική , Ψήφοι: 58.223, 4,97%, 10 Βουλευτές

Εκλογές 5 Μαρτίου 1933. Πλειοψηφικό , Ψήφοι: 52.958, 4,64%, - Βουλευτές

Εκλογές 9 Ιουνίου 1935[66]. Πλειοψηφικό , Ψήφοι: 98.699, 9,59%, - Βουλευτές

Εκλογές 26 Ιανουαρίου1936 . Αναλογική , Ψήφοι: 73.411, 5,76%, 15 Βουλευτές [67]

Μετά το 1931 υπάρχει μια σημαντική ανάπτυξη του ΚΚΕ στον προσφυγικό πληθυσμό, στα προσφυγικά προάστια της Αθήνας, στη Θεσσαλονίκη και τα προσφυγικά κέντρα της Θεσσαλίας, Μακεδονίας και Θράκης. Η πλειονότητα πλέον της ΚΕ του ΚΚΕ και σχεδόν το σύνολο του Πολιτικού Γραφείου είναι πρόσφυγες: μικρασιάτες, πόντιοι, βαλκάνιοι, έλληνες της Ρωσίας, γενικά Έλληνες των παροικιών[68].

Οι πρόσφυγες θα κατέλθουν στις εκλογές του 1932 δυσαρεστημένοι από το ελληνοτουρκικό Σύμφωνο και από τη διάψευση των προσδοκιών τους για πλήρη ικανοποίηση όλων των προσφυγικών αιτημάτων και για ολοκλήρωση της προσφυγικής αποκατάστασης. Έτσι θα αναζητήσουν άλλες πολιτικές διεξόδους. Το Λαϊκό κόμμα για πρώτη φορά από το 1922 θα επιδιώξει και θα πραγματοποιήσει μια συγκέντρωση που θα απευθυνθεί αποκλειστικά στον προσφυγικό πληθυσμό[69].

Προσερχόμενος στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 1932, ο Βενιζέλος θα υπενθυμίσει στους πρόσφυγες το έργο της κυβέρνησής του υπέρ τους, θα τους επισημάνει την επιτάχυνση της στέγασης των αστών προσφύγων, τη μείωση των χρεών προς την ΕΑΠ και τη μείωση των χρεών κατά 8.5 εκ. λίρες μετά τον συμψηφισμό. Στις εκλογές λοιπόν τις 25/9/1932 οι πρόσφυγες, είτε γιατί πείστηκαν ότι δεν υπήρχε άλλη λύση, είτε γιατί εκτίμησαν την προσπάθειά του για την εγκατάστασή τους, ψήφισαν για τελευταία φορά μαζικά και ενιαία δίνοντας στο Βενιζέλο τις 102 από τις 250 έδρες[70]. Προκειμένου ο Βενιζέλος να αποφύγει τη συντριβή στις επικείμενες εκλογές επανέφερε το αναλογικό σύστημα. Στις εκλογές του 1932, στη Θεσσαλονίκη οι κερδισμένοι ήταν κυρίως το Ενιαίο Μέτωπο (ΚΚΕ) και το Εθνικό Ριζοσπαστικό Κόμμα του Κονδύλη, ενώ, παρά την πτώση των Φιλελευθέρων, το Λαϊκό Κόμμα παρέμεινε στα επίπεδα του 1928. Είναι χαρακτηριστικό, ότι στις ενορίες του «γηγενούς» πληθυσμού, τη σημαντική μείωση που υπέστησαν οι Φιλελεύθεροι το 1932 την καρπώθηκαν οι συνδυασμοί του Ενιαίου Μετώπου και του Εθνικού Ριζοσπαστικού Κόμματος, χωρίς όμως να σημειωθεί εντυπωσιακή αύξηση των ποσοστών τους. Αντιθέτως, στις προσφυγικές ενορίες, οι Φιλελεύθεροι έχασαν τη μισή τους εκλογική δύναμη, σε σύγκριση με το 1928. Από αυτές τις τεράστιες απώλειες επωφελήθηκαν εξίσου οι συνδυασμοί του Ενιαίου Μετώπου και του Εθνικού Ριζοσπαστικού Κόμματος. Είναι προφανές, όπως άλλωστε αποδεικνύουν τα εκλογικά αποτελέσματα των υπολοίπων εκλογών της περιόδου αυτής, ότι η εγκατάλειψη του κόμματος των Φιλελευθέρων από τους προσφυγικούς πληθυσμούς δεν ήταν ευκαιριακό φαινόμενο. Είναι δε βέβαιο ότι οι πρόσφυγες που συντάχθηκαν με τον Κονδύλη, δεν επέστρεψαν στον βενιζελισμό στις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις του Μεσοπολέμου[71].

Στις εκλογές του 1933 ήδη έχει ξεπεραστεί ο φόβος των προσφύγων για το Λαϊκό Κόμμα. Ο ανεξάρτητος Τσιγδέμογλου θα προσχωρήσει στο Λαϊκό Κόμμα, με τον Αντώνιο Αθηνογένη και το Νικόλαο Λεοντίδη στη Θεσσαλονίκη. Ο Αθηνογένης, Τσιγδέμογλου και ο Φίλων Κτενίδης θα είναι οι πρόσφυγες που θα ταχθούν υπέρ της επαναφοράς της μοναρχίας στο δημοψήφισμα του 1935 και στις εκλογές του Ιανουαρίου του 1936 οι Κτενίδης και Τσιγδέμογλου θα είναι υποψήφιοι στην Αθήνα με τους Λαϊκούς (δε θα εκλεγούν) και ο Αθηνογένης με τη Γενική Λαϊκή Ριζοσπαστική Ένωση (δε θα εκλεγεί κι αυτός). Από τους Φιλελεύθερους πρόσφυγες εκλέχτηκαν στην Αθήνα ο Κωνσταντίνος Ζαρίφης και ο Εμμανουήλ Εμμανουηλίδης και στη Θεσσαλονίκη ο Λεωνίδας Ιασονίδης και ο Αναστάσιος Μισυρλόγλου. Οι πρόσφυγες ψήφισαν για μια άλλη φορά τους Φιλελεύθερους[72].

Εντυπωσιακή θα είναι και η επιτυχία του ΚΚΕ στις δημοτικές εκλογές του 1934. Εκεί το ΚΚΕ θα κερδίσει 2 Δήμους, στην Καβάλα θα εκλεγεί ο Παρτσαλίδης και στις Σέρρες ο Μενύχτας, και 55 κοινότητες , πολλές από τις οποίες θάναι προσφυγικές. Επίσης σε 40 ακόμα περιπτώσεις το ψηφοδέλτιο του ΚΚΕ θα έρθει σε δεύτερη θέση, θα αποτελεί την «αξιωματική αντιπολίτευση»[73].

Η αύξηση λοιπόν και η παγίωση της ανοδικής τάσης των ποσοστών του ΚΚΕ είναι πια δεδομένη. Σύμφωνα με τον Γκίκα Αναστάση (συνεργάτη στο Τμήμα Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ) η αύξηση αυτή είναι ένα από τα ευεργετικά αποτελέσματα[74] της παρέμβασης[75] της ΚΔ στο ΚΚΕ (1931)[76]. Ο Γκίκας δεν παραγνωρίζει βέβαια την πολιτική μεταστροφή που παρατηρείται στους πρόσφυγες μετά την υπογραφή της Ελληνοτουρκικής Συνθήκης του 1930: «Μόνο όταν μειώθηκαν σημαντικά τα ποσοστά της εσωτερικής μετανάστευσης και μόνο όταν οι ελπίδες για επαναπατρισμό στις προγονικές τους εστίες κατέρρευσαν με την υπογραφή της Ελληνοτουρκικής Συνθήκης του 1930, άρχισε πια να παρατηρείται ένα σημαντικό ρεύμα ένταξης των προσφύγων στους εργατικούς και κοινωνικούς αγώνες της νέας τους πατρίδας»[77].

Για τον Ελεφάντη Άγγελο η αύξηση αυτή της δύναμης του ΚΚΕ δεν οφείλεται στην παρέμβαση της ΚΔ. Αυτή βέβαια-σύμφωνα με τον Ελεφάντη- κατέστειλε τις εσωκομματικές διαμάχες και έκανε τις οργανώσεις πιο αποτελεσματικές. Κλειδί –για τον Ελεφάντη- αποτελεί και η αποσύνδεση της βενιζελικής παράταξης και η πολιτική κρίση των ετών 1932-1936. Η απήχηση δε του ΚΚΕ θα είναι μεγαλύτερη σε περιοχές που έχουν εποικιστεί από πρόσφυγες αγροτικής προέλευσης[78].

Βέβαια οι πρόσφυγες αυτοί, από τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασής τους στην Ελλάδα, θα είναι βενιζελικοί στη μεγάλη πλειοψηφία τους καθότι «η μοναρχία πιστώθηκε εξολοκλήρου την ευθύνη για τη Μικρασιατική Καταστροφή στη συνείδηση του προσφυγικού κόσμου, ενώ από την άλλη, η βενιζελική παράταξη ταυτίστηκε με τη σωτηρία του»[79]. (Να λάβουμε δε υπόψη ότι το σοσιαλιστικό κίνημα , με εξαίρεση την Κωνσταντινούπολη, δεν είχε καθόλου αναπτυχθεί στην οθωμανική Μικρασία)[80]. Η άφιξη των προσφύγων στην Ελλάδα έθεσε κατ’ αρχάς σε αμφισβήτηση ό,τι είχε καταφέρει μέχρι τότε το ελληνικό εργατικό κίνημα. Επιδείνωσε τις συνθήκες εργασίας της ντόπιας εργατικής τάξης. Η προσφορά φθηνής εργασίας συμπίεσε τα ημερομίσθια και ο συνδικαλισμός δέχτηκε ισχυρό πλήγμα αποσυσπείρωσης. Απειλούνταν γενικευμένη απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων που είχαν πετύχει μέχρι τα σωματεία των γηγενών. Οι πρόσφυγες αποτελούσαν φθηνό εργατικό δυναμικό το οποίο συχνά χρησιμοποιούνταν από τους εργοδότες ως απεργοσπαστικός μηχανισμός[81]. Στις γραμμές των προσφύγων παρατηρήθηκε ένα κλίμα «μοιρολατρίας, απάθειας και ηττοπάθειας» λόγω της «οικονομικής εξαθλίωσης, σε συνδυασμό με την απότομη αλλαγή στην κοινωνική και επαγγελματική τους κατάσταση», γι αυτό και –τα πρώτα χρόνια εγκατάστασής τους- αντέδρασαν «αρνητικά σε μια ενδεχόμενη ριζοσπαστικοποίηση και μετατροπή τους σε διεκδικητική κοινωνική δύναμη»[82]. Οι ανάγκες των προσφύγων και ο καθημερινός αγώνας τους για επιβίωση έγιναν αντικείμενο εκμετάλλευσης από την αστική τάξη[83]. Ωστόσο οι βασικές επιδιώξεις του εργατικού κινήματος δεν άλλαξαν εξαιτίας της παρουσίας των προσφύγων, ούτε υπήρξε πτώση της μαχητικότητας των εργατών στις απεργίες τους. Αντίθετα, σε αυτή την περίοδο, φαίνεται ότι οι εργατικές απεργίες ήταν μαχητικότερες και καλύτερα οργανωμένες από αυτές πριν το 1922[84].

Οι πρόσφυγες δε θα αποτελέσουν το αντιδραστικό υπόβαθρο του αστισμού στην Ελλάδα. Απλά θα εμπιστευτούν «απεριόριστα» το βενιζελισμό, μέσα στο οποίο διέβλεπαν ότι θα μπορούσαν να πετύχουν να όνειρά τους για πλέρια αποκατάστασή τους[85].

Όταν όμως το «θαύμα της αποκαταστάσεως» των προσφύγων θα αποδειχτεί απλώς μια κερδοφόρα επιχείρηση για τις τράπεζες, η ροπή προς το βενιζελισμό θα αποκοπεί. Έτσι, οι πρόσφυγες , από τα μέσα και κυρίως στο τέλος της βενιζελικής περιόδου 1928-1932 θα προσανατολιστούν προς άλλες κατευθύνσεις. Ένα τμήμα τους αποδεσμευόμενο θα κατευθυνθεί προς το Λαϊκό Κόμμα και ένα μικρότερο θα δει με συμπάθεια το ΚΚΕ. Η ανάπτυξη λοιπόν του ΚΚΕ την περίοδο 1932-1936 σχετίζεται με τη μεταστροφή αυτή του προσφυγικού στοιχείου που απλά θα είναι σύγχρονη και με την επέμβαση της ΚΔ[86].



[1] Kafkasios-Pontokomitis

[2] Της Συνθήκης της Λωζάνης προηγήθηκε κατά έξι μήνες (30/12/1923) ή Σύμβαση Ανταλλαγής γιατί θεωρήθηκε επείγουσα η αποκατάσταση των προσφύγων. Ο μηχανισμός όμως άρχισε να λειτουργεί κανονικά μετά από 9 μήνες με αποτέλεσμα η 11μελής Μικτή Επιτροπή, που επέβλεπε την ανταλλαγή, να στείλει –μέχρι το καλοκαίρι του 1925 που τελείωσε το έργο της -μόνο 192.325 Έλληνες στην Ελλάδα. Οι περισσότεροι Έλληνες ανταλλάξιμοι είχαν ήδη φύγει.

(ΔΙΒΑΝΗ ΛΕΝΑ, ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ. ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΕΘΝΩΝ, ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, 8η, ΑΘΗΝΑ, 2008, σελ. 194)

[3] ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΡΑΒΕΛΛΑΣ, Ο ΑΠΟΗΧΟΣ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΕΨΕΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥ ΣΥΜΦΩΝΟΥΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΥΠΟ ( 1930 – 1934 ), ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ, ΑΠΘ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2008, σελ. 16

[4] ΤΟΥΝΤΑ-ΦΕΡΓΑΔΗ ΑΡΕΤΗ, ΘΕΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (1912-1934), ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, Χ.Χ.Ε., σελ. 245-246

[5] ΓΙΩΛΤΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ, ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ (1922-1930), ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ, ΑΠΘ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2006., σελ. 647

[6] ΓΙΩΛΤΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ, ό.π., σελ. 648

[7] ΓΙΩΛΤΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ, ό.π., σελ. 648

[8] ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΕΝ ΕΞΕΓΕΡΣΕΙ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 22/2/1930, σελ. 4)

Αύριον οι πρόσφυγες, προσκλήσει της ΠΟΑΔΑ, συνέρχονται εις συγκέντρωσιν προκειμένου να διαμαρτυρηθούν κατά της Κυβερνήσεως δια την μέλλουσαν να υπογραφήν Ελληνοτουρκικήν σύμβασιν εν σχέσει προς τας περιουσίας των ανταλλαξίμων. Δι αυτής τα συμφέροντα των προσφύγων καταπατούνται τελείως.

Αι προσφυγικαί οργανώσεις εξέδωσαν σχετικήν προκήρυξιν.

[9] ΓΙΩΤΑ ΜΑΡΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΤΟΥ 1922 ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ (1922-1940), ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ, ΑΠΘ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2005, σελ. 170

[10] ΓΙΩΤΑ ΜΑΡΙΑ, ό.π., σελ. 171

[11] ΤΑ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 7/3/1930, σελ. 4)

Τηλεγράφημα εκ Κων/πόλεως αναφέρει ότι ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Τεβφήκ Ρουσδή βέης, θ’ αναχωρήσει το Σάββατον εις Άγκυραν δια την υπογραφήν Ελληνοτουρκικής οικονομικής συμβάσεως.

Τον Τούρκον υπουργόν θα συνοδεύσουν εις Άγκυραν τα τρία ουδέτερα μέλη της Μικτής Επιτροπής και ο Τούρκος αντιπρόσωπος παρ’ αυτή, ίνα παραστούν κατά την υπογραφήν.

Η υπογραφή θα πραγματοποιηθή την προσεχή Κυριακήν ή την Δευτέραν.

Κατά την «Ακ[…]» ο Τεβφήκ Ρουσδή βέης θα επανέλθη μετά την υπογραφήν εις Κωνσταντινούπολιν δια να συνεχίση την περιπέτειάν του.

[12] ΤΑ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 16/3/1930, σελ. 3)

Νεώτεραι πληροφορίαι προς το υπουργείον Εξωτερικών περί απαντήσεως των ουδετέρων μελών της Μικτής Επιτροπής επί του ζητήματος της υπ’ αυτών αναλήψεως της δια διαιτησίας εκκαθαρίσεως των εκατέρωθεν ανταλλαξίμων περιουσιών, αναφέρουν τα εξής:

Οι ουδέτεροι φρονούν ότι δεν δίνανται ν’ αναλάβουν την διαιτησίαν υπό την επιφύλαξιν των ενδιαφερομένων Κυβερνήσεων, όπως δεχθούν ή επικυρώσουν την εκδοθησομένην απόφασίν των- επιφύλαξιν δια την οποίαν επιμένει η Τουρκία- άνευ προηγουμένης τροποποιήσεως της περί ανταλλαγής συμφωνίας της Λωζάννης.

Και τούτο διότι η συμφωνία αύτη αναθέσασα εις την Μικτήν Επιτροπήν εν ολομελεία την ρύθμισιν όλων των ζητημάτων, των προκυψάντων εκ της ανταλλαγής, προβλέπει επίσης ότι οι σχετικαί αποφάσεις αυτής θα είνε υποχρεωτικαί δι αμφότερα τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Κατά σχετικάς πληροφορίας, η Τουρκική Κυβέρνησις μελετά την δήλωσιν των ουδετέρων χωρίς ακόμη να καταλήξη εις ωρισμένα συμπεράσματα.

Υπήρχον δε και εκ Κωνσταντινουπόλεως πληροφορίαι, ομιλούσαι μετ’ αισιοδοξίας δια την εξεύρεσιν λύσεως του προκύψαντος ζητήματος.

[13] Η ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 12/3/1930, σελ. 4)

Πληροφορίαι εκ Κωνσταντινουπόλεως προς το υπουργείον Εξωτερικών αναφέρουν ότι αι διεξαγόμεναι εν Αγκύρα συνομιλίαι μεταξύ του Έλληνος πρεσβευτού Πολυχρονιάδου, του Τούρκου υπουργού των Εξωτερικών Τεβφήκ Ρουσδή και των ουδετέρων μελών της Μικτής Επιτροπής, αφορούν εις την οριστικήν διατύπωσιν του ειδικού άρθρου της συμφωνίας, του προβλέποντος την ανάθεσιν εις τους τελευταίους της διαιτησίας δια την εκκαθάρισιν των εκατέρωθεν ανταλλάξιμων περιουσιών.

Αι συνομιλίαι αύται θα συμπληρωθούν το ταχύτερον ώστε να προβλέπεται βασίμως ότι η υπογραφή της συμφωνίας θα πραγματοποιηθή μέχρι του τέλους της της εβδομάδος ταύτης.

[14] ΤΑ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 17/3/1930, σελ. 3)

Και χθες εις το υπουργείον των Εξωτερικών δεν είχε ληφθή πληροφορία εξ Αγκύρας περί των απόψεων εις τας οποίας κατέληξεν η Τουρκική Κυβέρνησις μετά την άρνησιν των ουδετέρων, όπως αναλάβουν την διαιτησίαν δια την εκκαθάρισιν των εκατέρωθεν περιουσιών.

Φαίνεται βέβαιον, ότι η Τουρκική Κυβέρνησις εξακολουθεί μελετώσα εισέτι την δημιουργημένην μετά την ως άνω απάντησιν των ουδετέρων κατάστασιν.

[15] ΤΑ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 25/3/1930, σελ. 3)

Ελήφθη χθες μακρόν τηλεγράφημα εξ Αγκύρας του πρεσβευτού κ. Πολυχρονιάδου, μεταδίδοντος τα ανακοινωθέντα προς αυτόν πορίσματα της Τουρκικής Κυβερνήσεως εκ της μελέτης του σχεδίου της Ελληνοτουρκικής συμφωνίας.

Όπως ετηλεγραφήθη ήδη μέσω Κωνσταντινουπόλεως, το Υπουργικόν Συμβούλιον εν Αγκύρα, ασχοληθέν εις δύο μακράς συνεδριάσεις αυτού με την μελέτην του σχεδίου, κατέληξεν εις την απόφασιν να προτείνη φραστικάς τινάς τροποποιήσεις επί ωρισμένων άρθρων της συμφωνίας.

[16] ΤΑ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 26/3/1930, σελ.4)

Κατά χθεσινάς πληροφορίας, η ελληνική απάντησις εις τας τελευταίως διαβιβασθείσας βυπό του Πολυχρονιάδη τουρκικάς απόψεις, δεν θα διαβιβασθή προ της παρελεύσεως πέντε-εξ ημερών. Κατά το διάστημα τούτο ο Πρωθυπουργός εν συνεργασία μετά του Μιχαλακοπούλου θα μελετήση το όλον ζήτημα.

[17] ΤΑ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 14/4/1930, σελ.4)

Η αναβληθείσα προχθές συνεργασία τουκ. Βενιζέλου και του κ. Μιχαλακοπούλου επί των ελληνοτουρκικών θα γίνη σήμερον. Κατά την συνεργασίαν ταύτην , ο Μιχαλακόπουλος θα καταστήση ενήμερον τον Πρωθυπουργόντων εκτεθεισών υπό των μελών της μεγάλης επιτροπής των Εξωτερικών υποθέσεων κατά την προχθεσινήν αυτής συνεδρίαση γνωμών.

Εν συνεχεία θα ληφθούν κατά την συνεργασίαν ταύτην αποφάσεις δια την δοθησομένην προς την τουρκικήν κυβέρνησιν απάντησιν επί των υπ’ αυτής ζητηθεισών τροποποιήσεων εις το σχέδιον της συμφωνίας, το καταρτισθέν υπό των εμπειρογνωμόνων, καθώς και επί των διατυπωθεισών υπ’ αυτής αναλύσεων δια το ζήτημα της εκκαθαρίσεως των ανταλλαξίμων περιουσιών.

[18] Η ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 14/6/1930, σελ.1)

Η υπογραφή της ελληνοτουρκικής συμφωνίας χαιρετίζεται από την ελληνική κυβέρνηση και τον ελληνικό Τύπο ως ένα τεράστιο βήμα προς την ειρήνη της Ανατολής. Με τέτοιο ακριβώς πνεύμα κρίνεται η υπογραφή της συμφωνίας και από τον ευρωπαϊκό ιμπεριαλιστικό Τύπο ολόκληρο.

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας για τη λύση κυρίως των οικονομικών ζητημάτων των προσφύγων συνεχίζονται επί εφτά ολόκληρα χρόνια από της επομένης της συνθήκης της Λωζάννης σύμφωνα με την οποία ξεριζώθηκε από τη Μικρά Ασία ενάμισι εκατομμύριο και «αντηλλάγησαν». Τώρα οι διαπραγματεύσεις αυτές καταλήγουν σε μια οικονομική συμφωνία αυτήν που πανηγυρίζουν κυβέρνηση και Τύπος, στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Είναι γεγονός ότι η ελληνική μπουρζουαζία «υποχώρησε» απέναντι της τουρκικής. Κατά τη συμφωνία η περιουσία που εγκαταλήφθη από τους Έλληνες της Μικρασίας στην Τουρκία συμψηφίζεται με την περιουσία που άφησαν οι Τούρκοι στην Ελλάδα απ’ όπου ξεριζώθηκαν ένα ωραίο πρωί. Η περιουσία της Μικρασίας είνε πολύ μεγαλύτερη από την περιουσία που έμεινε στην Ελλάδα, ο Βενιζέλος όμως δέχεται να συμψηφιστούν μεταξύ τους και αναλαμβάνει μάλιστα την άμεση πληρωμή στην Τουρκική κυβέρνηση 425.000 λιρών (167 εκατομμύρια δραχμών) επί πλέον. Η «υποχώρηση» αυτή γίνεται εις βάρος των πλατιών εργαζόμενων μαζών των προσφύγων οι οποίοι δε θα πάρουν τίποτε μα θα πληρώσουν τα ληστρικά δάνεια της ΕΑΠ και του Κράτους με τον ίδρω και το αίμα τους αυτοί, τα παιδιά τους και τα εγγόνια τους. Τη «θυσία» της ελληνικής μπουρζουαζίας θα την πληρώσουν οι φτωχές προσφυγικές μάζες που ξεσπιτώθηκαν απ’ εκεί με μια υπογραφή του Βενιζέλου.

Η ελληνοτουρκική συμφωνία γίνεται με την «υποχώρηση» αυτή της ελληνικής κυβέρνησης –εις βάρος και με το αίμα των φτωχών προσφυγικών μαζών- γιατί ο αγγλογαλλικός ιμπεριαλισμός έχει ανάγκη να προσεταιρισθή οπωσδήποτε την Τουρκία, να «αποσπάση τα βλέμματά της από την Ανατολή και το Βορρά και να τα στρέψη προς δυσμάς». Ο αγγλογαλικός ιμπεριαλισμός, ύστερα μάλιστα από την τελευταία είσοδο των δύο σοβιετικών πολεμικών στον Εύξεινο Πόντο και τον χαιρετισμό της εισόδου αυτού από την Τουρκία επισήμως κινητοποιήθηκε ενεργητικώτερα για την προσέλκυσή της στο ενιαίο ιμπεριαλιστικό μπλοκ. Η Ελλάδα του Βενιζέλου, πρωτοπόρο πιόνι του ιμπεριαλισμού στο αντισοβιετικό μέτωπο, προβαίνει αποφασιστικά στην εγκατάλειψη των απαιτήσεων από την Τουρκία, βιάζεται να ταχτοποιήσει εκκρεμή ζητήματα μαζί της για να είνε έτοιμη στον αυριανό αντισοβιετικό πόλεμο και να μπορέσει ο ιμπεριαλισμός να τραβήξη την Τουρκία από το σοβιετικό προσανατολισμό της, στο ενεργό αντισοβιετικό μπλοκ ή τουλάχιστο σε μια ευνοϊκή ουδετερότητα απέναντι της ετοιμαζόμενης αντισοβιετικής πολεμικής επέμβασης.

Να ποια «ειρηνική» σημασία έχει η υπογραφή της ελληνοτουρκικής συμφωνίας. Προσπάθεια ενεργού προσεταιρισμού της Τουρκίας στο αντισοβιετικό μπλοκ, προετοιμασία δραστήρια της νέας ιμπεριαλιστικής αντεπαναστατικής επέμβασης κατά των Σοβιέτ, επιτάχυνση του ξεσπάσματος νέου πολέμου.

Οι εργάτες της Ελλάδος, οι φτωχοί χωριάτες, φαντάροι και ναύτες, οι φτωχοί βιοπαλαιστές ντόπιοι και πρόσφυγες πρέπει να δούνε καθαρά που οδηγούνται από τον Βενιζέλο-Πόλεμο, ποια είναι η σημασία της ελληνοτουρκικής συμφωνίας γι αυτούς. Νέες Ουκρανίες, φονικώτερες και κατά στρεπτικώτερες γι αυτούς.

Οι εργαζόμενες μάζες της Ελλάδας πρέπει να πολεμήσουν την ελληνοτουρκική συμφωνία ως προετοιμασία του νέου πολέμου πρωτίστως και κυρίως κατά των Σοβιέτ (και όχι για τις εγκαταλειπόμενες περιουσίες στην Τουρκία, τις οποίες πρέπει να πληρώση στους φτωχούς πρόσφυγες το ελληνικό κράτος χωρίς να τις πάρει από τις τουρκικές εργαζόμενες μάζες) πρέπει κάτω από τη σημαία του Κομμουνιστικού Κόμματος να αγωνιστούν από σήμερα για την υπεράσπιση της Σοβιετικής Ένωσης, ενάντια στον προετοιμαζόμενο καινούργιο ιμπεριαλιστικό πόλεμο, ενάντια στην κυβέρνηση του Διχτάτορα Βενιζέλου που τον προετοιμάζει.

[19] ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΡΑΒΕΛΛΑΣ, ό.π., σελ. 18

[20] ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ

εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ 15/6/190 σελ.. 1

Οι «προσφυγοκάπηλοι»όλοι αυτοί οι τζορμπατζήδες, «ιθύνοντες», «ηγέτες» και «εκπρόσωποι» των προσφυγικών τάξεων», αυτοί που έκαναν επάγγελμά τους την «υποστήριξη των προσφυγικών συμφερόντων», αυτοί που συνεχίζουν σήμερα με τις ίδιες και με άλλες μορφές την εκμετάλλευση των φτωχών προσφυγικών μαζών της Μικρασίας και του Πόντου, όλοι αυτοί οι τυχοδιώκτες ή «αξιότιμοι κύριοι» εκμεταλλευτές των προσφυγικών μαζών, ετέθησαν σε κίνηση από προχτές, βρίσκουνται σε «εκτάκτως μεγάλο» αναβρασμό! Ετοιμάζουν «αγώνα» κατά της λύσης που έδωσε ο Βενιζέλος στο οικονομικό προσφυγικό ζήτημα, κινητοποιούνται θαρραλέως υπέρ των σφαγιασθέντων υπό του Βενιζέλου συμφερόντων των προσφύγων!

Κατά την ελληνοτουρκική συμφωνία που υπεγράφη τη βδομάδα αυτή η ελληνική κυβέρνηση συμψηφίζει ό,τι είχε να λάβει από την τουρκική με κείνο που είχε να δώσει. Οι περιουσίες των Ελλήνων προσφύγων κρίνονται ίσες με τις περιουσίες που άφισαν οι Τούρκοι πρόσφυγες στην Ελλάδα φεύγοντας, και ακυρώνεται κάθε αμοιβαία απαίτηση από την ελληνική ή τουρκική κυβέρνηση.

Σύμφωνα με τους λογαριασμούς των «ηγετών» των προσφύγων η περιουσία που εγκαταλείφθη στην Τουρκία φτάνει τα 60 και τα 90 ακόμα δισεκατομμύρια δραχμές και υπερτερεί την περιουσία των Τούρκων κατά 40-45 ολόκληρα δισεκατομμύρια δραχμές. Ασφαλώς οι αριθμοί αυτοί είνε επηρεασμένοι από την ανάγνωση των «χιλίων και μιάς νύχτας» στην οποία θα εντρυφούσαν οι κύριοι αυτοί ιθύνοντες κάποτε, το γεγονός όμως είνε ότι η περιουσία που άφισαν οι Έλληνες στη Μικρασία ήταν μεγαλύτερη από την τουρκική.

Επί τη βάσει της περιουσίας αυτής παρεχωρήθηκαν τα ληστρικά δάνεια της ΕΑΠ του κράτους και το «τριμερές». Ο Βενιζέλος λογαριάζει το χρέος των προσφύγων σε 21 εκατομμύρια λίρες (7[.]80 εκατομμύρια δραχμές) και το υπόλοιπο που έχουν να πληρώσουν μετά την αφαίρεση όσων έχουν να παίρνουν: 8 εκατομμύρια λίρες (3[..] εκατομμύρια δραχμές), τα οποία θα πληρώσουν σε 15 χρόνια από 1900 δραχμές το χρόνο κάθε προσφυγική οικογένεια.

Οι φτωχοί πρόσφυγες ξεριζώθηκαν από τον τόπο τους, κουβαλήθηκαν σαν χτήνη στοιβαγμένα μέσα σε βρώμικα βαπόρια γυμνοί, πεινασμένοι και άρρωστοι στην Ελλάδα, πετάχτηκαν στις προκυμαίες και στα κατσάβραχα της «μητρός Ελλάδος», πέθαναν κατά δεκάδες χιλιάδες μέσα στις σκηνές που τους «εγκατέστησαν» τους πρώτους χειμώνες, βρίσκονται ακόμα φθισικοί, άρρωστοι, ελεεινοί, χειρότεροι και από ζώα, πουλημένοι για ένα μεροκάματο 12 και 20 δραχμών στον Κιρκίνη και στον Καρέλα, εγκατεστημένοι στους προσφυγικούς συνοικισμούς ή στους κάμπους της Μακεδονίας και Θράκης. Δίχως ζώα, δίχως εργαλεία, δίχως σπίτι-και έρχεται τώρα ο Βενιζέλος να απαιτήσει 27.500 δραχμές από κάθε οικογένεια προσφυγική για την τιμή και την ευτυχία που έχουν να υποφέρουν και να βασανίζουνται κάτω από τον γαλανό ελληνικό ουρανό!

Οι «προσφυγοκάπηλοι» κινητοποιούνται διεκδικώντας από τους Τούρκους τις αποζημιώσεις. Οι φτωχοί πρόσφυγες δεν πρέπει ν’ απαιτούν καμμιά αποζημίωση ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΕΣ ΜΑΖΕΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ. Αυτές δεν ζούνε καλύτερα από τις εργαζόμενες μάζες της Ελλάδος. Οι φτωχές προσφυγικές μάζες πρέπει να απαιτήσουν από την ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ αποζημίωση πλήρη, εις το ακέραιο, για όλη την περιουσία που άφησαν στην Τουρκία και ακύρωση όλων των χρεών τους προς την ΕΑΠ, το Κράτος , τις Τράπεζες κλπ .

Οι τζορμπατζήδες εκμεταλλευτές τους προσπαθούν να ενισχύσουν την ελληνική κυβέρνηση στη διεκδίκηση από την Τουρκία των «προσφυγικών δικαίων» αγωνίζουνται για τα συμφέροντα «ολόκληρης της Ελλάδας» η οποία «άλλως θα υποστεί το βάρος της προσφυγικής αποκαταστάσεως» και θα δυσκολέψει ακόμα πιο πολύ την οικονομική τους κρίση, αγωνίζουνται ακόμα για την εξασφάλιση των ατέλιωτων λοβιτούρων τους που σχετίζουνται με τις προσφυγικές αποζημιώσεις. Οι φτωχοί πρόσφυγες όμως δεν έχουν κανένα συμφέρο να πάνε μαζύ με τους προσφυγοπατέρες. Το εναντίο, η θέση τους είνε εναντίον των εκμεταλλευτών αυτών του ιδρώτα τους και της σημερινής τους τύχης, είνε μαζύ με τους ντόπιους εργάτες , φτωχούς χωριάτες και βιοπαλαιστές ενάντια στην κυβέρνηση του Βενιζέλου, ενάντια στους εκμεταλλευτές τους Έλληνες, ξένους, πρόσφυγες, τζορμπατζήδες.

Οι φτωχοί πρόσφυγες πρέπει να κινητοποιηθούν. Μαζύ με τους ντόπιους καταπιεζόμενους κάτω από τη σημαία του Κομμουνιστικού Κόμματος, ας παλαίψουν ενάντια στην ελληνοτουρκική συμφωνία που σημαίνει προπαρασκευή του νέου πολέμου, επιτάχυνση της ετοιμασίας της αντισοβιετικής ιμπεριαλιστικής εκστρατείας για την πλήρη αποζημίωσή τους από το κράτος, για ακύρωση όλων των χρεών τους στην ΕΑΠ, Κράτος, τράπεζες κλπ για δωρεάν εγκατάσταση, για οικονομικές ενισχύσεις άνευ επιστροφής, για κατάργηση των φόρων που πληρώνουν, ενάντια στην κυβέρνηση της πείνας, της τρομοκρατίας και του νέου μακελιού.

Οι φτωχοί πρόσφυγες ας προετοιμάσουν την παράλληλη με την γενική πολιτική απεργία και τις ένοπλους καθόδους των φτωχών χωρικών, αποφασιστική πάλη τους, με διαδηλώσεις, συλλαλητήρια, με μαχητικές μαζικές κινητοποιήσεις τους, κάτω από την καθοδήγηση των κομμουνιστών και όχι των τσορμπατζήδων τους.

[21] ΤΟ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΕΣ ΜΑΖΕΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 18/6/1930, σελ.1)

ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΕΡΓΑΤΕΣ, ΑΓΡΟΤΕΣ,ΒΙΟΠΑΛΑΙΣΤΕΣ!

Ο Βενιζέλος σας ξεσπίτωσε με τον πόλεμο, αυτός υπόγραψε το ανθρωποπάζαρο της ανταλλαγής και σας κορόϊδευε μέχρι τώρα πως θα πληρώση η Τουρκία και θα πάρετε αποζημιώσεις. Σαν να είνε οι Τούρκοι εργάτες και αγρότες υπεύθυνοι να σας αποζημιώσουν κι όχι οι Έλληνες κεφαλαιοκράτες, που κέρδισαν εκατομμύρια από τον πόλεμο.

Τώρα τον έβαλαν οι Αγγλογάλλοι να κάνη την ελληνοτουρκική συνθήκη για να πάρουν μαζί τους την Κεμαλική Τουρκία και να προετοιμάσουν καλύτερα τον πόλεμο κατά της Σοβιετικής Ρωσσίας, από τον οποίο έχουν να κερδίσουν και οι Έλληνες κεφαλαιοκράτες.

Για τον πόλεμο αυτόν γίνηκε ο συμψηφισμός και τώρα ο λαοπλάνος σας λέει: «ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ».

Ο λαοπλάνος αυτός ετοιμάζει ΝΕΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ, ΝΕΑ ΜΑΚΕΛΙΑ με το χαμόγελο στα χείλη και την ειρήνη στο στόμα. Σάμπως για καλό σας σας τσουβάλιασε στην Μακεδονία αφού ξερίσωσε τις ντόπιες λαϊκές μάζες της Μακεδονίας και της Θράκης. ΣΑΣ ΕΒΑΛΕ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΗ ΦΩΤΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ, ΣΑΣ ΕΧΕΙ ΚΡΕΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΝΟΝΙΑ.

Και δεν είναι μόνο ο Βενιζέλος «πατέρας των προσφύγων» μα όλοι οι αρχηγοί των κομμάτων της κεφαλαιοκρατίας. Είνε σύμφωνοι σαυτή τη δουλειά. Και ο Τσαλδάρης, και ο Καφαντάρης και ο Παπαναστασίου και ο αντεροβγάλτης φασίστας Κονδύλης.

ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ ΔΕΝ ΠΑΙΡΝΕΤΕ! ΠΟΛΕΜΟ ΣΑΣ ΕΤΟΙΜΑΖΟΥΝΕ!

Σύμφωνοι είναι και οι πρόσφυγες βουλευτές. Κόρακας κοράκου μάτι δεν βγάζει.

ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ, ΕΡΓΑΤΕΣ, ΑΓΡΟΤΕΣ, ΒΙΟΠΑΛΑΙΣΤΕΣ.

Απαντείστε στην κυβέρνηση του Βενιζέλου Πολέμου, στην κυβέρνηση της ανεργίας και της πείνας: Με συγκεντρώσεις, διαδηλώσεις, με μαζικές κινητοποιήσεις απαιτήστε από το διχτάτορα δήμιο Βενιζέλο: ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΚΕΡΑΙΟ. ΑΚΥΡΩΣΗ ΚΑΘΕ ΧΡΕΟΥΣ ΣΑΣ ΣΤΗΝ ΕΑΠ, ΣΤΟ ΚΡΑΤΟΣ, ΣΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΤΟΚΟΓΛΥΦΟΥΣ. ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΦΟΡΟΥΣ. ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΝΟΙΚΙ.

Χέρι με χέρι με τους εργάτες και τους αγρότες της Ελλάδας, με τις υπόδουλες εθνικές λαϊκές μάζες της Μακεδονίας και της Θράκης, όλοι μαζί στην πάλη κατά της Κυβέρνησης του Βενιζέλου.

Το σύνθημά μας της γενικής κινητοποίησης και αντεπίθεσης είναι: ΓΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΝΟΠΛΕΣ-ΔΙΑΛΗΛΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΜΑΖΩΝ. Αντεπίθεση στην επίθεση της Κυβέρνησης και του κράτους των καπιταλιστών. ΠΑΛΗ ΜΕΧΡΙ Της ΕΝΟΠΛΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΑΧΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ.

Υπεράσπιση της Σοσιαλιστικής μας Πατρίδος.

ΚΑΤΩ Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ.

ΖΗΤΩ Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΑΣ.

ΖΗΤΩ ΤΟ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ.

ΚΑΤΩ ΑΠ’ ΤΟ ΜΑΧΑΙΡΙ ΤΟΥ ΚΕΜΑΛ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΟΛΑ ΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΤΩΝ ΛΗΣΤΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΤΩΝ ΜΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ:

«ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΑΡΟΥΝ ΤΙΠΟΤΕ ΑΠΟ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ!»

«ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΟΜΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΛΗΡΩΣΟΥΝ ΧΡΕΗ 3.000.000.000 ΔΡΑΧΜΕΣ!»

ΟΛΟΙ ΤΟΥΣ ΣΥΜΦΩΝΟΙ ΝΑ ΠΝΙΞΟΥΝ ΤΗ ΦΤΩΣΗ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΙΝΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΥΣΤΥΧΙΑ

ΜΕ ΜΙΑ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΣΒΥΝΟΥΝ ΤΙΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ

Για να προσεταιριστούν οι Ντέτερτιγκ και οι Μόργκαν την Τουρκία στο αντεπαναστατικό, αντισοβιετικό ιμπεριαλιστικό μέτωπο, για να βαδίσουν πιο γρήγορα και πιο σίγουρα οι Κανελλόπουλοι και οι Χατζηκυριάκοι στο νέο ιμπεριαλιστικό μακελιό υπογράφτηκε η ελληνοτουρκική συμφωνία. Άρθρο της συμφωνίας πρώτο και μόνο: ο συμψηφισμός των περιουσιών των Ελλήνων και Τούρκων προσφύγων.

Οι Έλληνες πρόσφυγες όμως χρωστάν 3.000.000.000 δραχμές και χρειάζονται πολλά τόσα για να αποκατασταθούν πραγματικά.

Για τα χρέη τους και για τις αποζημιώσεις που έχουν οι φτωχοί πρόσφυγες να παίρνουν , να τι αποφασίζουν οι άνθρωποι του Κανελλόπουλου Εθνοτράπεζας: Ούτε μια δεκάρα να μην πάρουν οι φτωχοί πρόσφυγες και να πληρώσουν όλα τους τα χρέη στην ΕΑΠ, Κράτος κλπ! Τις αποζημιώσεις τους τις σβύνουν με μια τζίφρα , όπως με μια τζίφρα τους ξερίζωσαν από τη Μικρασία και τον Πόντο και τους κουβάλησαν και τους πέταξαν στην Ελλάδα.

Ο Βενιζέλος! Ο «πατέρας» αυτός των προσφύγων, ο κροκόδειλος αυτός που κλαίει όταν μιλά για τους πρόσφυγες να τι αποφασίζει:

« Τονίζω ότι έχω απόφασιν να επιμείνω εις την κύρωσιν της συμφωνίας υπό των νομοθετικών σωμάτων. Εκείνο το οποίο ζωηρώς με ενδιαφέρει και θα επιθύμουν αμέσως να διευκρινίσω είνε εάν πολιτικόν τι κόμμα υιοθετή την άποψιν ότι η δοθείσα λύσις δημιουργεί δια το ελληνικόν δημόσιον την υποχρέωσιν αποζημιώσεως των ανταλλαξίμων προσφύγων μετά τον γενόμενον συμψηφισμόν. Διότι η κυβέρνησις πιστεύει , αντιθέτως, ότι ουδεμία τοιαύτη υποχρέωσις προκύπτει και ότι ουδέν απολύτως δικαίωμα γεννάται υπέρ των προσφύγων. Η δοθείσα λύσις θέτει οριστικόν τέρμα εις το ζήτημα της περαιτέρω αποζημιώσεως των ανταλλαξίμων προσφύγων». (Ελ. Βενιζέλος στον προχθεσινόν του λόγον για την ελληνοτουρκική)

Η γνώμη του ψευτοαριστερού, ψευτοσοσιαλιστή, ψευτοαγροτικού, ψευτοεργατικού κ. Αλέκου Παπαναστασίου: « Ποια είνε η θέσις εκείνων οι οποίοι δυνάμει της συνθήκης της ανταλλαγής αντηλλάγησαν ως και εκείνων οι οποίοι δια της νέας συμφωνίας υφίστανται ζημίας. Περί τούτων, μολονότι δεν υπάρχει νομική υποχρέωσις δια το Κράτος πρέπει να ληφθή μέριμνα προς βελτίωσιν της οικονομικής καταστάσεως των προσφύγων χωρίς όμως ανάληψιν νέων βαρών από το Κράτος». (Αλ. Παπαναστασίου στη σύσκεψη των «αρχηγών»)

Ο Τσαλδάρης, ο αρχηγός του κόμματος που «αντιπολιτεύεται» το Βενιζέλο στο καθεστωτικό, και συμφωνά μαζί του και του δίνει το χέρι όταν αυτός σφίγγει το λαιμό της φτωχής προσφυγιάς.

« Όσον αφορά το δημιουργούμενον εσωτερικόν ζήτημα με τους πρόσφυγας εκ της αποδοχής της συμφωνίας, έχω την γνώμην ότι δια της συμφωνίας οι πρόσφυγες χάνουν τα δικαιώματα αποζημιώσεως και βεβαίως τα χάνουν, τούτο αποτελεί νομικήν συνέπειαν της υπογραφής της συμφωνίας μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας. Ως συνέπεια δε της απωλείας των δικαιωμάτων των έρχεταο το ότι δεν δύνανται να στηριχθούν νομικαί διεκδικήσεις από μέρους των προσφύγων. Αλλά τούτο, είνε ζήτημα εσωτερικής πολιτικής εκάστου κόμματος, η διαχείρισης της οποίας πρέπει να είνε τοιαύτη, ώστε να μη αποβαίνη επί βλάβη των γενικών συμφερόντων της χώρας». (Π. Τσαλδάρης στην ίδια σύσκεψη)

Ο συνεργάτης των «αγροτιστών», ο αγροτοφασίστας που ξαίρει να σκοτώνη τις εργατοαγροτικές μάζες στην Καρδίτσα και στη Χαλκιδική λέει: «Λόγω αναρμοδιότητός μου δεν δύναμαι να αποφανθώ επί του νομικού μέρους της λύσεως του ζητήματος, αν δικαιούνται ή όχι οι πρόσφυγες αποζημιώσεις, φρονώ όμως ότι η οικονομική κατάστασις του Κράτους καθιστά αδύνατον κάθε αποζημίωσιν. Καθ’ όσον δ’ αφορά την δημοκοπικήν εκμετάλλευσιν του ζητήματος, θα ήτο εγκληματικόν να δίδωνται υποσχέσεις εκ των προτέρων απραγματοποίηται». (Γ. Κονδύλης)

Ο Καφαντάρης, ο ιδιαίτερος αυτός χωροφύλακας (πρώτος μέσα στους πρώτους) της Εθνοτράπεζας στην οποία πουλήθηκαν οι φτωχοί πρόσφυγες λέει: «Θα καταψηφίσω τας συμφωνίας εν τη Βουλή. Η καταψήφισις όμως αύτη ουδόλως θα ενέχη την έννοιαν ότι αναγνωρίζω υφιστάμενον εσωτερικόν ζήτημα, δηλαδή νομικήν υποχρέωσιν του Κράτους προς αποζημίωσιν των ανταλλαξίμων προσφύγων». (Γ. Καφαντάρης)

Οι εκμεταλλευτές της φτωχής προσφυγιάς, οι τζορμπατζήδες βουλευτές και γερουσιαστές, τα κοπέλια αυτά του Δημίου Βενιζέλου, σύμφωνοι κι αυτοί με όλους τους άλλους: «Τα εκ της λύσεως ταύτης βάρη οφείλουν να καταμετρηθούν εκ λόγων εθνικής αλληλεγγύης και εν πνεύματι ισότητας και δικαιοσύνης μεταξύ του ελληνικού κοινωνικού συνόλου». (Ομάδα προσφύγων βουλευτών και γερουσιαστών στην προχθεσινή τους ιδιαίτερη σύσκεψη)

Όλα τα κόμματα των ληστών εκμεταλλευτών μας σύμφωνα, να γονατίσουν την φτωχή προσφυγιά κάτω από τη λαιμητόμο του χρέους των 3.000.000.000 δραχ.

Μόνο ένα κόμμα, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας, καλεί τους φτωχούς πρόσφυγες στην πάλη ενάντια στους δημίους εκμεταλλευτές τους για:

Αποζημίωσή τους στο ακέραιο.

Ακύρωση κάθε χρέους τους στην ΕΑΠ, στο Κράτος, στις Τράπεζες και τους τοκογλύφους.

Απαλλαγή από τους φόρους.

Απαλλαγή από κάθε νοίκι.

Ενάντια στην Κυβέρνηση της πείνας, των πολέμων και της τρομοκρατίας.

Για την υπεράσπιση της Σοβιετικής Ένωσης.

[22] εφ. «Ριζοσπάστης», 19/6/1930, σελ. 1

[23] παρατίθεται σε εφ. «Ριζοσπάστης», 19/6/1930, σελ. 1

[24] εφ. «Ριζοσπάστης», 19/6/1930, σελ.1

[25] παρατίθεται σε: εφ. «Ριζοσπάστης», 19/6/1930, σελ.1

[26] ΓΙΩΤΑ ΜΑΡΙΑ, ό.π., σελ. 175

[27] ΤΟ ΑΥΡΙΑΝΟ «ΣΥΛΛΑΛΗΤΗΡΙΟ»

Εφ. «Ριζοσπάστης», 21/6/1930, σελ. 1

Η Ποάδα καλεί «συλλαλητήρια» μέσα σε κλειστό θέατρο μέσα στην Αθήνα και εκδίδει ανακοινωθέντα για την τάξη και την κοσμιότητα που πρέπει να τηρηθή εντός της αιθούσης «χάριν της επιτυχίας του παμπροσφυγικού αγώνος».

Προ παντός τάξις και κοσμιότητα εντός και εκτός της αιθούσης, έτσι θα εξασφαλισθή η επιτυχία του αγώνος υπέρ των σφαγιασθέντων παμπροσφυγικών συμφερόντων! Προ παντός πειθαρχία «απόλυτος πειθαρχία», όπως τονίζει το ανακοινωθέν στους τζορμπατζήδες , τους εξ επαγγέλματος προσφυσωτήρες, τους [….] των ανθρώπων του Βενιζέλου και του Καφαντάρη.

Οι φτωχοί πρόσφυγες τώρα που έφτασε το μαχαίρι στο κόκκαλο σηκώνονται. Δε θ’ αφήσουν το Βενιζέλο να τους βουλιάξη με μια υπογραφή του μέσα στη θάλασσα του χρέους , μέσα στη δυστυχία, την πείνα, την πορνεία, την καταστροφή. Δείχνουν ότι θα παλαίψουν για τα συμφέροντά τους και οι άνθρωποι του καθεστώτος κινητοποιούνται. Επιστρατεύουν τις καμπάνες των συνοικισμών που θα βαράνε «επί εξ ώρας» πένθιμα και τη δύναμη της αστυνομίας ολόκληρη για τους «ταραξίες» που θα εμφανιστούν «τυχόν» μέσα στο «συλλαλητήριο» για να ταράξουν την «κοσμιότητά» του και να διασπάσουν την «πειθαρχία» της μάζας στην κλίκα των τζορμπατζήδων της Ποάδας.

Οι τζορμπατζήδες κινούνται γιατί φοβούνται την κίνηση των φτωχών προσφύγων που άρχισε και δεν κρύβεται πια. Οι τζορμπατζήδες κινούνται «εναντίον» του Βενιζέλου κατά παραγγελία του. Η πτωχή προσφυγιά δεν πρέπει να «πέση στα νύχια των ταραξιών». Να γιατί κινητοποιούνται οι κλέφτες της Ποάδας.

Τι θα υποστηρίξη η Ποάδα στο «συλλαλητήριο της κοσμιότητας»; Ο κ. Κύρκος, ο αρχιδημαγωγός αυτός προσφυγοπατέρας μετεκλήθη τηλεγραφικώς ναρθή να μιλήση στο «συλλαλητήριο». Ο υπαρχηγός αυτός του Καφαντάρη που εδήλωσε προχθές στη βουλή ότι ούτε λόγος μπορεί να γίνεται για αποζημιώσεις, δημοσίευσε ήδη με δυο άλλους επιτελείς που μακρόν ανακοινωθέν για το ζήτημα των αποζημιώσεων και διακηρύττει ότι «εάν εξυπηρετείται υπέρτερός τις υπέρ της χώρας σκοπός, αυτός , ο Κύρκος, θα εξήντλει όλας αυτού τας ασθενείς δυνάμεις δια να πείση τον βαθέως πληττόμενον προσφυγικόν κόσμον να προσφέρη και την θυσίαν ταύτην!» Και ο «υπέρτερος σκοπός» είνε η υπογραφή της πολιτικής συμφωνίας με την Τουρκίαν που να την σέρνει στο αντεπαναστατικό, αντισοβιετικό μέτωπο.

Η απαίτηση της Ποάδας να αποζημιωθούν οι πρόσφυγες από την Τουρκία είνε απαίτηση Ελλήνων καπιταλιστών εκμεταλλευτών, και οι κύριοι αυτοί όλα τα «ατού» τους απάνω στην τέτοια αποζημίωση τα στηρίζουν.

Υπογραφή της πολιτικής συμφωνίας (προπαρασκευή ταχύτερη του αντισοβιετικού πολέμου), αποζημίωση εκ μέρους της Τουρκίας (ξεκλήρισμα των εργαζομένων μαζών της Τουρκίας) και ολοκλήρωση της αποκατάστασης (ολοκλήρωση της δυστυχίας και της μεσαιωνικής υποδούλωσης των φτωχών προσφύγων στους Αγγλοαμερικάνους)- να τα τρία συνθήματα των τζορμπατζήδων της Ποάδας. Τα «συλλαλητήριά» τους δεν είνε παρά για το κόκκαλο που ζητάν να τους πετάξει ο Βενιζέλος.

Οι φτωχές μάζες πρέπει να κατέβουν στην πάλη. Όχι μόνο σ’ ένα συλλαλητήριο και τέτοιο «συλλαλητήριο» όπως της Ποάδας. Αγώνας αλύγιστος και αποφασιστικός ενάντια στην κυβέρνηση του Δήμιου, για τις αποζημιώσεις εις το ακέραιο από το Κράτος με φορολογία των πλουτοκρατών που κέρδισαν εκατομμύρια μέσα στον πόλεμο, για απαλλαγή τους από όλα τα χρέη τους στην ΕΑΠ, Κράτος, Τράπεζες και τοκογλύφους, για απαλλαγή τους από κάθε φόρο, για απαλλαγή τους από κάθε νοίκι.

Όλοι οι συνοικισμοί της φτώχιας και της μιζέριας ας ξεχυθούν αύριο στο «συλλαλητήριο της κοσμιότητας» της Ποάδας και ας το κάνουν συλλαλητήριο μαζικό ενάντια στην κυβέρνηση του Διχτάτορα, τσακίζοντας τους κλέφτες και εκμεταλλευτές της Ποάδας. Ας κατέβουν στην πάλη κάτω από τη σημαία του Κομμουνιστικού Κόμματος και ας συνεχίσουν για τις διεκδικήσεις τους μαζύ με την εργατιά και τη φτωχή αγροτιά της Ελλάδος που αγωνίζουνται για την απόκρουση της επίθεσης του Διχτάτορα κάτω από το σύνθημα της γενικής πολιτικής απεργίας και των ενόπλων καθόδων στις πόλεις.

[28] ΦΤΩΧΗ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑ ΣΤΟ ΠΟΔΑΡΙ!

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 22/6/1930, σελ.1)

Ο πρωθυπουργός της «πυγμής», ο πρωθυπουργός της πείνας και του αίματος, αυτός που βεβαιώνει κυνικά την ελληνική και την ξένη ιμπεριαλιστική μπουρζουαζία πως μπορεί να κοιμάται ήσυχη γιατί ξαίρει να προετοιμάζει το νέο πόλεμο ‘όπως προετοίμασε τρεις ίσαμε τώρα άλλους μέσα σε δέκα χρόνια, υπόγραψε την περασμένη βδομάδα την ελληνοτουρκική συμφωνία, το αμφίβολο αυτό δόλωμα που θα τραβήξη την κεμαλική Τουρκία στα νερά του Ντέτερντινκ και του Μόργκαν.

Τώρα που η αγροτοφασιστική Ρουμανία ρίχνεται με τον τυχοδιώκτη Κάρολο επί κεφαλής, στην πυρετώδη προπαρασκευή του νέου αντισοβιετικού πολέμου, τώρα που η φασιστική Γιουγκοσλαβία, φωνόγραφος της «φωνής του κυρίου της» του γαλλικού ιμπεριαλισμού, καλεί εγερτήριο στους «σλαυϊκούς λαούς της Ευρώπης» με τα πανηγυρικά «σοκόλ», τώρα που ο σερ Χένρυ Ντέτερντιγκ που αγωνιά για ν’ αρπάξη τα πετρέλαια της Ρωσσίας , προσφωνεί τους Ρώσσους εμιγκρέδες αντεπαναστάτες απροκάλυπτα: « Η πατρίς σας υποφέρει από πολύ καιρό μα η ευτυχισμένη ώρα της απελευθέρωσης πλησιάζει, θα σπάσει πιο γρήγορα παρά ότι τολμάτε να το φαντάζεσθε, ΕΓΩ ΛΟΓΑΡΙΑΖΩ την απελευθέρωση της Ρωσσίας ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΕΡΙΚΟΥΣ ΜΗΝΕΣ», τώρα ο ασύγκριτος οργανωτής των πολεμικών μακελιών, ο παμπόνηρος γέρος που κλαίει όταν βλέπει σφάζεται στο Μαραθώνα στα θεμέλια κάποιου έργου ένα κοτόπουλο, υπογράφει την ελληνοτουρκική και δέεται στον Κεμάλ, τον εκλιπαρεί πεσμένος στα γόνατα για λογαριασμό του Ντέτερντιγκ να ακολουθήση το έργο του «πολιτισμού» κατά της «βαρβαρότητας» να δεχθή την υπέροχη τιμή να αναγνωρισθή το πρώτο πιόνι του ιμπεριαλισμού στο αντισοβιετικό, αντιεπαναστατικό μέτωπο.

Και οι πρόσφυγες; Α! Οι φτωχοί πρόσφυγες!... Γι αυτούς έχυσε κάποτε μπροστά σ’ ολόκληρη τη βουλή ένα δάκρυ ο μεγάλος ηθοποιός, αυτό τάχα δεν αρκεί στα ταπεινά αυτά όντα που σαπίζουν ελεύθερα στη γη της μητέρας Ελλάδος;

Οι αποζημιώσεις που ήθελε να εισπράξη ο Διχτάτορας ξεκληρίζοντας τις τουρκικές εργαζόμενες μάζες και να μπουκώση τους κλέφτες τζορμπατζήδες των προσφύγων, αυτές που έγιναν θρύλος για την προσφυγιά, που τις έκανε άγιο φυλαχτό κρεμασμένο στο λαιμό της η φτωχή προσφυγίνα και το ορφανεμένο κοριτσόπουλο, αυτές τώρα γίνονται μαύρο σκοινί που τις κρεμάει στο πατάρι των μεγάρων της ΕΑΠ και της Εθνοτράπεζας.

Όλοι οι «αρχηγοί», όλοι οι άνθρωποι των Κανελλόπουλων και των Έρμαν Σπήρερ, ο Καφαντάρης, ο Τσαλδάρης, ο Παπαναστάσης, ο Κονδύλης, όλοι αυτοί οι δήμιοι των εργατών και των φτωχών αγροτών, ΟΛΟΙ τώρα σύμφωνοι: Η προσφυγιά δεν πρέπει να πάρη δραχμή! Η προσφυγή πρέπει να πληρώση μέχρι δεκάρα τα χρέη της! Η προσφυγιά πρέπει να ετοιμαστή να πάη με την εργατιά και αγροτιά της Ελλάδδας στο καινούργιο σφαγείο!

Όλοι τους σύμφωνοι, όπως πάντα να κλέβουν το ψωμί του πεινασμένου, όταν τον πνίγουν μέσα στους φόρους, όταν τον τουφεκίζουν γιατί ζητάει το δίκηο του, όταν τον πετσοκόβουν για το «μεγαλείο της πατρίδας», για το μεγαλείο της κάσας του Κανελλόπουλου!

Όλοι τους σύμφωνοι! Κι ο Κύρκος, αυτός που σήμερα στη συγκέντρωση του «Τριανού» θα κεραυνοβολήσει με κακόοσμο αέρα τον «σφαγιαστή των παμπροσφυγικών συμφερόντων» κι αυτός πρώτος και καλύτερος, υπερασπιστής της συμφωνίας αρκεί να εξασφαλισθή κάπως σίγουρα μ’ αυτή το τράβηγμα της Τουρκίας στα νερά του Ντέτερντιγκ. «Υπό τοιούτους όρους» πρωτοστατεί στο σφαγιασμό της φτωχής προσφυγιάς. Ο Κύρκος-πρώτος και καλύτερος υπαρχηγός του Καφαντάρη, αυτού που υπερψήφισε το σβύσιμο των αποζημιώσεων Κ Κύρκος –αυτός που ασφαλώς προτού ναρθή στη συγκέντρωση πέρασε από του «αρχηγού» και τάπανε ακόμα μια φορά μαζύ πώς θα ξεγελάσουν καλύτερα εσάς, φτωχή προσφυγιά.

Οι φτωχοί πρόσφυγες, αργάτες, βιοπαλαιστές, χωρικοί, δε δέχουνται την τιμή που τους κάνει ο Βενιζέλος. Αρνούνται τη δόξα να πεθάνουν για να κάνουν ίσως το ματωμένο πρωθυπουργό να χύση ακόμη ένα θερμό δάκρυ. Όχι! Τους φτάνουν οι τρυφερότητες του σατανά, τους φτάνουν οι εναγκαλισμοί της τίγρης αυτής.

Κατεβαίνουν και πρέπει να κατέβουν σε αγώνα. Γι αυτό ο πρωθυπουργός του Ιτζεδίν και του αίματος κινητοποιεί χωροφυλακή, αστυνομία, στρατό, εκδίδει διαγγέλματα, απαγορεύει τις συγκεντρώσεις σ’ ανοιχτό χώρο και διακηρύττει ότι θα πατάξη. Αυτό κάνει πάντα όταν οι οι πεινασμένοι ξεσηκώνονται. Το ματωμένο του χέρι έτσι σκότωσε το Μιχαήλο και το Συρίγο.

Μα οι μάζες των προσφύγων πρέπει να τραβήξουν μπρος! Κάτω από τη σημαία του Κομμουνισμού ενάντια στην κυβέρνηση του Δήμιου, για τις διεκδικήσεις τους, γοα αποζημιώσεις στο ακέραιο όχι από την Τουρκία μα από την ΕΛΛΑΔΑ ΤΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΩΝ, των Εμπειρίκων και των Κανελλόπουλων που έκαναν εκατομμύρια και δισεκατομμύρια σφάζοντας τις μάζες της Ελλάδας και της προσφυγιάς.

Πρέπει να βαδίσουν μπρος. Με αγώνα, με συλλαλητήρια στους δρόμους, με πλατιές μαχητικές συνεχείς κινητοποιήσεις ας διεκδικήσουν αποζημιώσεις, απαλλαγή από κάθε χρέος, φόρο και νοίκι.

Όχι από το δρόμο που οδηγεί ο άνθρωπος του Καφαντάρη και της Εθνοτράπεζας, ο Κύρκος. Όχι στην στρούγκα των προσφυγοπατεράδων, όχι πίσω από τους κλέφτες αυτούς των ομολογιών της φτωχής προσφυγιάς, όχι μαζύ με τους υπηρέτες του καθεστώτος της πείνας και της καταπίεσης. Κάτω από τη σημαία του Κομμουνιστικού Κόμματος μαζύ με τους εργάτες και τη φτωχή αγροτιά της Ελλάδας ολόκληρης για ενιααίο αγώνα κατά των ληστών καπιταλιστών και της κυβέρνησής τους. Μαζύ με τους καταπιεζόμενους που βαδίζουν στη γενική πολιτική απεργία και τις ενόπλους καθόδους!

Το «συλλαλητήριο της κοσμιότητας και της νομοτάγειας» , το συλλαλητήριο της πόρνης Κίρκης του Καφαντάρη πρέπει να γίνη συλλαλητήριο της φτωχής, της πεινασμένης προσφυγιάς, μαχητική πάλη του δρόμου ενάντια στη κυβέρνηση του ματωμένου πρωθυπουργού.

[29] ΝΑ ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΕ Ο ΚΥΡΚΟΣ

(εφ. «Ριζοσπάστης», 22/6/1930, σελ.1)

Να αυτός που θα δημοκοπήση σήμερα!

-Δέχεται να πεθάνετε σα σκυλλιά αν υπογραφή σύγχρονα με την Τουρκία η συμφωνία του πολέμου κατά της ΕΣΣΔ.

-Εξακολουθεί να είνε οπαδός του Καφαντάρη που παραδέχτηκε πως δεν πρέπει να πάρετε αποζημίωση.

«Πάντα δε ταύτα (ο σφαγιασμός των προσφυγικών συμφερόντων), προς τίνα λόγον; Μήπως δι αυτών υπηρετείται υπέρτερος τις υπέρ της χώρας σκοπός; Εάν τούτο συνέβαινε ημείς τουλάχιστον θα εξηντλούμεν όλας ημών τας ασθενείς δυνάμεις, δια να πείσωμεν τον βαθέως πληττόμενον προσφυγικόν κόσμον να προσφέρει και την θυσίαν ταύτην υπέρ του γενικώτερου δια το έθνος αγαθού. Αλλά τοιούτος σκοπός δεν υπηρετείται διότι όταν οι διαφωνούντες προς την κυβερνητικήν πολιτικήν πολιτικοί αρχηγοί εζήτησαν από την Κυβέρνησιν ως όρον της υπογραφής της οικονομικής συμφωνίας, να τάξη τουλάχιστον την σύγχρονον υπογραφήν όλων των συμφωνιών αι οποίαι θα οδήγουν εις πλήρη μετά της Τουρκίας εκρεμοτήτων εκκαθάρισιν, η κυβέρνησις εν τούτοις δεν ηδυνήθη ουδέ τούτο καν να επιτύχη παρά της Τουρκίας»

Κύρκος

Αμπατζόπουλος

Τζοβαρόπουλος

(Ανακοινωθέν της 15 Ιουνίου 1930).

Δημοσιεύτηκε στο «ΦΩΣ» της Θεσσαλονίκης.

[30] Ανταπόκριση από Θεσσαλονίκη (22/6/1930) σε : εφ. «Ριζοσπάστης», 23/6/1930, σελ.4

[31] Ο «Ριζοσπάστης», στις 24/6/1930, σελ.4, γράφει:

«Προκειμένου χθες να συζητηθή εις την Βουλήν η κύρωσις της Ελληνοτουρκικής συμφωνίας ελήφθησαν όλως εξαιρετικά μέτρα δια την ματαίωσιν οιασδήποτε συγκεντρώσεως των προσφύγων και αποδοκιμασίας της Κυβερνήσεως.

Ούτω κατόπιν διαταγής του υπουργού των Εσωτερικών ο περίβολος της Βουλής από των πρώτων μεσημεριανών ωρών χθες είχε κατακλισθεί κυριολεκτικώς από αστυνομικά όργανα, τα οποία απαγορεύουν κάθε μικροσυγκέντρωσιν ομάδων τόσον εκεί όσον και εις τας γύρω παρόδους.

Επίσης ελήφθησαν εξαιρετικά μέτρα ασφαλείας δια τον Βενιζέλον, τόσον κατά την μετάβασίν του όσον και κατά την αποαχώρησίν του εκ της Βουλής.

Εν τούτοις παρά τα ληφθέντα τρομοκρατικά μέτρα, ολίγον μετά την έναρξιν της Βουλής, ήρχισαν συγκεντρούμεναι προ αυτής ομάδες προσφύγων.

Το τμήμα ενόπλων χωροφυλάκων και οι αστυφύλακες διέλυσαν επανειλημμένως ομάδας προσφύγων επιτεθέντες κατ’ αυτών με τους υποκόπανους και τα κλομπ.

Η σύμβασις θα ψηφισθή σήμερον και υπό των εχόντων αντίρρησιν Βενιζελικών διότι ο Βενιζέλος ηπείλησε χθες ότι όποιος εκ του κόμματός του καταψηφίση θ’ αποπεμφθή»!

[32] ΓΙΩΤΑ ΜΑΡΙΑ, ό.π., σελ. 175

[33] Η ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ

«ΣΑΣ ΥΠΟΣΧΟΜΑΙ …ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ ΔΕ ΘΑ ΔΩΣΩ»!

ΒΑΝΔΑΛΙΣΜΟΙ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 24/6/1930, σελ.4)

Η ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ

Η συνεδρίασις της Βουλής ήρχισε την 5ην μμ. Μετά την ανακοίμωσιν διαφόρων αναφορών εψηφίσθησαν νομοσχέδια:

«Περί αυξήσεως του εισαγωγικού δασμού της κριθής και της βρώμης» , περί τροποποιήσεως των νόμων 3398 και 43827 και περί κυρώσεως της μετά της εταιρίας «Ίκαρος» συναφθείσης συμβάσεως περί παραχρήσεως εις συτήν του προνομίου της αποκλειστικής εκμεταλλεύσεως εναερίων μεταφορών.

Συζητουμένον κατόπιν […] κατ’ άρθρον και σύνολον συζήτησιν του σχεδίου νόμου «περί κυρώσεως της μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας συμφωνίας» λαμβάνει τον λόγον ο βουλευτής Λ. Μακκάς, όστις εισηγούμενος την κύρωσιν της ελληνοτουρκικής συμφωνίας εξυμνεί τον πάτρονά του Βενιζέλον δια την επελθούσαν συμφωνίαν εις βάρος των χιλιάδων προσφύγων και αποκαλεί ταύτην «επιτυχίαν της ελληνικής κυβερνήσεως».

Κτόπιν αναλύων τα διάφορα σημεία της συμφωνίας ο εισηγητής δικαιολογεί της υποχωρήσεις της ελληνικής κυβερνήσεως και ανακαλύπτει ότι πλείστα άρθρα της συμφωνίας «προστατεύουν» και «ευνοούν» τους Έλληνας εν Τουρκία υπηκόους και τους αναχωρήσαντας με διαβατήρια της Τουρκικής κυβερνήσεως.

Ακολούθως εισερχόμενος εις το ζήτημα της αποζημιώσεως των ανταλλαξίμων λέγει τα εξής:

«Το μεγαλύτερον όμως πρόβλημα ήτο το πρόβλημα των ανταλλαξίμων όπερ πρέπει και εν τη αιθούση ταύτη μα εξετασθή με ψυχραιμίαν και δια το οποίον πιστεύει ότι δια την εν αυτώ πολιτείαν της θα τύχη η κυβέρνησις της επιδοκιμασίας της Βουλής».

«ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ ΔΕΝ ΔΙΔΩ»

Είτα ο εισηγητής εξηγεί ότι το κράνος δεν θ’ αποζημιώσει τους πρόσφυγας και λέγει κυνικότατα τα εξής:

«Καθήκον της ελληνικής κυβερνήσεως είναι να είπη προς τους έλληνας ανταλαξίμους. «Ως διαχειριστής αλλοτρίων έκαμα ό,τι ημπορούσα, και επέτυχα υπέρ υμών την μουσουλμανικήν περιουσίαν, αλλά και… εν ονόματι της ιδεώδους εθνικής αλληλεγγύης έκαμα ήδη περισσότερα δαπανήσασα υπέρ υμών από την αξίαν της εγκαταλειφθείσης περιουσίας! Δια να σας ικανοποιήσω (!) όμως περαιτέρω πρέπει να οδηγήσω το Κράτος άρα και υμάς πρώτους εις ασφαλή εξωτερική αυτοκτονίαν και εσωτερικήν χρεωκοπίαν. Τούτο δε θα το κάμω. Σας υπόσχομαι να μη σταματήσω την κοινωνικήν υπέρ υμών μέριμναν, αποζημιώσεις δεν θα σας δώσω θα δώσω στέγην εις τους αστέγους και εργασίαν εις τους ανέργους και εν γένει η κοινωνική σας ανάγκη θα έχη ως όρια θεραπείας και ικανοποιήσεως ,όνον την οικονομικήν μας αντοχήν».

ΚΑΙ ΕΙΡΩΝΙΕΣ

Και ήδη, συνεχίζει, εις τους ενδιαφερόμενους εναπόκειται να απαντήσω «η ανάγκη και θεοί πείθονται ή αποθανούτω η ψυχή των μετά των αλλοφίλων»

ΣΥΝΘΗΚΗ ΦΙΛΙΑΣ- ΣΥΜΜΑΧΙΑ

Γνωρίζετε, συνεχίζει, τας σταθεράς ελπίδας τας οποίας έχει η κυβέρνησις περί της προσεχεστάτης συνάφεως και άλλων συμβάσεων και συνθηκών με την Τουρκίαν, αίτινες έχουν στενωτάτην συσχέτησιν με την παρούσαν.

« Ως προκύπτει εκ των δηλώσεων των εδώ και των εν Αγκύρα αι γενικαί γραμμαί των συμφωνιών αυτών έχουν χαραχθή. Αι δυνατόν να ανοιχθούν τινε πλείσται όσαι δυνατότητες νομίμου συνεργασίας με τους Τούρκους την οποίαν έχουν την ανάγκην οι Τούρκοι όπως και ημείς. Και προς τούτο χρειάζεται η δεξιά διαχείρησις του ζητήματος και φαντάζομαι ότι όλοι θα ευλογήσωμεν την τύχην μας διότι την διαχείρησιν θα αντιδιαπραγματευθή ο μεγαλύτερος διπλωμάτης του κόσμου».

Καταλήγων ζητεί την υπερψήφισην της συμφωνίας.

Ο βουλευτής Ι. Λεωνίδας καταθέτει δήλωσιν της Προοδευτικής Ενώσεως δι ης επιδωκιμάζει πλήρως την υπογραφείσαν συμφωνίαν.

ΜΟΛΙΣ ΧΘΕΣ!...

Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Λέγει ότι … μόλις σήμερα έλαβεν γνώσιν (!) των σχετικών της συμβάσεως και ορθόν θα ήτο να ομιλήσουν σήμερον οι όντες προετοιμασμένοι να συνεχισθή δε η συζήτησις και σήμερον.

Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Είχε λεχθή ότι θα ομιλήση ο Τσιγδίμογλου και οι αρχηγοί των κομμάτων.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εκάλεσα των εγγεγραμένον να ομιλήση κ. Τσιγδίμογλου και οιοσδήποτε άλλος θέλει και ας ομιλήση αύριον ο κ. Καφαντάρης.

Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δεν είναι δυνατόν συμβάσεις τοιαύτης σημασίας δια τα γενικώτερα της χώρας συμφέροντα να συζητούνται υπό όρους ους σεις νομίζετε.

Με’ ώρα 8 ½ μμ λύεται η συνεδρίασις δια σήμερον ώραν 4 μμ

[34] ΓΙΩΛΤΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ, ό.π., σελ. 649

[35] (εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 24/6/1930)

ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΥΜΦΩΝΟΙ

Συνήλθον χθες την 10 πμ οι πρόσφυγες βουλευταί και γερουσιασταί εις σύσκεψιν παραταθείσαν μέχρι και πέραν της 2ας απογευματικής. Κατ’ αυτήν παρέστησαν περί τους 36 βουλευταί και γερουσιασταί επί του συνόλου των 60. Η πλειοψηφία αυτών (περί τους 20) εκηρύχθη υπέρ της επιψηφίσεως της ελληνοτουρκικής συμφωνίας.

Οι λοιποί θα υπερψηφίσουν αλλά με …τινας επιφυλάξεις.

[36] ΓΙΩΤΑ ΜΑΡΙΑ, ό.π., σελ. 171

[37] ΓΙΩΛΤΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ, ό.π., σελ. 649-650

[38] ΓΙΩΤΑ ΜΑΡΙΑ, ό.π., σελ. 171

[39] ΓΙΩΛΤΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ, ό.π., σελ. 650

[40] Η ΠΡΟΣΦΥΓΙΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΡΑΒΗΞΗ ΜΠΡΟΣ!

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 25/6/1930, σελ.1)

Από την Φινλαντία ίσαμε την Τουρκία μια πυρετώδης προετοιμασία του αντισοβιετικού μετώπου. Ένας σιδερένιος κλοιός περικλείει τα Σοβιέτ, χαλκεύεται από το διεθνή ιμπεριαλισμό. Η ελληνοτουρκική συμφωνία είνε ένα μέρος του σχεδίου αυτού, μία από τις πλευρές του.

Με τη Συμφωνία προετοιμάζεται ο πόλεμος. Μα με την Συμφωνία συνδέουν οι Έλληνες καπιταλιστές και το ζήτημα των προσφυγικών αποζημιώσεων.

Δε θα τους δώσουν τίποτε οι κλέφτες και δήμιοι που έσφαξαν και κατάκλεψαν τις μάζες της Ελλάδας και τους πρόσφυγες της Μικρασίας επί μια ολόκληρη γενιά.

Δε θα πάρουν τίποτε οι πρόσφυγες και θα πληρώσουν τα χρέη τους από την ΕΑΠ, στις Τράπεζες και σε όλους τους άλλους ληστές δανειστές τους.

Οι τζορμπατζήδες, οι προσφυγοπατέρες αυτοί που ήταν πάντα κοπέλια του Βενιζέλου, εκμεταλλευτές των φτωχών προσφύγων, και σήμερα υποστηρίζουν ουσιαστικά το έργο του Βενιζέλου.

Ο Κύρκος δε ζήτησε αποζημιώσεις, ζήτησε μονάχα να αναγνωρισθή από την κυβέρνηση η «θυσία των προσφύγων» και να παραιτηθή η κυβέρνηση και να γίνη αυτός υπουργός.

Ο ίδιος ο αρχηγός του ο Καφαντάρης εδήλωσε ξεκάθαρα ότι ζήτημα αποζημίωσης των προσφύγων δεν υπάρχει και αυτό υποστηρίζει και ο υπαρχηγός του ο Κύρκος.

Η ΠΟΑΔΑ, η Πολιτική οργάνωση των Προσφύγων και όλες οι άλλες οργανώσεις που έχουν στα χέρια τους οι προσφυγοπατέρες αυτό ακριβώς υποστηρίζουν που υποστηρίζει και ο Κύρκος και ο Καφαντάρης. Βλέπουν ότι η φτωχή προσφυγιά ξεσηκώνεται και αγωνίζονται να την ξεγελάσουν με πύρινους ύπουλους λόγους και με συλλαλητήρια «κοσμιότητας και νομοτάγειας». Στην ουσία λένε ότι λέει και ο Βενιζέλος, αγωνίζονται για ό,τι αγωνίζεται και ο Βενιζέλος, ενάντια στα συμφέροντα των φτωχών προσφύγων.

Η Ελληνοτουρκική ψηφίζεται στη Βουλή που την περιχαράκωσε ο Βενιζέλος με λόχους ενόπλων χωροφυλάκων και στρατού της «πατρίδας», γιατί αυτός ο δήμιος των μαζών ξέρει καλά ποια σημασία έχει η συμφωνία που υπογράφει για τις μάζες και πώς θα παλέψουν οι μάζες εναντίον της.

Η φτωχή προσφυγιά δεν πρέπει να σταματήσει τον αγώνα της. Πρέπει να εντείνη την πάλη της μαζύ με την εργατιά και τη φτωχή αγροτιά της Ελλάδας κατά της ελληνοτουρκικής συμφωνίας που σημαίνει προετοιμασία του πολέμου κατά της ΕΣΣΔ, για την αποζημίωση στο ακέραιο από το κράτος με φορολογία των καρχαριών που κέρδισαν εκατομμύρια στον πόλεμο, για την απαλλαγή της από κάθε χρέος της, φόρο, νοίκι.

Μαζύ με τους εργάτες και τους φτωχούς αγρότες κάτω από τη σημαία του Κομμουνιστικού Κόμματος, ενάντια στα κόμματα της μπουρζουαζίας, ενάντια στο ετοιμαζόμενο βιαστικά «προσφυγικό» κόμμα που θα είνε κόμμα των τζορμπατζήδων προσφύγων. Σε ενιαίο μέτωπο πάλης με τις εργαζόμενες μάζες της Ελλάδος και τις καταπιεζόμενες εθνότητες που ετοιμάζουν τη γενική αντεπίθεσή τους, τη γενική πολιτική απεργία και τις ενόπλους καθόδους!

Ο αγώνας των φτωχών προσφύγων πρέπει να ενταθή. Ο κάθε προσφυγικός συνοικισμός, το κάθε φτωχό προσφυγικό χωριό πρέπει να οργανώση την πάλη του με επιτροπές αγώνος από φτωχούς επαναστάτες πρόσφυγες επί κεφαλής. Από σήμερα χρειάζεται πιο εντατική, καθημερινή πάλη της κατεστραμμένης φτωχής προσφυγιάς. Μαζύ με τις πεινασμένες μάζες της Ελλάδος ας παλαίψουν ενάντια στην ετοιμαζόμενη από την Φινλαντία ίσαμε την Τουρκία ιμπεριαλιστική επέμβαση κατά των Σοβιέτ, για την υπεράσπισή τους, για τις άμεσες διεκδικήσεις τους, για την ανατροπή του καθεστώτος της πείνας και της καταπίεσης.

[41] ΓΙΩΛΤΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ, ό.π., σελ. 650

[42] Ενδελεχής κριτική για το «Οικονομικό Σύμφωνο» σε : ΓΙΩΛΤΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ, ό.π., σελ. 653 έως 660 & Η συμφωνία της Άγκυρας κυρώθηκε στην Ελλάδα με το νόμο 4793 της 3ης Ιουλίου 1930 (ΦΕΚ 226) « Περί κυρώσεως της εν Λωζάννη υπογραφείσης συμβάσεως περί ανταλλαγής Ελληνοτουρκικών πληθυσμών και της υπαριθμό 9 Δηλώσεως».

(ΝΑΣΤΟΥΛΑ ΕΥΑ, Η ΣΥΜΒΑΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΠΛΗΘΥΣΜΩΝ (1923) ΚΑΙ ΟΙ ΝΟΜΙΚΕΣ ΤΗΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ , ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ, ΑΠΘ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2009, σελ. 77)

[43] ΤΟΥΝΤΑ-ΦΕΡΓΑΔΗ ΑΡΕΤΗ, ό.π., σελ. 246-247

[44] ΓΙΩΛΤΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ, ό.π., σελ. 647

[45] «Οι βουλευτές που καταψήφισαν την ελληνοτουρκική συμφωνία ήταν οι Ζωγράφος, Τζιγδέμογλου,Παναγιωτόπουλος, Μαντάς, Ι. Ράλλης, Στράτος, Γιαννόπουλος, Καφαντάρης, Τσιτσάρας, Κονδύλης,Παπαφλέσσας, Τσαλδάρης, Ανδρεόπουλος, Σχινάς, Μάρκου, Μουντζουρίδης, Π. Ράλλης, Κυρώζης,Ασπιωτής. Όλοι τους ανήκαν και στα τρία κόμματα της αντιπολίτευσης, το λαϊκό, προοδευτικό καιεθνικό δημοκρατικό κόμμα. Ελεύθερον Βήμα, 25 Ιουνίου, 1930». (παρατίθεται σε: ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΡΑΒΕΛΛΑΣ, ό.π., σελ. 18)

[46] ΓΙΩΤΑ ΜΑΡΙΑ, ό.π., σελ. 172-173

[47] Με την υπογραφή της «ελληνοτουρκικής σύμβασης φιλίας» έγινε η «οριστική εκκαθάριση των ζητημάτων που είχαν προκύψει από την εφαρμογή της συμβάσεως ανταλλαγής των πληθυσμών». Η υπογραφή αυτής της σύμβασης , σήμαινε για τους πρόσφυγες τον οριστικό ενταφιασμό των ελπίδων για την επιστροφή στις πατρίδες τους. Την συμφωνία αυτή κατέκριναν ο Κονδύλης (το κόμμα του οποίου το 1928 είχε συνεργαστεί με τους Φιλελεύθερους) και ο Καφαντάρης

(ΔΩΔΟΣ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ, στο συλλογικό: ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ, Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. Η ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ (1920-1940)-ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ, ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2010, σελ. 174)

[48] Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΨΗΦΊΣΤΗΚΕ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 27/6//1930, σελ.1)

Με 191 ψήφους υπέρ και 19 κατά, ψηφίστηκε από τη «Βουλή των Ελλήνων» η Ελληνοτουρκική συμφωνία.

Ο Καφαντάρης, ο Κονδύλης και ο Τσαλδάρης (που είνε απόλυτα σύμφωνοι με το Βενιζέλο να μην πάρουν ούτε μια δραχμή οι φτωχοί πρόσφυγες, να τους κοπή μια για πάντα ότι δεν έχουν κανένα «νομικόν ή ηθικόν» δικαίωμα να απαιτήσουν από το κράτος καμμιά αποζημίωση),δεν ψήφισαν την ελληνοτουρκική γιατί ο Βενιζέλος δεν εξασφάλισε σύγχρονα και την υπογραφή της πολιτικής συμφωνίας με την Τουρκία, γιατί φοβούνται ότι η Τουρκία θα αναβάλει και θα αρνηθή ίσως να υπογράψη μια τέτοια πολιτική συμφωνία.

Οι κκ «αρχηγοί» δεν βλέπουν εξασφαλισμένο τον προσεταιρισμό της Τουρκίας στο ιμπεριαλιστικό αντισοβιετικό μέτωπο, δεν βλέπουν ούτε τα τυπικά έστω εκείνα συμβόλαια, που θέτουν την Τουρκία στο πλευρό της Ελλάδας, της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας και των άλλων φρουρών του «ευρωπαϊκού πολιτισμού» κατά της «ασιατικής μπολσεβικικής βαρβαρότητας». Ο Βενιζέλος στήριξε πολλά ατού στην μεγαλόψυχη, ιπποτική χειρονομία τους (του συμψηφισμού) προς την Τουρκία μα οι 3 «αρχηγοί» αμφιβάλλουν. Όντας, ωστόσο, απόλυτα βέβαιοι οι κ.κ. αυτοί «αρχηγοί» ότι με την αρνητική ψήφο τους δεν κινδυνεύει η κύρωση της συμφωνίας που εξασφαλίζεται με την αγέλη των δύο εκατοντάδων βενιζελικών βουλευτών, κατεψήφισαν και απήλθαν περί την 2αν μεταμεσονύκτιαν στο σπίτι τους να κοιμηθούν ευχαριστημένοι.

Μια γενική επιστράτευση των ιμπεριαλιστών κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Να τι ξεχωρίζει τον τελευταίο καιρό στα Βαλκάνια και σ’ όλα τα δυτικά μεθοριακά με την ΕΣΣΔ καπιταλιστικά κράτη. Στη Φινλαντία οργανώνεται τις μέρες αυτές φασιστικό πραξικόπημα με καθαρό εξωτερικό πολιτικό πρόγραμμα την επέμβαση κατά των Σοβιέτ. Στην Πολωνία οι προκλήσεις κατά της Σοβιετικής διπλωματικής αντιπροσωπείας συνεχίζουν και πιο θρασείς, στη Ρουμανία εγκαθίσταται ο φασισμός από τον Κάρολο, φασισμός στρεφόμενος ενάντια στον εσωτερικό κι εξωτερικό εχθρό, στην Ελλάδα εξομαλύνονται οι διαφορές με την Τουρκία και γίνονται εντατικές προσπάθειες να τραβηχτή η Τουρκία σ’ ενεργό αντισοβιετική δράση μέσα στο ιμπεριαλιστικό μπλοκ. Η οργάνωση απ’ όλες τις πλευρές της νέας αντισοβιετικής επέμβασης είναι γεγονός απροκάλυπτο. Ο χρόνος επέμβασης αυτής γίνεται ολοένα και πιο κοντινός, ο Ντέτερντιγκ τον περιορίζει μέσα σε μερικούς μόνο μήνες.

Μπροστά στην απειλή του αντισοβιετικού πολέμου που γίνεται κάθε μέρα πιο έκδηλη, οι εργαζόμενες μάζες της Ελλάδας πρέπει να κινητοποιηθούν μαζικά, μαχητικά, αποφασιστικά. Δεν πρέπει να αφίσουν να συρθούν ξανά στις Ουκρανίες. Πρέπει να υπερασπίσουν την προλεταριακή τους πατρίδα, την Σοβ. Ένωση, ενάντια στην επέμβαση των ιμπεριαλιστών, πρέπει να στρέψουν τα όπλα τους κατά των Ελλήνων εκμεταλλευτών, πρέπει να ανατρέψουν την κυβέρνηση των καπιταλιστών, την κυβέρνηση της πείνας, της καταπίεσης, του αίματος και να επιβάλουν με την επαναστατική εξέγερσή τους τη δική τους εργατοαγροτική εξουσία.

Πρέπει να αγωνιστούμε από σήμερα , αλύγιστα κατά της απειλούμενης νέας αντισοβιετικής επέμβασης, της επέμβασης αυτής που πλησιάζει κάθε μέρα. Πρέπει από τώρα να παλαίψουμε μαζικά, να κινητοποιηθούμε μαζικά για την υπεράσπιση της Σοβιετικής Ένωσης. Οι συγκεντρώσεις μας για την εκλογή της εργατικής αντιπροσωπείας που θα επισκεφθή την ΕΣΣΔ είνε μια μαζική, μαχητική κινητοποίησή μας για την υπεράσπιση των Σοβιέτ. Ας πάρουμε μέρος πλατιά στις συγκεντρώσεις αυτές. Ας διαδηλώσουμε σ’ αυτές την απόφασή μας να υπερασπίσουμε την προλεταριακή μας πατρίδα ενάντια στη νέα επέμβαση που χαλκεύει η ελληνοτουρκική συμφωνία μαζύ με τις άλλες ιμπεριαλιστικές συμφωνίες.

[49] ‘ΤΟ «ΑΓΕΦΥΡΩΤΟ ΧΑΣΜΑ’

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 27/6//1930, σελ.1)

Η Συμφωνία που σημαίνει πιο εντατική, πιο επιταχυμένη προπαρασκευή της νέας αντισοβιετικής ιμπεριαλιστικής εκστρατείας «λύει» και ένα άλλο ζήτημα για τις εργαζόμενες μάζες της Ελλάδας γενικά και της φτωχής προσφυγιάς ιδιαίτερα το ζήτημα των αποζημιώσεων.

Ο Διχτάτορας το διακήρυξε ακόμα μια φορά κατά τη συζήτηση για την κύρωση της Συμφωνίας.

«Έχω καθήκον, είπε να διαδηλώσω από του βήματος τούτου ότι η θύρα της παροχής περαιτέρω αποζημιώσεως εις τους λαβόντας ήδη τοιαύτας ή εις άλλους δικαιομένους να λάβουν, πρέπει να θεωρηθή ως κλεισθείσα τελειωτικώς».

Ο Βενιζέλος «διαδήλωσε» και όλοι οι «αρχηγοί» πήραν μέρος στην κυνική αυτή διαδήλωση.

Ο μέγας ηθοποιός ωστόσο έκλαψε ακόμα μια φορά προχτές. Ήταν όταν ομιλούσε ο προσφυγοτζορμπατζής Ιασωνίδης για τα κόκκαλα των πατέρων και των προγόνων των προσφύγων. Η πικρία της ψυχής του Πρωθυπουργού, αυτού που ξάπλωσε στη Μικρασία 70.000 κορμιά φαντάρων στο μικρασιατικό πόλεμο, αυτού που πούλησε τα κόκκαλά τους σε μια ολλανδική Εταιρία για να τα κάνει κουμπιά πολυτελείας για τις τουαλέττες και τα κοστούμια της αριστοκρατίας, η πικρία της ψυχής του ματοβαμμένου αυτού τέρατος ξεχείλισε όταν μιλούσε ο βενιζελικός βουλευτής της στρούγκας πρόσφυγας Ιασωνίδης και έκλαψε…

Υποφέρει με τους κατεστραμμένους πρόσφυγες μα δεν μπορεί να κάνει τίποτε περισσότερο από ότι έκανε από τις «διαδηλώσεις του από του βήματος τούτου» ότι πρέπει να το κόψουν πια για πάντα οι φτωχοί πρόσφυγες. Αποζημιώσεις δεν θα πάρουν!

Και δε θα πληρωθούν αποζημιώσεις στη φτωχή προσφυγιά, είπε, γιατί δεν πρέπει να επέλθει «αγεφύρωτον χάσμα» μεταξύ των προσφύγων και των γηγενών! Σα να είπε κανένας στον αρχιτσαρλατάνο ότι τις αποζημιώσεις της φτωχής προσφυγιάς πρέπει να τις πληρώσουν οι εργάτες, οι φτωχοί χωριάτες και οι φτωχοί βιοπαλαιστές της Ελλάδας: Τις αποζημιώσεις πρέπει να τις πληρώσουν οι καρχαρίες εφοπλιστές βιομήχανοι, τραπεζίτες και έμποροι που κέρδισαν εκατομμύρια και δισεκατομμύρια τότε που πετσοκόβουνταν στα σφαγεία οι χιλιάδες των μαζών, τότε που ξεριζώνουνταν από τους τόπους τους οι εκατοντάδες χιλιάδες της μαύρης προσφυγιάς. Τις αποζημιώσεις αυτοί πρέπει να τις πληρώσουν και κανένας φτωχός εργαζόμενος «γηγενής». Μαζύ «γηγενείς» και πρόσφυγες πρέπει να παλέψουν κατά των καπιταλιστών ληστών και δημίων του ιδρώτα και του αίματος ΟΛΩΝ των καταπιεζομένων, προσσφύγων και γηγενών.

Το αγεφύρωτο χάσμα βρίσκεται ανάμεσα στη φούχτα των εκμεταλλευτών και τα εκατομμύρια των καταπιεζομένων.

Ενωμένοι εργάτες, φτωχοί βιοπαλαιστές-ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΕΙΣ- πρέπει να παλέψουν ενάντια στο Κεφάλαιο και την Κυβέρνησή του για τις άμεσες διεκδικήσεις τους για την ανατροπή του καθεστώτος της πείνας, της ανεργίας και των φόρων, της τρομοκρατίας και των πολέμων. Μαζύ με τους εργάτες που ετοιμάζουν τη γενική πολιτική απεργία, μαζύ με τους φτωχούς αγρότες που ετοιμάζουν τα ένοπλα συλλαλητήριά τους και τις καθόδους στις πόλεις ας παλέψει και η φτωχή προσφυγιά οργανώνοντας πιο εντατικά τώρα μετά την κύρωση της ελληνοτουρκικής τη μαζική, μαχητική καθημερινή της πάλη.

[50] Η ΓΕΡΟΥΣΙΑ ΕΠΕΚΥΡΩΣΕ ΧΘΕΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ

ΜΙΑ ΔΗΛΩΣΗ ΤΩΝ ΣΟΣΙΑΛΦΑΣΙΣΤΩΝ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣΤΩΝ

«ΘΑ ΥΠΕΡΨΗΦΙΣΩΜΕΝ ΤΗΝ ΣΥΜΦΩΝΙΑΝ ΧΑΡΙΝ…ΤΗΣ ΔΙΑΡΚΟΥΣ ΕΙΡΗΝΗΣ»!

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 28/6//1930, σελ.4)

Χθες την 5.30’ απογευματινήν επαναλαμβάνεται η συνεδρίασις της Γερουσίας.

[…]

Συζητουμένου είτα του νομοσχεδίου επί της αρχής των άρθρων και του συνόλου «περί κυρώσεως της μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας συμφωνίας του τρόπου εφαρμογής της εν Λωζάννη υπογραφείσης συμβάσεως περί ανταλλαγής ελληνοτουρκικών πληθυσμών», ο γερουσιαστής Ι. Μανέτας, λαμβάνων τον λόγον, εισηγείται δια μακρών την σύμβασιν και αναλύει παν ό,τι εν εκάστω άρθρω της συμβάσεως καθορίζεται.

Εν συνεχεία κάμνει σύντομον Ιστορικήν επισκόπησιν των διεξαχθεισών διαπραγματεύσεων και συμφωνιών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, καταλήγων δε τονίζει ότι θα ψηφίση υπέρ της συμφωνίας.

Κατόπιν ομιλούν πολλοί γερουσιασταί, μεταξύ των οποίων και πρόσφυγες, οι οποίοι δηλούν , ότι θα υπερψηφίσουν της ελληνοτουρκικής συμφωνίας.

ΚΑΙ ΟΙ ΣΟΣΙΑΛΦΑΣΙΣΤΕΣ

Ακολούθως δίδεται ο λόγος εις τον «εργατικόν» γερουσιαστήν Δ. Στρατήν, όστις εκ μέρους και των άλλων σοσιαλφασιστών «εργατικών» γερουσιαστών, καταθέτει την ακόλουθον χαρακτηριστικήν δήλωσιν:

« Η υπό κύρωσιν της Γερουσίας Ελληνοτουρκική συμφωνία δεν αποτελεί παρά το επισφράγισμα μιας εθνικής συμφοράς και το επακολούθημα της ήττης ενός πολέμου εις το οποίον ωδηγήθη η χώρα μας δια να χρησιμεύση ως όργανον της εξυπηρετήσεως των αλληλοσυγκρουόμενων οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαίων καπιταλιστών.

Της πολιτικής αυτής των υπευθύνων κυβερνητών της χώρας μας η τάξις ημών ανεύθυνος τελείως, υπέστη και υφίσταται μετά των άλλων λαϊκών στρωμάτων τόσον των γηγενών όσον και των προσφύγων τας θυσίας και σκληράς συνεπείας ενός πολέμου καταστρεπτικού. Η υπό την κύρωσιν της Γερουσίας συμφωνία καίτοι δεν πρόκειται να θεραπεύση τας εκ του πολέμου συμφοράς ούτε και ν’ ανακουφίση τα θύματα αυτού, δεν παύει όμως ν’ αποτελή μίαν πράξιν δια της οποίας τερματίζεται μία ανώμαλος κατάστασις μεταξύ των δύο κρατών και δια τας οποίας εξασφαλίζεται η ειρήνευσις των δύο λαών. Υπό την έννοιαν ταύτην και σύμφωνα με τας αρχάς και τας ιδεολογικάς μας πεποιθήσεις, αίτινες αποβλέπουν εις την καθιέρωσιν μιας διαρκούς ειρήνης μεταξύ όλων των λαών, θα υπερψηφίσωμεν την εν λόγω συμφωνίαν».

Κατόπιν ωμίλησαν και άλλοι γερουσιασταί , ηγόρευσε επί μακρόν ο Βενιζέλος και η ελληνοτουρκική συμφωνία επικυρώθη δι’ αναστάσεως.

[51] (εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 2/7/1930, σελ.4)

Χθες την 5ην μ.μ. επανελήφθη η συνεδρίασις της Βουλής.[…]

Η ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ

Ακολούθως η Βουλή, ερωτηθήσα υπό του Προέδρου, δέχεται δι’ αναστάσεως την κάτωθι πρότασιν εξουσιοδοτήσεως προς την Κυβέρνησιν:

« Εξουσιοδοτείται η Κυβέρνησις όπως δυνάμει του άρθρου 97 του Συντάγματος προβή δια ΝΔ εις την αναδιοργάνωσιν των κρατικών υπηρεσιών των σχέσιν εχουσών με την εφαρμογήν της ελληνοτουρκικής συμβάσεως και γενικώς ρυθμίση πάντα τα εκ της εφαρμογής ταύτης μέλλοντα να προκύψουν ζητήματα, δια της προσαρμογής της υφισταμένης νομοθεσίας προς την δια της ρηθείσης συμφωνίας δημιουργηθείσαν νομικήν πραγματικήν κατάστασιν».

Η ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 6/7/1930, σελ.3)

Δημοσιευθέντως του νόμου του κυρούντος της Ελληνοτουρκικήν συμφωνίαν, η ανταλλαγή των κυρώσεων θα προγραμματισθή σήμερον εάν εν τω μεταξύ ο πρεσβευτής της Τουρκίας λάβη εξ Αγκύρας το κυρωμένον κείμενον.

Η ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 11/7/1930, σελ.2)

Η ημέρα της ανταλλαγής των κυρώσεων της ελληνοτουρκικής συμφωνίας δεν έχει ορισθή, καθόσον δεν ελήφθη εισέτι η ανακοίνωσις του Τούρκου πρεσβευτού Ένις Βεη, ότι έλαβεν εξ Αγκύρας το επικειρωμένον κείμενον της συμφωνίας.

[52] ΝΑΣΤΟΥΛΑ ΕΥΑ, ό.π., σελ. 80-81

[53] «[…] οι πρόσφυγες , που είχαν εγκαταλείψει δεκαπλάσιες περιουσίες από τους μουσουλμάνους , αποζημιώθηκαν μόλις με το δέκατο των μουσουλμανικών περιουσιών που διαχειρίστηκε το ελληνικό κράτος».(ΑΓΤΖΙΔΗΣ ΒΛΑΣΗΣ, ΠΑΡΕΥΞΕΙΝΙΟΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑ, ΑΦΟΙ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ , Β, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2001, σελ. 33)

[54] ΓΙΩΛΤΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ, ό.π., σελ. 659

& Ο Βενιζέλος , κατά την υπογραφή της συμβάσεως της Άγκυρας στις 10/6/1930 –γνωστής ως ελληνοτουρκικής φιλίας- αμφισβήτησε ότι η αξία των εγκαταλειφθεισών περιουσιών από τους Έλληνες στην Τουρκία ήταν μεγαλύτερη από την αξία των εγκαταλειφθεισών από τους Τούρκους. Επίσης αρνήθηκε να δεχθεί τη αξίωση που διατύπωσαν ορισμένοι προσφυγικοί κύκλοι, όπως το ελληνικό κράτος υποκατασταθεί σε όλες τις υποχρεώσεις τις οποίες είχε η Τουρκία εκ της συμβάσεως περί ανταλλαγής ως προς την ανταλλάξιμη περιουσία.(ΔΑΦΝΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ, Η ΕΛΛΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΔΥΟ ΠΟΛΕΜΩΝ 1923-1940, ΚΑΚΤΟΣ, Β, ΑΘΗΝΑ, 2009, σελ. 479)

[55] ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, στο συλλογικό: ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ(επ. Θ. ΒΕΡΕΜΗΣ), ΓΝΩΣΗ, ΑΘΗΝΑ,1989, σελ. 469

[56] ΤΟΥΝΤΑ-ΦΕΡΓΑΔΗ ΑΡΕΤΗ, ό.π., σελ. 246-249

[57] ΦΩΤΕΙΝΗ ΤΟΜΑΗ, Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΑ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ ΣΤΗΝ ΑΓΚΥΡΑ ΤΟ 1930,ΕΠΙΣΤΕΓΑΣΜΑ ΜΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΛΑΩΝ, εφ. «ΤΟ ΒΗΜΑ», Κυριακή, 9/5/2010, http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=2&artId=330475&dt=09/05/2010

[58] ΤΟ ΤΑΞΕΙΔΙ ΤΟΥ ΔΙΧΤΑΤΟΡΑ ΣΤΗΝ ΑΓΚΥΡΑ

ΕΝΑ ΑΚΟΜΑ ΒΗΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΚΗΣ ΠΑΤΡΙΔΟΣ

ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΑΥΞΗΣΗ ΤΩΝ ΕΞΟΠΛΙΣΜΩΝ

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 26/10/1930, σελ.2)

Χθες το πρωί ο αρχιδήμιος Βενιζέλος με τον υποταχτικό του Μιχαλακόπουλο ανεχώρησαν για την Άγκυρα, πρωτεύουσα της Τουρκίας, πραγματοποιούντες το από πολλού καιρού εξαγγελθέν ταξείδι τους.

Γύρω από το ταξείδι αυτό του επικεφαλής της ελληνικής μπουρζουαζίας, ο αστικός τύπος δημιούργησε μεγάλο θόρυβο. Τα αίτια βέβαια του θορύβου αυτού του πουλημένου τύπου και των αλλαλαγμών της μπουρζουαζίας δεν είνε αδικαιολόγητα. Το ταξείδι αυτό έχει πραγματικά μεγάλη σημασία, δεν είνε τυχαίο.

Παρά τις σαπουνόφουσκες του διχτάτορα περί του «ειρηνικού» χαρακτήρα του ταξειδιού, παρά τα ουρλιάσματα των μεγαφώνων του, το ταξείδι αυτό είνε ένα ακόμα βήμα προς τον πόλεμο.

Ο Βενιζέλος στην προκειμένη περίπτωση κατ’ αντολήν των μεγάλων ιμπεριαλιστών προσπαθεί να τραβήξει και την Τουρκία στο αντισοβιετικό μπλοκ.

Μεταξύ των άλλων που θα συζητηθούν στην Άγκυρα, πρωτεύουσα θέση θα κατέχει το ζήτημα του διακανονισμού των πολεμικών ναυτικών εξοπλισμών. Ενώ όμς επ’ αυτού αναγγέλουν τα μέτρα που πρέπει να παρθούν για να τεθεί τέρμα στην άμιλλα των πολεμικών εξοπλισμών αντιθέτως θα κανονισθεί κάτι άλλοι ο τρόπος της στενότατης συνεργασίας για να αυξάνουν και τα δύο ιμπεριαλιστικά κράτη τους εξοπλισμούς τους.

Να τι γράφει το χθεσινό «Έθνος»:

«Γενικώς θα επιδιωχθή εν Αγκύρα η δημιουργία μιας στενής επαφής και συνεννοήσεως μεταξύ των δύο κρατών εις τα ζητήματα των κατά θάλασσαν εξοπλισμών».

Η ελληνική μπουρζουαζία , η οποία στο πλευρό των άλλων ιμπεριαλιστών ετοιμάζεται πυρετωδώς για να μετάσχει στον πόλεμο κατά της Σοβιετικής Ένωσης, έχει δίκηο να χαίρεται και να φωνάζει, εφ’ όσον γίνεται ένα ακόμα βήμα προς το σημείο αυτό με το τράβηγμα και της Τουρκίας στο ενιαίο ιμπεριαλιστικό αντισοβιετικό μπλοκ.

[59] Στο 3ο έκτακτο Συνέδριό του (26/11 έως 3/12/1924) το ΚΚΕ (ΣΕΚΕ έως τότε) θα υιοθετήσει τη θέση της 6ης & 7ης Συνδιάσκεψης της ΒΚΟ και του 5ου Συνεδρίου της Κομιντέρν (Κομμουνιστικής Διεθνούς) για έναν αγώνα για «την ένωση των τριών τμημάτων της Μακεδονίας και της Θράκης και για την ενιαία και ανεξάρτητη κρατική τους ύπαρξη».. Θα ακολουθήσουν σφοδρότατοι διωγμοί κατά του ΚΚΕ, φυλακίσεις στελεχών και μελών του με την κατηγορία της «εσχάτης προδοσίας», ένταση διωγμών κατά την Παγκαλική Δικτατορία, κήρυξη εκτός νόμου του ΚΚΕ, δίκες μελών του ως «αυτονομιστών» , γεγονότα που θα φέρουν το ΚΚΕ στο χείλος της αποδιοργάνωσης και της πολιτικής παράλυσης.

Το 6ο Συνέδριο του ΚΚΕ, το Δεκέμβριο του 1935, αφού διαπίστωνε «την αλλαγή της εθνολογικής σύνθεσης στο ελληνικό κομμάτι της Μακεδονίας», ενέκρινε την απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ της 11ης Ιουνίου 1935, η οποία το παλιό σύνθημα «ενιαία και ανεξάρτητη Μακεδονία και Θράκη» το αντικαθιστούσε με το σύνθημα «πλέρια ισοτιμία στις μειονότητες». «Στο κομμάτι της Μακεδονίας, που κατέχει η Ελλάδα», επεξηγούσε η απόφαση «εγκαταστάθηκε ελληνικός προσφυγικός πληθυσμός. Ο πληθυσμός στο ελληνικό κομμάτι της Μακεδονίας είναι σήμερα στην πλειοψηφία του ελληνικός. Και η λενινιστική-σταλινική αρχή της αυτοδιάθεσης απαιτεί στις σημερινές συνθήκες την αλλαγή του παλιού συνθήματος». (ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΑΝΔΡΕΑΣ-ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΓΕΝΝΗΘΕΙΣ ΕΙΣ ΚΑΥΚΑΣΟΝ ΡΩΣΙΑΣ, ΙΝΦΟΓΝΩΜΩΝ,ΑΘΗΝΑ,2010, σελ. 70-73, όπου και παραπομπές στις πηγές)

[60] ΕΙΜΑΣΤΕ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ!

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 5/11/1930, σελ.1)

Δύο σημεία αποτελέσανε το θέμα του προχθεσινού λόγου του Βενιζέλου. Η Ελληνοτουρκική και το Παγκαλικό κίνημα. Και διεκήρυξε ότι με τη σύναψη της πρώτης εξασφάλισε την εξωτερική ειρήνη. Με τη ματαίωση του δευτέρου την εσωτερική ειρήνη.

Ειρήνη εσωτερική και εξωτερική. Είνε το σύνθημα του Βενιζέλου.

Είπαμε και άλλοτε. Φοβού το Βενιζέλο και δώρα φέροντα. Ο κατ’ εξοχήν κεφαλαιοκράτης πολιτικός του πολέμου μεταβάλλεται σε διαπρύσιο κήρυκα της ειρήνης. Έπαψε να είνε φιλοπόλεμος; Κάθε άλλο! Άλλαξε μόνο μέθοδες προπαρασκευής του πολέμου. Μετά τον πόλεμο οι μάζες δεν συγκινούνται με πατριωτικά θούρια. Γι αυτό και ο Βενιζέλος προσπαθεί να δικαιολογήσει τον αυριανό πόλεμο μιλώντας σήμερα όσο μπορεί περισσότερο για την ειρήνη.

Ποια είνε η εξωτερική ειρήνη που εξασφάλισε; Σύναψε μια ελληνοτουρκική στρατιωτική συμμαχία, η οποία «έρχεται να αφοπλίσει οιονδήποτε άλλο κράτος το οποίον αποδυόμενον εις πόλεμον θα εσκέπτετο να υπολογίση και επί της συνδρομής της Ελλάδος ή της Τουρκίας».

Η συμφωνία λοιπόν αυτή έγινε με την πρόβλεψη ενός πολέμου της Ελλάδος. Και στην προκειμένη περίπτωση ενός πολέμου με την Γιουγκοσλαβία. Παρά την υπάρχουσα προηγούμενη συμφωνία με τη Γιουγκοσλαβία, ο ανταγωνισμός μεταξύ αυτής και της Ελλάδος εντείνεται. Και διαψεύδονται από τα πράγματα όλες οι φλυαρίες περί ειρήνης των λαών που ακούσαμε στη Βαλκανική Συνδιάσκεψη.

Η Γιουγκοσλαβία εποφθαλμιά τη Θεσσαλονίκη. Ο Βενιζέλος εξασφαλίζει τα νώτα της Ελλάδος σε περίπτωση πολέμου εναντίον της; Όχι! Ποτέ δεν μπορεί να είνε δικαιολογημένος ένας πόλεμος ενός «αμυνόμενου» ληστού, που προσπαθεί να κρατήσει τη λεία της ληστείας του. Ο Μακεδονικός λαός απετέλεσε πάντα το τόπι των ιμπεριαλιστών της Βαλκανικής και της Ευρώπης. Οι ιμπεριαλιστές των κατακομμάτιασαν, τον υπέβαλαν σε φρικτά βασανιστήρια και εξανδραποδιστικές ανταλλαγές. Τώρα θέλουν να τον ξαναμοιράσουν. Ο δρόμος για να βγει ο Μακεδονικός λαός από το αδιέξοδο αυτό δεν είνε οι συμμαχίες και διάφοροι ιμπεριαλιστικοί συνδυασμοί. Είνε η πάλη για την Ενιαία και ανεξάρτητη Μακεδονία, για το δικαίωμα της ανεξαρτησίας μέχρις αποχωρισμού, που μόνο μέσα σε μια Βαλκανική Σοβιετική Ομοσπονδία θα αναγνωρισθεί.

Αλλά το Ελληνοτουρκικό σύμφωνο έχει και μια άλλη όψη. Την αντισοβιετική. Όσο και αν ο αντισοβιετικός χαρακτήρας του συμφώνου δεν έρχεται στην επιφάνεια, στο τέλος τέλος το σύμφωνο θα χρησιμοποιηθεί κατά πρώτο λόγο εναντίον της Σοβιετικής Ρωσσίας.

Η οργάνωση της Βαλκανικής αντισοβιετικής Συνδιάσκεψης δείχνει ότι οι προπαρασκευές του αντισοβιετικού πολέμου εντείνονται. Ένας πόλεμος Ελλάδος-Γιουγκοσλαβίας μπορεί και να μην γίνει. Ένας πόλεμος όμως των καπιταλιστών κατά της Σοβιετικής Ρωσσίας πρέπει να θεωρείται βέβαιος.

Οι καπιταλιστές θα καταθέσουν τα όπλα μεταξύ τους για να κάνουν τον αντισοβιετικό.

Καμιά λοιπόν ειρήνη δεν εξασφάλισε ο Βενιζέλος. Εξασφάλισε μόνο την καλύτερη προπαρασκευή του πολέμου.

Και η εσωτερική ειρήνη; Είναι η ειρήνη των νεκροταφείων! Εσωτερική ειρήνη για το Βενιζέλο είναι το σκότωμα των Συρίγων, των Μιχαήλων και των Παγούρηδων, η κατάπνιξη των απεργιών, των αγροτικών εξεγέρσεων, η εφαρμογή του Ιδιώνυμου εναντίον των εργαζομένων μαζών που ζητάνε ψωμί. Όχι πάλη για το ψωμί! Αφήστε ήσυχους τους κεφαλαιούχους να σας εκμεταλλεύονται. Αφήστε τους «εν ειρήνη» να νέμονται τη λεία των κερδών τους!

Αυτήν ακριβώς την εσωτερική ειρήνη επεδίωξε ο Βενιζέλος χτυπώντας και το φασιστικό κίνημα.

Δεν διαφωνεί με τους βασικούς σκοπούς του. Δεν έχει αντίρρηση να εφαρμοσθεί η πιο ωμή, πιο ανοιχτή φασιστική διχτατορία για την κατάπνιξη του επαναστατικού κινήματος. Εργάζεται για μια τέτοια διχτατορία και την προπαρασκευάζει.

Ο κυριώτερος λόγος που αποκρούει στρατιωτικά πραξικοπήματα είνε ο κίνδυνος του εμφυλίου πολέμου, του πολέμου μεταξύ μπουρζουαζίας και προλεταριάτου ακολουθούμενο κι’ από τις άλλες εργαζόμενες μάζες. Το «Ελ. Βήμα» σε χθεσινό του άρθρο επισείει τον κίνδυνο ότι από τέτοια κινήματα μπορεί να προκύψει ως αποτέλεσμα ο κοινωνικός εμφύλιος πόλεμος.

Ποιος , πώς καλύτερα θα καταπνίξει το επαναστατικό κίνημα, να σε τι συνίστανται οι διαφωνίες των διαφόρων μερίδων της μπουρζουαζίας. Εκείνων που κυβερνούν . Και εκείνων που οργανώνουν κινήματα.

Ο Βενιζέλος κάνει έκκληση στους κτηματίες να ορθοφρονήσουν. Να ιδούν τον κοινό κίνδυνο της μπουρζουαζίας που προέρχεται από επανάληψη των μαζικών εκδηλώσεων της 9ης Σεπτεμβρίου. Τέτοια γεγονότα απειλούν την ύπαρξη του καπιταλιστικού καθεστώτος. Ειρήνη εσωτερική! Φωνάζει ο Βενιζέλος. Ειρήνη για να γλεντούν ήσυχα οι κεφαλαιοκράτες! Ειρήνη για να πεθαίνουν ήσυχα από την πείνα οι εργαζόμενες μάζες!

Το Κομμουνιστικό Κόμμα είνε υπέρ του εμφυλίου πολέμου, υπέρ της προλεταριακής επανάστασης γιατί μόνο μ’ αυτήν οι εργαζόμενες μάζες θ’ αποχτήσουν ψωμί, λευτεριά, πραγματική ειρήνη.

Είνε ο δρόμος που έδειξαν οι εργάτες και χωρικοί της Ρωσσίας.

Αυτό το δρόμο πρέπει ν’ ακολουθήσουν και οι Έλληνες εργάτες με το επαναστατικό γκρέμισμα του Βενιζέλου και το χτύπημα κάθε φασιστικού κινήματος. Αυτό πρέπει να διακηρύξουν με την πλατειά κινητοποίησή τους την ερχόμενη Παρασκευή, ημέρα της 13ης επετείου της Οκτωβριανής Επανάστασης.

[61] ΔΩΔΟΣ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ, στο συλλογικό: ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ, Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. Η ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ (1920-1940)-ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ, ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2010, σελ. 173

[62] Γρηγόριος Δάφνης στο κλασικό έργο του «Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων 1923-1940» τάσσεται υπέρ της απόφασης του Βενιζέλου : «δικαίως ηρνήθη να τους πληρώση αποζημίωσιν». Θεωρεί όμως άδικο το ότι ο Βενιζέλος «δεν έστρεψεν ολόκληρον την προσοχήν του δια την αποκατάστασίν των», και τον κατηγορεί ότι ενώ «διεκήρυξεν ότι επεδίωκεν όπως επέλθη πλήρης η αφομοίωσις των προσφύγων με τους γηγενείς» τελικά ο τρόπος που πολιτεύθηκε ως πρωθυπουργός «απέδειξεν ότι επρονόει περισσότερον δια τους γηγενείς και ολιγώτερον δια τους πρόσφυγας». Αυτό οδήγησε στην αίσθηση εγκαταλείψεως από χιλιάδες πρόσφυγες , που έκτοτε στράφηκαν σε «άλλες» κατευθύνσεις. Δηλώνει λοιπόν ο Δάφνης : «δεν θα αντιμετωπίζαμεν σήμερον το θέμα της μεταβολής των προσφυγικών συνοικισμών εις πυρήνας του Κομμουνιστικού Κόμματος».(ΔΑΦΝΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ, Η ΕΛΛΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΔΥΟ ΠΟΛΕΜΩΝ 1923-1940, ΚΑΚΤΟΣ, Β, ΑΘΗΝΑ, 2009, σελ. 510-511)

[63] (από ΕΠΙΣΗΜΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΚΚΕ, τ. Γ΄, σελ. 640 , όπως παρατίθεται σε: ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ-ΚΚΕ ΚΑΙ ΑΣΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ, ΘΕΜΕΛΙΟ, Β, ΑΘΗΝΑ, 1979, σελ. 255)

& Μετά την ψήφιση του ιδιώνυμου αλλάζει και η πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης κατά των Ποντίων που είχαν εγκλωβιστεί στη Σοβιετική Ένωση και συμπεριλαμβάνονταν στη συμφωνία Ανταλλαγής Πληθυσμών και Περιουσιών του 1923. Θέλοντας να σταματήσει την αποστολή στην Ελλάδα μέσω των προσφύγων, εκπαιδευμένων στελεχών για την επάνδρωση του Κομμουνιστικού κόμματος αποφασίζει την απαγόρευση της χορήγησης αδειών καθόδου σε ομογενείς. Η άποψη του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών ήταν ότι: «η υπό του Υπουργείου τούτου ανέκαθεν χαραχθείσα τακτική επί του ζητήματος της καθόδου των Ελλήνων της Ρωσίας, συνίστατο εις την καθιέρωσιν στενών περιορισμών και την επιβολήν αυστηροτάτου ελέγχου εις τας εκ Ρωσσίας προελεύσεις , μέτρων υπαγορευθέντων…και εκ λόγων δημοσίας ασφαλείας, εφ’ όσον επανειλημμένως διεπιστώθη ότι οι επί μακρόν υπό τον μπολσεβικικόν ζυγόν ζήσαντες και εις Ελλάδαν κατερχόμενοι ρέπουσι μοιραίως προς τον κομμουνισμόν»(ΑΓΤΖΙΔΗΣ ΒΛΑΣΗΣ, ΠΟΝΤΙΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗ «ΜΗΤΕΡΑ ΠΑΤΡΙΔΑ», στο περιοδικό: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ, ΤΕΥΧΟΣ 17, ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010, ΕΘΝΟΣ, ΑΘΗΝΑ, 2010, σελ. 23)

[64] ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 246

[65] ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 123

[66] Τα βενιζελικά κόμματα απείχαν σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την τρομοκρατία που είχε εξαπολύσει ο Κονδύλης μετά την καταστολή του κινήματος του’35

[67] «Η πολιτιστική πολυμέρεια εξαφανίζεται και η πολυμορφία του συνόλου του ελληνικού χώρου συντίθεται και εκπροσωπείται παράδοξα μέσα στην ελληνική κομμουνιστική μικροκοινωνία. Η πολυμέρεια εξαφανίζεται και η πολυμορφία ισοπεδώνεται σχεδόν με την κυριάρχηση μέσα στην ηγετική ομάδα ενός στοιχείου, του προσφυγικού.[…]Η αναντιστοιχία της ηγετικής ομάδας με τον ελληνικό λαϊκό κόσμο, αναντιστοιχία που επιδεινώθηκε λόγω του ασύμμετρου βάρους προσφύγων στην σύνθεσή της, μεταφράστηκε σε μια δυσκαμψία κατανόησης του χώρου και καλλιέργησε την πολιτική αγλωσσία, έκφρασης και νοημάτων».(ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ-,ό.π., σελ. 303-304, 130 & 132)

[68] ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ-,ό.π., σελ. 129

[69] ΓΙΩΤΑ ΜΑΡΙΑ, ό.π., σελ. 180

[70] ΓΙΩΛΤΖΟΓΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ, ό.π., σελ. 651

[71] ΔΩΔΟΣ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ, στο συλλογικό: ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ, Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. Η ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ (1920-1940)-ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ, ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2010, σελ. 174 έως 177

[72] ΓΙΩΤΑ ΜΑΡΙΑ, ό.π., σελ. 226,228,229,230

[73] Δημοτικές εκλογές 11 Φεβρουαρίου 1934 και επαναληπτικές 12 Μαρτίου 1934

Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΚΟΚΚΙΝΩΝ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ[73]

ΔΗΜΟΙ:2 , ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ:57

εφ. «Ριζοσπάστης», 20 /3/1934, σελ. 1

Δήμοι πλειοψηφίας (ΕΜΕΑ)

Εκλεγέντες Δήμαρχοι:

Μήτσος Παρτσαλίδης, Δήμαρχος Καβάλας

Διονύσης Μενύχτας, Δήμαρχος Σερρών

Το Ενιαίο Μέτωπο ήρθε δεύτερο στην Ξάνθη και εξέλεξε 8 δημοτικούς συμβούλους.

Στη Δράμα έβγαλε έναν κόκκινο πάρεδρο.

Το ψηφοδέλτιο του ΕΜΕΑ (ΚΚΕ) πλειοψηφεί επίσης και στο Δήμο Καισαριανής.

Κοινότητες κομμουνιστικής πλειοψηφίας (ΕΜΕΑ)

Περιφέρεια Λάρισας: Τύρναβος 10/15, Καζακλάρ 5/9, Τσαρίτσανη 5/9, Πάνολη 3/5, Δογάνη 3/5, Ρέτσανη 3/5, Καρίτσα 3/5, Δερελή.

Περιφέρεια Σερρών: Ροδολείβος 8/12, Τσερέπλιανη 3/5, Αγγίστα 4/5, Νέος Σκοπός.

Περιφέρεια Κιλκίς: Μπέροβα 6/10, Κρηντήν ή Σαριγκιόλ, Αμάραντο ή Σούρλοβο, Γερακαριό, Μεσιανό.

Περιφέρεια Λαμίας: Λεύκες, Μοσχοχώρι, Βούζι, Αμάρμπεη.

Περιφέρεια Βόλου: Άνω Βόλος 4/5, Άγιος Ονούφριος, Προμίρι, Νιάου 5/5, Κερασιά, Μετόχι, Συκή.

Περιφέρεια Μυτιλήνης: Σκαμνιά 3/5, αγία Μαρίνα.

Περιφέρεια Καρδίτσας: Σέκλιζα, Ζόγλο, Ασλανάρ.

Περιφέρεια Κεφαλληνίας: Αγκώνα 3/5, Ρίφη 3/5, Διβαράτα 3/5.

Περιφέρεια Λευκάδας: Εγκλουβή 3/5

Περιφέρεια Ικαρίας: Δάφνη 5/6

Περιφέρεια Κρήτης: Μάραθος Κοξαρέ

Περιφέρεια Αγρινίου: Άγιος Κωνσταντίνος 4/6

Περιφέρεια Εύβοιας: Στροφιλιά

Περιφέρεια Λακωνίας: Ρηχιά 4/5

Περιφέρεια Ξάνθης: Κιμμέρια

Περιφέρεια Θάσου: Καζαβίτη, Καλλιράχη

Περιφέρεια Δράμας: Χωριστή, Γιανεζίκ

Περιφέρεια Θεσσαλονίκης: Μεθώνη

Περιφέρεια Χαλκιδικής: Ν. Παναγιά 7/9

Περιφέρεια Κοζάνης: Ποντοκώμη, Ζούμπα

Περιφέρεια Φλώρινας: Νέος Καύκασος

Περιφέρεια Λαγκαδά: Χρυσαυγή 4/5

Περιφέρεια Βέρροιας: Νέα Κούκλινα, Καστανιά

Περιφέρεια Διδυμοτείχου: Θυρέα

Κοινότητες με κομμουνιστική μειοψηφία

Περιφέρεια Βόλου: Αλμυρός (4), Ευξεινούπολις, Αγία Παρασκευή, Πορταριά, Αργαλαστή, Μούρεσι

Περιφέρεια Σερρών: Νιγρήτα, Τούμπα, Πρώτη, Κορμίστα, Αγία Τριάδα, Τερπνή, Χουμνικό

Περιφέρεια Θεσσαλονίκης: Αμπελόκηποι, Συκιές, Γρεβενά

Περιφέρεια Κιλκίς: Μαυρονέρι, Μεγάλη Βρύση, Μεταμόρφωση

Περιφέρεια Λάρισας: Ελασσώνα, Τουρκοχώρι

Περιοχή Βέρροιας: Τόπλια, Τζαρκόβιανη

Περιφέρεια Λακωνίας: Καρδαμύλη, Λιασίνοβα, Τρύπι, Μικρομάνη

Περιφέρεια Μυτιλήνης: Αγιάσο, Μανταμάδο

Περιφέρεια Ηλείας: Φλώκα

Περιφέρεια Κεφαλληνίας: Λαζαράτα

Περιφέρεια Λευκάδας: Σφακιώτες

Περιφέρεια Μεσολογγίου: Παπαδάτες

Περιφέρεια Ηπείρου: Πάργα, Κάτω Ρεβένια

Περιφέρεια Κορινθίας: Τρίλοφο, Μακρίσι

Περιφέρεια Ικαρίας: Φραντάτο 2/5, Ράχιες (2), Αγιονέρι

[74] Τα ευεργετικά της [παρέμβασης της ΚΔ στο ΚΚΕ] […]

1) καταρχάς στην αριθμητική του δύναμη[...]Μέσα σε ένα διάστημα έξι ετών (1930-1936), το ΚΚΕ είδε τις γραμμές του να πολλαπλασιάζονται πάνω από 11 φορές, από 1500 σε σχεδόν 17.500 μέλη. 2) έχουμε αύξηση του αριθμού των εργαζομένων που κινητοποιούνται από τα ταξικά συνδικάτα, με αποτέλεσμα την ανατροπή του συσχετισμού δυνάμεων στο συνδικαλιστικό κίνημα.

3) Στις κοινοβουλευτικές εκλογές του Μάρτη του 1933 το ΚΚΕ αναδείχτηκε πρώτο κόμμα σε πέντε μεγάλα αστικά κέντρα με σημαντική συγκέντρωση εργαζομένων (Λάρισα, Καρδίτσα, Βόλος, Ξάνθη και Καβάλα), και υπολογίσιμη δύναμη σε πολλές άλλες πόλεις και χωριά.

4) Με τις αποφάσεις του 5ου Συνεδρίου ΚΚΕ (Μάρτης 1934) υιοθετήθηκε η πολιτική του «Ενιαίου Αντιφασιστικού Μετώπου» και έγιναν αλλεπάλληλες προσπάθειες προσέγγισης και συντονισμού της δράσης σε αντιφασιστική κατεύθυνση μιας σειράς συνδικαλιστικών και πολιτικών δυνάμεων, όπως η ΓΣΕΕ, τα Ανεξάρτητα Συνδικάτα, το Αγροτικό Κόμμα και το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Έτσι υπογράφηκε (5/10/1934)το «Σύμφωνο κοινής δράσης ενάντια στη στρατιωτικοφασιστική δικτατορία»

5) Στηριζόμενο στις σχετικές αποφάσεις του 7ου Συνεδρίου της ΚΔ (25/7-20/8/1935) , το ΚΚΕ προσανατολίστηκε στη δημιουργία ενός «παλλαϊκού ενιαίου μετώπου» ενάντια στο φασισμό και τον πόλεμο.

6) Στο πλαίσιο του «Παλλαϊκού Μετώπου», η πρόσκληση για συνεργασία θα επεκταθεί σε "όλες τις οργανώσεις και κόμματα που θα παλέψουν πραγματικά για την εθνική ακεραιότητα και ανεξαρτησία". Έτσι, στις 19/2/1936 υπογράφτηκε το περίφημο «Συμφωνητικό Σοφούλη-Σκλάβαινα» (Κόμμα Φιλελευθέρων-Παλλαϊκό Μέτωπο", το οποίο μεταξύ άλλων προέβλεπε: Την κατάργηση του Ιδιωνύμου και των Επιτροπών Ασφαλείας, την παροχή γενικής αμνηστίας στους πολιτικούς κρατούμενους, μια σειρά ευεργετικά μέτρα για τους εργάτες και τους αγρότες και, βεβαίως, την «καταπολέμηση των δικτατορικών φασιστικών τάσεων». (ΓΚΙΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ΡΗΞΗ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ. ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ-ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ (1918-1936), ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ, ΑΘΗΝΑ, 2010, σελ. 191-192)

[75] Παρέμβαση ΚΔ μετά τις κρίσεις 1925-27 και 1928-1931.

Το ΚΚΕ , την περίοδο 1925-1931 διήλθε δύο σοβαρές κρίσεις, μία στο διάστημα 1925-27 και μία το 1928-1931.

Στο επίκεντρο της πρώτης κρίσης βρέθηκαν κυρίως ζητήματα που είχαν να κάνουν με το χαρακτήρα του Κόμματος., την ανάγκη αναδιοργάνωσής του σε άλλη βάση με διαφορετικά κριτήρια (πχ «εκλεκτισμός» και «καθαρότητα» στην επιλογή νέων μελών κλπ). Οι διαφωνούντες συσπειρώθηκαν γύρω από τον Π. Πουλιόπουλο και την ομάδα της αντιπολίτευσης (λικβινταριστές).

(ΓΚΙΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 195)

Μετά το 1929 δημιουργήθηκαν δύο ανταγωνιστικές τάσεις στο ΚΚΕ:

Η μια με τους Ευτυχιάδη, Χαϊτά, Κολοζώφ και η άλλη με τα συνδικαλιστικά στελέχη Σιάντο, Θέο, Πυλιώτη, Παπαρρήγα, Ασίκη κλπ Η δεύτερη μετά την σύλληψη Χαϊτά, Ευτυχιάδη, τον Σεπτέμβριο του 1930, ανέλαβε και την διοίκηση του κόμματος. Η ομάδα Χαϊτά-Ευτυχιάδη υποστήριζε «πρώτα οργάνωση και ύστερα επανάσταση». Στο συμπέρασμα αυτό κατέληγε γιατί διαπίστωνε ότι οι μάζες δεν ακολουθούσαν τα επαναστατικά συνθήματα της «πολιτικής απεργίας», ότι η εξαθλίωση και η ανεργία δημιουργούσαν ένα είδος αναστολής της επαναστατικής ορμής και αυτό ανεξάρτητα από τα κατά καιρούς λαϊκά ξεσκεπάσματα. Έπρεπε λοιπόν οι μάζες να ισχυροποιήσουν την κομματική και συνδικαλιστική οργάνωσή τους, να αναπτύξουν τους συνδικαλιστικούς τους αγώνες με συνέχεια και συνέπεια. Με αυτό τον τρόπο το κίνημα θα κατέληγε στην υιοθέτηση και των προωθημένων επαναστατικών συνθημάτων της γενικής πολιτικής απεργίας το οποίο για την ώρα ήταν άκαιρο. Έρχονταν δια της τεθλασμένης σε αντίθεση με τη γραμμή του «σοσιαλφασισμού». Η πρακτική απόδοση των αντιλήψεων αυτών θα ήταν η συμμαχία με προοδευτικές δυνάμεις που επίσης ήθελαν να ανατρέψουν τις «μισοαποικιακές σχέσεις» στην Ελλάδα. Ούτως ή άλλως δεν έβλεπαν την ελληνική κοινωνία να έχει μπει στη δίνη της επαναστατικής θύελλας. Η συγγένεια με τους «δεξιούς μπουχαρινικούς» ήταν ολοφάνερη. Η ομάδα των συνδικαλιστών Σιάντου-Θέου-Πυλιώτη-Παπαρρήγα κλπ (την οποία η ΚΔ χαρακτήρισε αναρχοσυνδικαλιστική) υπερθεματίζοντας στα περί επαναστατικής κρίσης είχε σαν κύριο μέλημα την μετατροπή των αυθόρμητων κινητοποιήσεων (που πλήθαιναν εκείνο τον καιρό λόγω της οικονομικής κρίσης) σε γενική πολιτική απεργία. Αλλά για να πραγματοποιηθεί η γενική απεργία χρειαζόταν όχι μόνο η δραστηριοποίηση των κομμουνιστών εργατών ούτε μόνο όσων επηρέαζε η ΕΓΣΕΕ. Χρειαζόταν πλατιά ενότητα όλων των εργαζομένων. Η τάση αυτή, αποτελούμενη επί το πλείστον από εργατικά συνδικαλιστικά στελέχη, είχε μια ιδιαίτερη ευαισθησία στα προβλήματα της εργατικής ενότητας, των συνδικαλιστικών διαδικασιών και της ενιαίας δράσης της εργατικής τάξης. Διαισθανόταν ακόμη ότι τα προωθημένα συνθήματα , τα οποία άλλωστε πίστευε και με βάση τα οποία επιχειρηματολογούσε, θα ήταν δυνατό να γίνουν κτήμα των εργατών μόνο αν οι κομμουνιστές είχαν φυσική παρουσία μέσα στα ίδια με τους ρεφορμιστές συνδικαλιστικά όργανα. Εκεί θα μπορούσαν πχ καλύτερα να αποκαλύπτουν την εργατοπατερική δημαγωγία των ρεφορμιστών και να κερδίσουν την πλειοψηφία των εργατών με το μέρος τους. Για το σκοπό αυτό τα ξεχωριστά Κόκκινα Συνδικάτα δεν εξυπηρετούσαν : ήταν σαν να ζητούσαν από τους εργάτες πρώτα να γίνουν κομμουνιστές και ύστερα απεργοί. Έτσι ενώ ο Σιάντος και Θέος είχαν πρωταγωνιστήσει στην ίδρυση της ΕΓΣΕΕ έρχονται τώρα οι ίδιοι να προτείνουν Ενωτικό Συνέδριο, την συγχώνευση όλων των συνομοσπονδιών και την ίδρυση «Ενιαίας Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδος».

Το θέμα της εσωτερικής διαμάχης στο ΚΚΕ παραπέμφθηκε στη Διεθνή. Η Διεθνής δυσφήμισε την διαμάχη χαρακτηρίζοντάς την «φραξιονιστική πάλη χωρίς αρχές».

(ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ-ΚΚΕ ΚΑΙ ΑΣΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ, ΘΕΜΕΛΙΟ, Β, ΑΘΗΝΑ, 1979, σελ. 103)

«Στην περίπτωση του ΚΚΕ η παρέμβαση της Διεθνούς ζητήθηκε επισήμως από το Κόμμα, εξαιτίας των σοβαρών δυσκολιών που αντιμετώπιζε στη διευθέτηση της εσωκομματικής διαπάλης, η οποία βρισκόταν σε εξέλιξη από το 1928 και είχε φτάσει σε αδιέξοδο (την παρέμβαση της ΚΔ ζήτησαν και οι δυο αντιμαχόμενες πλευρές). […]

Αρχικά η ΚΔ επενέβη καλώντας τις δύο πλευρές σε προσωρινή «ανακωχή», ώστε να εξεταστεί η ουσία των διαφωνιών. Παράλληλα ζήτησε να μην παρθούν οργανωτικά μέτρα κατά των όποιων διαφωνούντων. (Ριζοσπάστης 24/2/1931) παρότι η ΚΕ του Κόμματος αποδέχτηκε την πρόταση της ΚΔ, η εσωκομματική διαπάλη σημείωσε περαιτέρω όξυνση. Η «λύση» τελικά ήρθε με την «Έκκληση της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κομμουνιστικής Διεθνούς προς όλα τα μέλη του ΚΚΕ»(Νοέμβρης 1931). Στο κείμενο γινόταν μια εκτίμηση-ανάλυση των αιτιών της κρίσης και των συνεπειών της. Παράλληλα θέτονταν και ορισμένοι βασικοί άξονες δράσης προκειμένου να ξεπεραστεί το αδιέξοδο και να μπορέσει το Κόμμα να ανταποκριθεί στα καθήκοντά του ενόψει των «επερχόμενων ταξικών μαχών». Η «Έκκληση της ΚΔ» συνοδεύτηκε από την αντικατάσταση του ανώτατου καθοδηγητικού οργάνου του Κόμματος (δηλ. της ΚΕ) συνολικά με ένα νέο.[…]» (ΓΚΙΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 189-190)

Προκρίθηκε νέο Πολιτικό Γραφείο: Νίκος Ζαχαριάδης, Γιάννης Ιωαννίδης, Στυλιανός Σκλάβαινας, Γιάννης Μιχαηλίδης, Βασίλης Νεφελούδης, Γιώργος Κωνσταντινίδης (Ασημίδης) και Λεωνίδας Στρίγγος . Από αυτούς μόνο ο Ιωαννίδης ήταν εκλεγμένο μέλος της ΚΕ στο 4ο Συνέδριο του Κόμματος. Η παλιά διοίκηση του Κόμματος , Κεντρική Επιτροπή και πολιτικό Γραφείο, παύτηκε και τα περισσότερα μέλη της κλήθηκαν στη Σοβιετική Ένωση. Η απόφαση της ΚΔ έβαλε τέρμα στη διαμάχη που επί δύο χρόνια ταλάνιζε το ΚΚΕ, ταυτόχρονα έβαλε τέρμα και στην προϊστορία του. Η ΚΔ, παραμέρισε τα παλιότερα στελέχη, διόρισε μια νέα ηγετική ομάδα, νεαρότατη στα χρόνια, στηλίτευσε κάθε συζήτηση στο κόμμα για τη γραμμή, κατάργησε τη διαμάχη και τέλος, επέβαλε τη γραμμή του «σοσιαλφασισμού». Όποιος δεν πίστευε στη γραμμή «σοσιαλφασισμός» δεν ήταν κομμουνιστής, δεν είχε θέση στο κόμμα.

Η 13η Ολομέλεια της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΚΔ που συνέρχεται το Δεκέμβριο του 1933 εξακολουθεί να θεωρεί τους σοσιαλιστές ως την κοινωνική βάση του φασισμού και την αριστερή πτέρυγα της σοσιαλδημοκρατίας τον πιο επικίνδυνο εχθρό.

Αλλαγή στην πολιτική έναντι του «σοσιαλφασισμού» πραγματοποιείται μόνο από τα μέσα του 1934. Ο ναζισμός έχει επικρατήσει στη Γερμανία και ο φασισμός έχει σταθεροποιήσει τη θέση του από καιρό στην Ιταλία. Πρώτο σημάδι της διαλλακτικότητας των κομμουνιστών απέναντι στους σοσιαλδημοκράτες ήταν ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στην «Πράβντα» και αναδημοσιεύτηκε στις 31/5/1934 στην «Humanite», όργανο του Γαλλικού ΚΚ. Στο άρθρο αυτό αναγραφόταν, ότι δεν συντρέχει κανείς λόγος να μην γίνει μια προσπάθεια συμμαχίας με τα οσιαλδημοκρατικά κόμματα. Από τη στιγμή αυτή και μετά, και με δεδομένο ότι οι σοσιαλιστές από καιρό επεδίωκαν την συμμαχία με τους κομμουνιστές, τα σύμφωνα κοινής δράσης, υπογράφονται παντού: στην Γαλλία τον Ιούλιο του 1934, στην Ιταλία τον Αύγουστο του 1934, στην Ισπανία τον Σεπτέμβριο και στην Ελλάδα τον Οκτώβριο του 1934(5/10/1934) μετά την ανοιχτή επιστολή της ΕΓΣΕΕ και του ΚΚΕ προς τα σοσιαλιστικά, τα αγροτικά κόμματα και τις εργατικές οργανώσεις (εφ. "Ριζοσπάστης", 8 Σεπτεμβρίου 1934).

Η 4η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ συνέρχεται το Σεπτέμβριο του 1935 μετά το 7ο Συνέδριο της ΚΔ. Η Ολομέλεια αυτή θα αναθεωρήσει ολοκληρωτικά την πολιτική συμμαχιών του ΚΚΕ : θα δεχτεί τις συμμαχίες όχι μόνο με τα σοσιαλιστικά και αγροτικά κόμματα αλλά και με το σύνολο των κομμάτων που θα θεωρήσει δημοκρατικά-αντιμοναρχικά καθότι σύμφωνα με το 7ο Συνέδριο της ΚΔ το Λαϊκό Μέτωπο μπορεί να οικοδομηθεί πάνω σε ευρύτατη κοινωνική και πολιτική βάση και να περιλάβει όλες τις δυνάμεις που είναι αντίθετες στο φασισμό.

(ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ-ΚΚΕ ΚΑΙ ΑΣΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ, ΘΕΜΕΛΙΟ, Β, ΑΘΗΝΑ, 1979, σελ. 99-104, 221,227,230,239,386)

[76] Ο Ελεφάντης διαφωνεί με την παραπάνω θέση: «Η ηγεσία του ΚΚΕ τότε, και έκτοτε συνεχώς, θεώρησε αιτία της ανάπτυξής του αφενός τη «σωτήρια» επέμβαση της ΚΔ, και αφετέρου το γεγονός ότι υιοθέτησε τη γραμμή των ‘πλατιών αντιφασιστικών συνεργασιών’».[…] «Η σκληρή γραμμή του «σοσιαλφασισμού και βενιζελοφασισμού» κάμπτεται, […]μόνο στα τέλη του 1934 και εγκαταλείπεται οριστικά μόνο στα τέλη του 1935. Αλλά το κόμμα , ήδη στις εκλογικές αναμετρήσεις του 1932, του 1933 και τις δημοτικές του 1934, γνωρίζει σημαντική ανάπτυξη […]».

(ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ-,ό.π., σελ. 306)

[77] ΓΚΙΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 375

& Χαρακτηριστικός είναι ο πίνακας Μαυρογένη-Παπαγγελόπουλου(1999), που παρατίθεται σε: ΓΚΙΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 371, και αφορά εκλογικά αποτελέσματα σε τέσσερις προσφυγικούς συνοικισμούς (1926-1936).

Βύρωνας

Καισαριανή

Νέα Ιωνία

Νέα Κοκκινιά

Πρωτεύουσα

Σύνολο Επικράτειας

1926

Βενιζελικοί

93,0

95,2

93,7

94,8

53,8

46,6

1926

Αντιβ/κοί

2,6

1,5

1,8

1,7

41,8

41,7

1926

ΚΚΕ

1,6

1,5

1,9

1,5

3,8

4,4

1928

Βενιζελικοί

97,4

98,5

98,1

98,0

63,7

63,5

1928

Αντιβ/κοί

2,0

1,2

1,2

1,1

33,3

33,0

1928

ΚΚΕ

0,7

0,3

0,5

0,7

2,2

2,4

1932

Βενιζελικοί

83,9

88,0

86,3

86,7

54,5

52,7

1932

Αντιβ/κοί

8,8

5,4

6,8

4,7

38,2

35,4

1932

ΚΚΕ

6,1

5,5

6,1

6,8

6,5

5,0

1933

Βενιζελικοί

73,2

79,0

76,0

74,4

46,1

45,1

1933

Αντιβ/κοί

15,8

8,5

11,3

14,3

44,3

45,9

1933

ΚΚΕ

10,5

12,0

12,4

11,2

9

6,1

1936

Βενιζελικοί

76,9

83,0

83,6

79,5

48,4

44,3

1936

Αντιβ/κοί

14,1

8,5

9,7

8,3

40,9

47,8

1936

ΚΚΕ

7,9

7,6

6,2

10,7

7,5

5,9

[78] ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 306-307

[79] ΓΚΙΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 378

[80] ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 307

[81] ΦΟΥΝΤΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, στο συλλογικό: ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ, Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. Η ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ (1920-1940)-ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ, ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2010, σελ.141-142

[82] ΓΚΙΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 374

[83] ΓΚΙΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 62

& « Οι εργοδότες χρησιμοποίησαν το πλεονάζον προσφυγικό εργατικό δυναμικό προκειμένου να ξεφορτωθούν –ή τουλάχιστον να εξουδετερώσουν- ένα περισσότερο έμπειρο και μαχητικό προλεταριάτο, όπως αυτό είχε διαμορφωθεί μέσα από τους εργατικούς αγώνες της προηγούμενης περιόδου». (ΓΚΙΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 323)

[84]ΦΟΥΝΤΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, ό.π., σελ. 137-138

[85] Βέβαια υπήρχε και μια ομάδα προσφύγων, οι Καυκάσιοι (οι πόντιοι πρόσφυγες από το Καρς Καυκάσου Ρωσίας), οι οποίοι έχοντας ένα πολιτιστικό και πολιτικό υπόβαθρο διαμορφούμενο κατά τη διάρκεια των επαναστατικών χρόνων της Ρωσίας θα ενσωματώσουν ήδη τις προοδευτικές ιδέες της εποχής πριν μετεγκατασταθούν στην Ελλάδα. Εδώ, με την άφιξή τους, θα πλουτίσουν την αριστερά και αυτό θα γίνει εμφανές ήδη από τα πρώτα τους συνέδρια (1921 και μετά) και τουλάχιστον έως το 1949 η ταυτότητα Καυκάσιος θα είναι συνυφασμένη με την αριστερά.

(βλέπε περισσότερα σε : ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΑΝΔΡΕΑΣ-ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΓΕΝΝΗΘΕΙΣ ΕΙΣ ΚΑΥΚΑΣΟΝ ΡΩΣΙΑΣ, ΙΝΦΟΓΝΩΜΩΝ, ΑΘΗΝΑ, 2010)

[86] ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 307

2 σχόλια:

  1. Πολύ ενδιαφέρουσα και αξιόλογη προσπάθεια! πρόκειται για δικιά σου μελέτη; μπράβο

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. erodote...Η δημοσίευση είναι του blog, κάθε άλλη φέρει πάντοτε το συγγραφέα και την πηγή αναδημοσίευσης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή