Από Καράκλισε Καρς Καυκάσου Ρωσίας σε Πολίχνη, Σέρρες, Πτολεμαΐδα, Κιλκίς


Καρά-Κιλισέ.[1] Το χωρίον τούτο απείχεν εκ του Καρς 36χλμ, εκ δε του σιδηροδρομικού σταθμού Πελή-Αχμέτ περίπου 6 χλμ. Ελληνικά χωρία περί το Καρά-Κιλισέ ήσαν προς το νότον το Ιβανπόλ ή Μουλά-Μουσταφά με 130 τουρκοφώνους οικογενείας, Ολουχλή με 140 ελληνοφώνους κ.α. , προς δυσμάς το Γιαλαούζ με 150 ελληνοφώνους, η κωμόπολις Σαρή-καμίς επί της σιδηροδρομικής ραμμής Ερζερούμ –Καρς με 30 ελληνικάς και ελληνοφώνους επί συνόλου 1000 οικογενειών.

Εις το Καρά-Κιλισέ κατώκουν 220 ελληνικαί πατριαρχικαί οικογένειαι[2] ελληνόφωνοι, ομιλούσαι την ποντιακήν διάλεκτον. Οι κάτοικοι ανεχώρησαν το 1918 εκ του χωρίου των και διηυθύνθησαν προς το εσωτερικόν της Ρωσίας, οπόθεν άλλοι μεν επεβιβάσθησαν επί πλοίου εκ Νοβοροσίσκης, άλλοι δ’εξ αυτών εκ Βατούμ και έφθασαν εις Παιραιά και Θεσσαλονίκην (εις λοιμοκαθαρτήριον Καραπουρνού προς υγιεινομικήν κάθαρσιν). Κατά την μεταφοράν τούτων, καθώς και των άλλων προσφύγων, και ιδίως κατά την παραμονήν των εις τα λοιμοκαθαρτήρια Πειραιώς και Θεσσαλονίκης μεταξύ των ετών 1919-1922 εσημειώθησαν αθρόοι θάνατοι, άνω των 20000, ένεκα διαφόρων λόγων, ταλαιπωριών, υποσιτισμού, μη εγκλιματισμού , ελλείψεως ωργανωμένης κρατικής προνοίας κ.α.[3])

Εκ του λοιμοκαθαρτηρίου Καραμπουρνού μετεφέρθησαν οι πρόσφυγες του Καρά-κιλισέ εις Χαρμάνκιοϊ, οπόθεν διεμοιράσθησαν εις τα κάτωθι μέρη της Μακεδονίας και Θράκης: εις Πολίχνην[4] οικογένειαι 25, εις περιφέρειαν Σερρών 135, εις Λευκώνα Σερρών 30, εις Πτολεμαΐδα 10, εις περιφέρειαν Κιλκίς 5 και εις διάφορα μέρη της Θράκης 15, ήτοι εν συνόλω 220 αγροτικαί οικογένειαι.

Το χωρίον Καρά-Κιλισέ ευρίσκεται εις απόλυτον υψ. 1700 μ, το δε κλίμα του είναι υγιεινόν. Ήτο παλαιόν χωρίον, οι δε κάτοικοι αυτού ήσαν άποικοι εκ Πόντου, εγκατασταθέντες εκεί μετά τον Ρωσοτουρκικόν πόλεμον του 1877-1878. Κατά τον Μάρτιον του 1918 μετά την κατάρρευσιν του ρωσικού μετώπου πολλαί οικογένειαι των ελληνικών χωρίων της περιοχής Καρς, φοβούμενοι την προέλασιν των τουρκικών στρατευμάτων, ηκολούθησαν τα αποχωρούντα ρωσικά στρατεύματα και μετηνάστευσαν εις Κουμπάν, άλλαι δε εις παραλίους τινάς πόλεις του Ευξείνου Πόντου (Βατούμ, Πότι, Σότσα και Σοχούμ). Προ της καταλήψεως όμως της περιφερείας Καρς υπό των τουρκικών στρατευμάτων αρμενικός στρατός, αποτελούμενος εξ υπολειμμάτων της γνωστής μεραρχίας Ανδρανίκ και στρατοπεδευμένος πλησίον του Καρά-Κιλισέ, ηξίωσε παρά των κατοίκων αυτού την επίταξιν ίππων και κάρρων, αποβλέπων προφανώς κατόπιν και εις την βιαίαν επιστράτευσίν των. Οι κάτοικοι όμως του Καρά-Κιλισέ αντέστησαν ενόπλως και επέφεραν εις τους Αρμενίους σοβαράς απωλείας. Κατά την εποχήν ταύτην ολόκληρος η περιοχή Καρς, Αρδαχάν και των πέριξ μερών μετά την ανατροπήν του τσαρικού καθεστώτος ήτο ανάστατος. Εκ της συγχύσεως ταύτης επωφεληθέντα διάφορα φύλα του Καυκάσου, ιδίως κουρδικά, και σχηματίσαντα ενόπλους ομάδας ελεηλάτουν τα χωρία. Πολλά ελληνικά χωρία ευρίσκοντο τότε υπό την άμεσον απειλήν των Κούρδων, οι οποίοι ήσαν εχθροί των Αρμενίων. Η ανωτέρω όμως μνημονευθήσα γενναία απόκρουσις του αρμενικού στρατού υπό των κατοίκων του Καρά-Κιλισέ έσχε τότε ισχυρόν αντίκτυπον επί των πληθυσμών του Καυκάσου, διότι οι Κούρδοι, ικανοποιηθέντες εκ των τεταμένων σχέσεων Ελλήνων και Αρμενίων, έπαυσαν να απειλούν τα ελληνικά χωρία, το δε ηθικόν τούτων ανεπτερώθη. Οι Αρμένιοι όμως βαρέως φέροντες την ήτταν των μετέφεραν εσπευσμένως ισχυρόν πυροβολικόν εκ Καρς. Τότε οι κάτοικοι του Καρά-Κιλισέ προ του κινδύνου της ολοκληρωτικής εξοντώσεώς των ηναγκάσθησαν να υποχωρήσουν προς το Σαρή-Καμίς.

Οι νέοι άρρενες κάτοικοι του χωρίου εφόρουν γιλέκο από τσόχαν και ζίπκαν, είδος πανταλονίου, οι δε γέροντες, βράκαν και τιζλίκια. Αι γυναίκες εφόρουν επανωφόριον από τσόχαν, αντερί, σπαλέρ (σαλίστραν) και ποδέαν ή φοτάν (ποδιάν). Ο γάμος εις το Καρά-Κιλισέ εγίνετο δια συν οικεσίου. Ο πατήρ ή η μήτηρ ή ο πλησιέστερος συγγενής του νέου μετά τριών τεσσάρων άλλων μετέβαινον εις την οικίαν της νέας, δια να ζητήσουν την χείρα της. Η επίσκεψις αύτη επαναλαμβάνετο κατ’ έθιμον τρεις φοράς, έστω και αν οι γονείς της νέας δε είχον εξ αρχής καμμίαν αντίρρησιν δια το μελετώμενον συνοικέσιον. Μετά την τρίτην επίσκεψιν εδίδετο η συγκατάθεσις , ο «λόγος» (εδέκαν λόγον). Κατόπιν την πρώτην Κυριακήν οι συγγενείς και οι φίλοι του νέου συνοδεύοντες αυτόν μετέβαινον εις την οικίαν της νέας, δια να παραστούν εις την τελετήν της ανταλλαγής των δακτυλίων. Εκαλείτο επίσης και ο ιερεύς. Μετά την ανταλλαγήν των δακτυλίων προσεφέροντο ποτά και αναψυκτικά εις άπαντας τους παρευρισκομένους. Τότε ωρίζετο και η ημερομηνία του γάμου. Αξιοσημείωτον χαρακτηριστικόν είναι ότι ο νέος υπεχρεούτο να καταβάλη εν ωρισμένον ποσόν δια την συμπλήρωσιν της προικός της νέας. Το ποσόν αυτό, καλούμενον γανόλια ή μπασλίκ, εκυμαίνετο μεταξύ 25-200 ρουβλίων και ώφειλε να το πληρώση ο νέος μίαν εβδομάδα προ του γάμου.

Ονόματα οικογενειών του Καρά-Κιλισέ: Ιωάν. Μωϋσείδης, Ιορδ. Παυλίδης, Κ. Τσιπίδης, Ξ. Γιαννουλίδης, Γεώργ. Μεταλλίδης, Ν. Κιπτσίδης, Ιωάν. Καλανταρίδης, Απόστ. Κυριακίδης κ.ά.

Ήσαν χριστιανοί ορθόδοξοι, υπαγόμενοι εκκλησιαστικώς εις την ρωσικήν Μητρόπολιν του Καρς, και είχον μίαν εκκλησίαν, του Αγίου Γεωργίου, και δύο εξωκκλήσια, του Αγίου Γεωργίου και των Αγίων Πέτρου και Παύλου.

Αι οικείαι των χωρίων των περιφερειών Καρς και Τσάλκας γενικώς ήσαν λιθόκτιστοι ή πλινθόκτιστοι, κατά το πλείστον μονώροφοι, φέρουσι δώμα κατά το ποντιακόν σύστημα δομής ή στέγην εκ λαμαρίνης, την οποίαν εστήριζον επί ξυλίνου υποστρώματος αποτελουμένου εκ λεπτών σανίδων, τας οποίας εκάλουν χαρτώματα.

Η γεωργία ήτο πολύ προηγμένη εις την περιφέρειαν του Καρς, μετρία δε εις την της Τσάλκας. Έσπειρον κατά μήνα Απρίλιον και εθέριζον εντός του Ιουλίου και Αυγούστου. Τα γεωργικά προϊόντα του Καρά-Κιλισέ ήσαν κυρίως σιτηρά, τα οποία κατηναλίσκοντο εις τας αγοράς του Καρς και της Τιφλίδος. Η κτηνοτροφία εις τας ανωτέρω δύο περιφερείας ήτο πολύ προωδευμένη, μάλιστα δε εις ωρισμένα χωρία του Καρς, όπως εις το Βεζίνκιοϊ, Μεντζικέρτ, Μπαρντούς, Τσορμίκ, Τσαπίκ και Ζελετζά, είχον ιδρυθεή εσχάτως βουτηροκομεία και τυροκομεία.

Εις το Καρά-Κιλισέ υπήρχε ρωσικόν σχολείον, πλήρες εξατάξιον, εις το οποίον εδιδάσκετο και η ελληνική γλώσσα υπό Ελλήνων διδασκάλων.



[1] ΜΑΡΑΒΕΛΑΚΗΣ Μ.-ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ Α., ΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΝ ΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, ΙΜΧΑ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 1955, σελ. 31 έως 38

[2] Αι πατριαρχικαί οικογένειαι των Ποντίων, εκ των οποίων δια μεταναστεύσεως εις τον Καύκασον προήλθον και οι καλούμενοι Καυκάσιοι, ήσαν πολυμελείς. Εκάστη τούτων απετελείτο α) εκ του πατρός, αρχηγού της οικογενείας, β) της μητρός, γ) των αγάμων υιών και θυγατέρων και δ) εκ των εγγάμων υιών μετά των συζύγων και των τέκνων των. Ο διαχωρισμός της οικογενείας επήρχετο μόνον μετά τον θάνατον του πατρός. Επομένως ο αριθμός των ατόμων μιας πατριαρχικής οικογενείας είναι ακαθόριστος, ενώ μιας συνήθους αγροτικής οικογενείας υπολογίζεται, ως γνωστόν, εις πέντε άτομα.

[3] Βλ. έντονον διαμαρτυρίαν της εφημ. «Καθημερινή» 23 Ιουλίου 1922 υπό τον τίτλον «Ελληνικόν αίσχος».

[4] Αναλυτικώς η σύνθεσις του συνοικισμού Πολίχνης έχει ούτω:

Α) Εκ της περιοχής Καρς, όπου ωμιλείτο η ποντιακή διάλεκτος: Εκ Καρά-Κιλισέ 25 οικογένειαι, Βενίνκιοϊ 8, τσιλαχανά 3, Τσατάχ 10,Αλή-Σοφή 4, Τεκνελή 2, Σουμπατάν 4, Αρδαχάν 10 και Καρς 10.

Β) Εκ της περιοχής Τσάλκας, όπου ωμιλείτο κατά το πλείστον η τουρκική: Εκ Πόστ οικογένειαι 3, Κουμερέτ 3, τσισγαρός 5, Ιβάνοφσκα 3, Γεντί-Κιλισέ 5 και εξ άλλων χωρίων.




2 σχόλια:

  1. kalispera sas mporeitai na moy dwsetai kapoies plirofories gia to xwrio Kounia-Kala??? Sto deftero xarti vrisketai to xwrio.Apo ena viblio vrika aftes tis plirofories http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%BA%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%B9%CE%AC_%E2%80%93_%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%AC egw thelw na mathw tin perioxi kastro poy einai stin trapezoynta kai poy vriskotane tote kai twra....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δυστυχώς δε γνωρίζω κάτι..
    Μπορείτε να απευθυνθείτε στh σελίδα των παιδιών από τη Τσάλκα, την οποία και επισκέπτονται κάθε χρονιά...
    Θα γνωρίζουν μάλλον
    εδώ: http://www.santatsormik.gr/

    ΑπάντησηΔιαγραφή