1933- ΈΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΕΡΓΟ Η «ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΗΣ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗΣ»

από το βιβλίο: Ανδρέας Αθανασιάδης-Χρήστος Μιχαηλίδης, «Γεννηθείς εις Καύκασον Ρωσίας», Ινφογνώμων, Αθήνα, 2010

Τα Χριστούγεννα του 1932, μετά από απόφαση των Ποντοκωμιτών για ενίσχυση του σχολικού ταμείου[1], και κατά το ανέβασμα του θεατρικού έργου «Λαζάραγας»[2] στην Ποντοκώμη[3] , (τη «μικρή Σοβιέτ» του Νομού Κοζάνης )[4], οι κάτοικοι συγκρούστηκαν με τη Χωροφυλακή με αποτέλεσμα τις πρώτες συλλήψεις.

Αφορμή αποτελεί η θεατρική αυτή παράσταση , που δόθηκε σ' ένα αγροτικό σπίτι κατόπιν απαγόρευσης[5] να παιχτεί το έργο στη λέσχη του χωριού. Η αστυνομία την επομένη συλλαμβάνει δύο αγρότες .

Το χωριό ξεσηκώνεται σύσσωμο και ζητά την απελευθέρωσή τους. Στην άρνηση του σταθμάρχη , που ενισχύθηκε και με 15 άλλους χωροφύλακες από την Κοζάνη , οι αγρότες αφοπλίζουν τους χωροφύλακες και απελευθερώνουν τους συγχωριανούς τους. Μετά επιστρέφουν τα όπλα. Αφού ξαναπήραν τα όπλα οι χωροφύλακες χτύπησαν δολοφονικά και τραυμάτισαν πολλούς χωρικούς.[6]

Το 1932 ήταν χρονιά απεργιακών κινητοποιήσεων ιδιαίτερα δε των κινητοποιήσεων των αγροτών του Κιλκίς , του Αλμυρού, Τύρναβου, Τσαρίτσανης, Ελασσόνας, Καζακλάρ, με αποκορύφωμα τα γεγονότα της Ποντοκώμης[7] που «είχαν αποφασιστικό ρόλο στο αγροτικό κίνημα, χωρίς η αιτία των γεγονότων να ήταν κάποιο αγροτικό ζήτημα»[8].

Αναλυτικά τα γεγονότα εξιστορεί στο «Νέο Ριζοσπάστη» ανταποκριτής από Ποντοκώμη.

«Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(7/1/1933)[9] ΟΙ ΦΤΩΧΟΙ ΑΓΡΟΤΕΣ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗΣ ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΝ ΜΕ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ ΤΟΥΣ .

ΠΩΣ ΕΓΙΝΑΝ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΙΜΑΤΗΡΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ . ΕΤΟΙΜΑΖΕΤΑΙ ΜΑΖΙΚΗ ΚΑΘΟΔΟΣ ΑΠΟ ΠΟΛΛΑ ΧΩΡΙΑ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ

Γεννάρης

(Του ανταποκριτού μας).

Οι φτωχοί αγρότες του χωριού μας και της περιφέρειας ολόκληρης είνε ανάστατοι. Άρκεσε μια παράσταση ενός επαναστατικού θεατρικού έργου, που ξεσκέπαζε την απληστία των τοκογλύφων , που γδέρνουν την αγροτική φτωχολογιά, για να επιστρατευθούν όλες οι δυνάμεις του κράτους της κεφαλαιοκρατίας κατά των φτωχών αγροτών. Ας εξιστορήσουμε όμως τα γεγονότα που μιλούν πιο καθαρά για τα εξοντωτικά σχέδια του κεφαλαιοκρατικού κράτους εναντίον μας. Τα Χριστούγεννα επρόκειτο να παιχτεί ένα θεατρικό έργο, ο "Λαζάρ Αγάς" ή ο "Τοκογλύφος" από ερασιτεχνικό θεατρικό όμιλο . Για να παρακολουθήσουν το έργο συγκεντρώθηκαν εκατοντάδες φτωχών αγροτών. Η αστυνομία, σαν όργανο της αστικής τάξης, φρουρός του καθεστώτος της τοκογλυφίας και της εκμετάλλευσης, απαγόρεψε το παίξιμο του έργου. Η πράξη αυτή της αστυνομίας προκάλεσε την αγανάκτηση των φτωχών αγροτών. Κι όταν την πρώτη του μηνός το έργο παίχτηκε σε κάποιο σπίτι και η αστυνομία πήγε να το απαγορέψει, αντιμετώπισε την εξέγερση όλων των χωρικών που παρακολουθούσαν, κι αναγκάστηκε να υποχωρήσει. Την επόμενη όμως συνέλαβε δύο φτωχούς, αγρότες και τους κράτησε στα κρατητήρια χωρίς κανένα δικαιολογητικό. Επιτροπή φτωχών αγροτών παρουσιάστηκε στον αστυνομικό σταθμάρχη και ζήτησε την άμεση αποφυλάκισή τους. Ο σταθμάρχης, βλέποντας την αγανάκτηση που προκάλεσε η αυθαίρετη σύλληψη των αγροτών, από τη μια δήλωνε πως θα τους αφήσει κι από την άλλη τηλεφωνούσε στην Κοζάνη να σταλούν ενισχύσεις χωροφυλάκων, έχοντας προσχεδιασμένο το σχέδιο της δολοφονικής επίθεσης. Έτσι, όταν σε λίγο πήγε δεύτερη μαζική επιτροπή, να απαιτήσει την απόλυση των συλληφθέντων κατέφθασε ενίσχυση 15 περίπου χωροφυλάκων με επικεφαλής δύο ανθυπασπιστές. Τα όργανα της "τάξης" πήραν θάρρος. Έδιωξαν την επιτροπή και δήλωσαν κυνικά ότι δεν απολύουν κανένα. Μόλις διαδόθηκε η ξετσίπωτη απάντηση της αστυνομίας εκατοντάδες αγρότες συγκεντρώθηκαν έξω από το σταθμό, απαιτώντας την απόλυση των αυθαιρέτως συλληφθέντων συντρόφων τους. Ο ένας από τους ανθυπασπιστές διέταξε τότε τους χωροφύλακες να πυροβολήσουν. Οι χωρικοί όμως, εξαγριωθέντες, τους αφόπλισαν , ύστερα όμως από τα παρακάλια τους και τη δήλωσή τους ότι αυτοί δεν φταίνε , εξαπατήθηκαν και τους επέστρεψαν τα όπλα. Αφού ξαναπήραν τα όπλα στα χέρια άνανδρα και δολοφονικά επετέθηκαν κατά των φτωχών αγροτών, κάποιους από τους οποίους και τραυμάτισαν. Οι χωρικοί ωστόσο δεν τρομοκρατήθηκαν. Αντεπετέθηκαν[10] θαρραλέα και αποφασιστικά και στην πάλη που επακολούθησε σπάσαν το κεφάλι ενός χωροφύλακα και ξυλοκόπησαν τον πρόεδρο της κοινότητας , που πήρε το μέρος της αστυνομίας. Κατά τη διάρκεια της συμπλοκής οι χωρικοί ζητωκραύγαζαν υπέρ του Κομμουνιστικού Κόμματος. Στο μεταξύ κατέφθασαν κι άλλες αστυνομικές ενισχύσεις κι έτσι κατορθώθηκε η σύλληψη 6 φτωχών αγροτών και η μεταφορά τους στην Κοζάνη. Επιτροπές απ' όλα τα χωριά της Κοζάνης πήγαν στη Νομαρχία και ζήτησαν την άμεση απόλυση των συλληφθέντων. Το τηλεγραφείο αρνήθηκε να παραλάβει τηλεγράφημα διαμαρτυρίας. Οι φτωχοί αγρότες της περιφέρειας είναι καταγανακτισμένοι για την εξαπολυθείσα τρομοκρατία και οργανώνουν κάθοδο στην Κοζάνη με την ευκαιρία της δίκης του σ. Παπαδήμα του Ε. Μετώπου , για να απαιτήσουν την άμεση απόλυση των συλληφθέντων αγροτών»[11].

Ο Βασίλης Τσουκαλίδης[12] ήταν ένας από τους πρωταγωνιστές. Είχε στείλει , μετά τη σύλληψη των πρώτων δύο από τη χωροφυλακή, τον πατέρα του Κώστα στο Διοικητή Χωροφυλακής , τον Σταυριανό, για να πάρει άδεια για το έργο. Τη στιγμή που ο πατέρας του βρίσκεται μέσα στη χωροφυλακή «ο ενωμοτάρχης του χωριού τηλεφωνούσε στο διοικητή χωροφυλακής ότι οι κομμουνιστές έχουν κυκλωμένο τον αστυνομικό σταθμό και θα τους κάψουν ζωντανούς». Έτσι ο διοικητής όχι μόνο δε δίνει άδεια αλλά «συγκεντρώνει όλη τη δύναμη των υποδιοικήσεων και των αστυνομικών σταθμών, με επείγοντα τηλεφωνήματα, και με αυτοκίνητα καταφθάνουν στο χωριό, με διαταγές αιματοκυλίσματος»[13].

Οι συλλήψεις οφείλονται , σύμφωνα με τον ανταποκριτή Κοζάνης του «Νέου Ριζοσπάστη» στο γεγονός ότι «στις τελευταίες εκλογές η φτωχολογιά του χωριού Ποντοκώμη Κοζάνης έδωσε 102 ψήφους στο Κομμουνιστικό Κόμμα, [και αυτό] αναστάτωσε τις αρχές της Κοζάνης και κυρίως τη Διοίκηση Χωροφυλακής, η οποία με κάθε μέσο προσπαθεί να τρομοκρατήσει το χωριό φτάνοντας και μέχρι του σημείου να απαγορεύει στους αγρότες να συνομιλούν στους δρόμος ομαδικά»[14].

Ο Βασίλης Κωτσίδης γεννήθηκε το Δεκέμβριο του 1925 στην Ποντοκώμη. Παρόλο που ήταν μικρός όταν διαδραματίστηκαν αυτά τα γεγονότα θυμάται :

«Στο καφενείο του Κωνσταντινίδη Κώστα παίχτηκε ένα θέατρο. Ακούστηκε σε όλο το χωριό ότι πιάσαν τον ταμία [της παράστασης] Παυλίδη Γιάννη του Βασίλη και τον πάνε στην Αστυνομία για ανάκριση (η αστυνομία ήταν πίσω από το κοινοτικό γραφείο, ανατολικά από την παλιά εκκλησία , σε οικόπεδο που αργότερα θα μείνει ο Σαμαράς Ηλίας). Τον πίεζαν να δώσει τα χρήματα. Αυτός δεν τάδινε. Ισχυρίζονταν ότι[τα χρήματα] μαζεύτηκαν για καλό σκοπό. Και πράγματι , υπέρ του κόμματος πήγαιναν τα χρήματα , γι αυτό επαναστάτησαν όλοι. Χτύπησαν τις καμπάνες της εκκλησίας, άλλοι ξύλα, άλλοι κασμάδες, πήγαν για την Αστυνομία. Πρόεδρος τότε ήταν ο Ισαάκ Πηλιανίδης. Μιλάει στους χωριανούς:

-Τι είναι αυτά που κάνουμε βρε παιδιά; Πόλεμο θα κάνουμε με την αστυνομία;

Φασαρίες, κακό. Ένα φτυάρι καρφώνεται στο κεφάλι του. Αίματα.

Εγώ είμαι ακριβώς απέναντι, πάνω σε μια σειρά από κοπριές . Έβλεπα όλη τη σκηνή.

Αμέσως τον πήραν οι γυναίκες σε διπλανό σπίτι και τον περιποιήθηκαν[15].

Αργότερα θάρθει τρίκυκλο της Αστυνομίας και θα τον πάει στην Κοζάνη. Την στιγμή εκείνη από την Κοζάνη ήρθαν κάμποσοι χωροφύλακες σε καμιά δεκαπενταριά μοτοσυκλέτες με καλάθια. Οι χωριανοί άρχισαν να τρέχουν , άλλοι από δω , άλλοι από κει. Ορισμένους τους πιάσανε.

Τότε ακούγονταν στο χωριό πως πολλοί ήταν στην παρανομία.

Μετά από το επεισόδιο αυτό ερχόταν και κρύβονταν στο σπίτι μας ο Ιορδάνης Ζαραφείδης, ο Φιλιππίδης, ο Χατζηκωνσταντίνου Κώστας , ο αδελφός του Σπύρου και η μάνα μου τους έκρυβε. Δεν την υποψιάζονταν κανείς»[16].

Στις 10 Ιανουαρίου 1933 ο « Νέος Ριζοσπάστης γράφει για τις ανακρίσεις που γίνονται:

«Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(10/1/1933) ΣΥΝΕΧΙΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΝΑΚΡΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΗΣ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗΣ ΚΟΖΑΝΗ .6 Γενάρη . (Του ανταποκριτού μας).

Σας γράφουμε τη δεύτερη ανταπόκριση σχετικά με τα γεγονότα της Ποντοκώμης Κοζάνης. Είνε η έκτη ημέρα αφότου συνελήφθησαν οι σύντροφοί μας εφτά αγρότες και καταζητούνται και άλλοι εφτά. Κάθε μέρα τροποποιείται το κατηγορητήριο από τον κομμουνιστοφάγο ανακριτή. Για να μπορέσει να ενοχοποιήσει και να συλλάβει ολόκληρο χωριό, αν και πέρασαν έξη μέρες, δεν τέλειωσε ακόμα την ανάκριση. Όλα αυτά γίνονται με σκοπό να βαστούν όσο μπορούν περισσότερο τους συντρόφους στα μπουντρούμια της αστυνομίας. Ο στόχος της αστυνομίας είνε ο σ. Σαραφίδης, ενάντια στον οποίον απάγγειλαν κατηγορία επί στάσει υπεκινήσει και αδίκω επιθέσει. Ανάμεσα στην αγροτική φτωχολογιά επικρατεί μεγάλη αγανάκτηση για την εξαπολυθείσα τρομοκρατία, ετοιμάζονται δε κάθοδες τόσο για την αντιμετώπισή της όσο και για τη διεκδίκηση των αμέσων οικονομικών αιτημάτων απασχολούν τους φτωχούς αγρότες»[17].

Θα συλληφθούν οι Ιορ. Σαραφίδης, Β. Τσουκαλίδης, Κασκαμανίδης, Παυλίδης, Κ. Λαζαρίδης, οι οποίοι και θα μεταφερθούν στην πόλη της Κοζάνης. Ύστερα από τα γεγονότα αυτά εξελέγησαν απ' όλα τα χωριά επιτροπές αγώνος και παρουσιάστηκαν στις αρχές, ζήτησαν δε την άμεση αποφυλάκιση των συλληφθέντων και την κατάπαυση της τρομοκρατίας και την παραδειγματική τιμωρία των υπευθύνων αξιωματικών[18].

Τα παράπονα των Ποντοκωμιτών για τη χωροφυλακή και κυρίως για τον ενωμοτάρχη του σταθμού είναι πολλά. Ο ίδιος ανταποκριτής αναφέρει: «Ο αιμοβόρος ενωμοτάρχης του χωριού [Ξυλάκης], ο οποίος ήταν και η αιτία του οργανωμένου τραυματισμού 25 αόπλων χωρικών, συλλαμβάνοντας καπνοπαραγωγούς, γιατί κάπνιζαν αντί για τσιγαρόχαρτο, την εφημερίδα τους, τους έλεγε: Πάμε στο γραφείο μου κι αν δεν είσαι γραμμένος στο βιβλίο κομμουνιστών, θα σου το χαρίσω»[19].

Στις 3 Απριλίου 1933 θα συλληφθούν και οι Ε. Τσάτσος και Β. Ιωαννίδης για τα γεγονότα του Γενάρη στην Ποντοκώμη. Επίσης στις 21 συνελήφθη για την ίδια αιτία ο Στεφανίδης. Οι χωροφύλακες τον πήραν κρυφά και τον έστειλαν στα Καϊλάρια[20]. Δύο χωρικοί που αντελήφθησαν τη σύλληψη και πήγαν να μάθουν τι συμβαίνει πυροβολήθηκαν από τους χωροφύλακες[21]. Μία επιτροπή πήγε στο διοικητή χωροφυλακής Κοζάνης , ο οποίος υποσχέθηκε ότι δεν θα συλληφθούν οι γυναίκες , οι άνδρες όμως θα πρέπει να παραδοθούν και μετά την ανάκριση θα απολυθούν. Η επιτροπή δήλωσε ότι ο οι φτωχοί αγρότες δεν θα επιτρέψουν να συλληφθεί κανένας[22].

Στα τέλη Μαΐου 1933 το πλημμελειοδικείο της Κοζάνης καταδίκασε 15 χωρικούς σε δύο χρόνια και 3 μήνες φυλάκιση και 1 χρόνο εκτόπιση τον καθένα, δηλαδή σε 48 χρόνια και 9 μήνες συνολικά φυλακή και εξορία[23].

Τα βουλεύματα είναι όλα παραπεμπτικά , οι Ποντοκωμίτες θα μεταφερθούν στις φυλακές, ενώ μία υπόδικος Ποντοκωμίτισσα θα μεταφερθεί στο προσφυγικό νοσοκομείο για να γεννήσει. Μέσα στον Ιούνιο του 1933 θα ξεσπάσει μεγάλη επιχείρηση της αστυνομίας κατά χωριών της περιοχής. Η επιτροπή ασφαλείας θα κοινοποιήσει αποφάσεις εκτόπισης σε 3 αγρότες από «Τσουμά», 3 από «Σώρποβο», 2 από τα Σέρβια, 1 από την «Κρέμιτσα» και 1 από τη Ποντοκώμη. Ο «Ριζοσπάστης» καταγγέλλει πως όλα αυτά γίνονται γιατί πλησιάζουν οι δημοτικές εκλογές και «οι εκμεταλλευτές τρέμουν γιατί σε πολλά χωριά θα κυματίσει στις κοινότητες η κόκκινη σημαία του Ενιαίου Μετώπου». Έτσι παροτρύνει τους εργάτες και τους φτωχούς αγρότες να «δώσουν μαζικά στους εκμεταλλευτές το μάθημα που τους δώσανε στην Ποντοκώμη και στα Καϊλάρια»[24].

Στις 6 Σεπτέμβρη προγραμματίστηκε η δίκη των 38 αγροτών για τα αιματηρά γεγονότα της Ποντοκώμης, που συνέβηκαν στα τέλη του Δεκέμβρη απ' αφορμή της παράστασης ενός επαναστατικού έργου. Οι παραπάνω 38 είναι καταδικασμένοι σε βαριές καταδίκες και στη δίκη της 6ης του Σεπτέμβρη υποψιάζονται πως θα τους φορτώσουν και άλλα χρόνια. Η «Εργατική Βοήθεια» προσπαθεί να κινητοποιήσει τους ομίλους της γύρω απ' αυτή τη δίκη. Οι αγρότες της Ποντοκώμης μάζεψαν 5 χιλιάδες δραχμές και πλήρωσαν όλα τα χρέη της κολεχτίβας. Ο όμιλος Ε.Β. δουλεύει στα γύρω χωριά δραστήρια για να εξασφαλίσει τα έξοδα της δίκης, να ιδρύσει καινούργιους ομίλους και να κατεβάσει τους αγρότες στο δικαστήριο τη μέρα της δίκης[25].

Κατά τη διάρκεια της δίκης «όλοι οι κατηγορούμενοι απολογήθηκαν ταξικά και δήλωσαν πως πιστεύουν στο Κομμουνιστικό Κόμμα γιατί αυτό αγωνίζεται για τα συμφέροντα της φτωχολογιάς»[26]. Οι δικηγόροι της Εργατικής Βοήθειας Κεφαλίδης, Καραλίβανος και Λάμπρου απέδειξαν πως «και με τους αστικούς νόμους δεν στέκεται καμιά κατηγορία, αλλά ότι αυτό είναι σκηνοθεσία της αστυνομίας που σκοπό έχει την εξόντωση των κατοίκων της Ποντοκώμης γιατί από τους 138 ψηφοφόρους οι 132 ψήφισαν το Ενιαίο Μέτωπο»[27].

Τελικά το δικαστήριο τους καταδίκασε σε βαριές ποινές. [τα ονόματα όπως στην εφημερίδα]

Ο Ιορδάνης Σαραφίδης καταδικάστηκε σε 5 χρόνια φυλακή και 2 εξορία.

Λαζαρίδης Κ. 3 χρόνια φυλακή , 2 εξορία.

Τσοκαλίδης[28] 20 μήνες φυλακή.

Γρηγοριάδης 20 μήνες φυλακή.

Καραγιαννίδης 18 μήνες φυλακή.

Σπανίδης 2 1/2 χρ. φυλακή, 2 εξορία.

Κατσαμανίδης 2 1/2 χρόνια φυλακή, 2 εξορία.

Τσακιρίδης 30 μήνες φυλακή.

Ελευθεριάδης 18 μήνες φυλακή.

Ιωαννίδης Ι. 18 μήνες φυλακή.

Μαυροπουλίδης 18 μήνες φυλακή.

Αλεξάνδρα Λασκαρίδου 20 μήνες φυλακή.

Β. Ιωαννίδης 3 χρόνια φυλακή, 2 εξορία.

Νίνα Αθανασιάδου 1 χρόνο φυλακή.

Μελανία Σεραφειμίδου 1 χρόνο φυλακή.

Κ. Καραγιαννίδης 20 μήνες φυλακή.

Αλ. Κουσίδης 2 1/2 χρόνια φυλακή, 2 εξορία.

Ανδρ. Μιλχεσίδης και Παύλ. Μιλχεσίδης , 20 μήνες φυλακή.

Καραουγλανίδης 2 1/2 χρόνια φυλακή.

Παρθενία Λασκαρίδου 1 χρόνο φυλακή. Αθανασιάδης 20 μήνες φυλακή.

Τιμολ. Θεοδωρίδης 2 1/2 χρόνια φυλακή , 2 εξορία.

Συνολικά οι 23 καταδικάστηκαν σε 58 1/2 χρόνια φυλακή και εξορία. Μετά την καταδίκη τους οι σύντροφοι δήλωσαν πως τίποτε δεν τους τρομάζει, γιατί έχουν εμπιστοσύνη στη δύναμη της εργατικής τάξης και της αγροτικής φτωχολογιάς[29].

Πριν ανακοινωθούν οι ποινές η Κομματική Οργάνωση είχε πάρει την απόφαση να δραπετεύσουν δύο από τους κατηγορούμενους, οι Σαραφίδης και Τσουκαλίδης. Όμως στο τελευταίο επισκεπτήριο θα εμφανιστεί εκ μέρους του Κόμματος ο Βασίλης Κιουπτσής , καθοδηγητής τότε της Οργάνωσης, και θα αποτρέψει την δραπέτευση του Τσουκαλίδη, λόγω μικρής ποινής (20 μήνες). Η απόδραση του Σαραφίδη θα προγραμματιστεί για τις επόμενες μέρες. Μια μέρα πριν τη δραπέτευση , Δευτέρα βράδυ , οι Ποντοκωμίτες τραγουδούν στη φυλακή:

«Ντροπή στον εργάτη, στο σκλάβο ντροπή,

στο αίμα αν δε πνίζει μια τέτοια ζωή».

Στο επισκεπτήριο της Τρίτης όλα γίνονται με ακρίβεια και ταχύτητα. Ο Σαραφίδης μεταμφιέζεται. Δέκα Ποντοκωμίτες κυκλώνουν το Σαραφίδη και πάνε στο χώρο του επισκεπτηρίου. Βγαίνει μεθοδικά ένα σίδερο, βγαίνει από κει ο Σαραφίδης και γίνεται επισκέπτης… Αποχαιρετάει κανονικά με τη λήξη του επισκεπτηρίου και φεύγει. Στην εξώπορτα θα τον αναγνωρίσει ο αρχιφύλακας λοχίας μα «το αυστηρό μάτι του Τσουκαλίδη τον καθηλώνει». Ένα αυτοκίνητο θα περιμένει έξω από τα κρατητήρια τον Σαραφίδη οδηγώντας τον στην ελευθερία…[30]

Τόσοι πολλοί Ποντοκωμίτες πηγαινοέρχονταν στις φυλακές ώστε να θωρείται πως «στις φυλακές της Κοζάνης είχαν δική τους πτέρυγα οι Ποντοκωμίτες»[31]. Η στάση που κρατούσαν οι Ποντοκωμίτες στο δικαστήριο, από ηρωική, πολλές φορές έφτανε στα όρια της πρόκλησης. Ένα μέρος της δίκης περιέγραψε ένας από τους κατηγορούμενους , ο Νικόλας Ιωαννίδης, στον ανιψιό του Γιώργο Ιωαννίδη[32]. « Στις φυλακές της Κοζάνης είχαν δική τους πτέρυγα οι Ποντοκωμίτες.

-Ιωαννίδης Ιωάννης, κατηγορείσαι ότι με άλλους μαζί κάνατε οργάνωση προς την ανατροπή του καθεστώτος. Τι έχεις να απολογηθείς;

-Είμαστε υποχρεωμένοι να ανατρέψουμε τη δικτατορία και εμείς οι κομμουνιστές αποτελούμε την πρωτοπορία αυτής της προσπάθειας. Τη δικτατορία θέλουμε να ανατρέψουμε, όχι τη δημοκρατία. Είμαι και θα είμαι κομμουνιστής…

-Δέκα χρόνια φυλακή.

-Βασίλης Ιωαννίδης, κατηγορείσαι…

Αυτός άρχισε από κει που τελείωσε ο Γιάννες. Είμαι και θα είμαι, γαμώ το γάλα της μάνας σας, που ήταν η καλύτερη βρισιά του Αρκοβάσιλου , όπως τον έλεγαν»[33].

Στο εφετείο της Λάρισας ξεκίνησε την Πέμπτη, 12/10/1933, η έφεση των Ποντοκωμιτών , που είχαν καταδικαστεί από το Πλημμελειοδικείο της Κοζάνης σε βαριές ποινές. Η δίκη διάρκεσε δύο ολόκληρες μέρες και κάτω από τα αμείλικτα ερωτήματα των δικηγόρων που στάλθηκαν από την Εργατική Βοήθεια της Αθήνας, «αποδείχτηκε πλέρια το σκηνοθετημένο της κατηγορίας και πως ήταν δημιούργημα του ενωμοτάρχη Ξυλάκη και του χωροφύλακα Ασπρίσου με σκοπό μοναδικό την τρομοκράτηση ολόκληρου του χωριού Ποντοκώμης. Γιατί όλοι οι αγρότες και αγρότισσες είνε κομμουνιστές στο χωριό αυτό»[34].

Το εφετείο ύστερα από πολύωρη διάσκεψη έβγαλε την απόφασή του με την οποία αθωώθηκαν 8 και καταδικάστηκαν οι: Κώστας Τσαχουρίδης, Γ. Καραουγλανίδης, Δ. Ελευθεριάδης, Βασίλης Ιωαννίδης, Ιωάννης Ιωαννίδης, Ιωάννης Μαυροπουλίδης, Λ. Λεσπουρίδης, Ν. Αθανασιάδου, Μ. Σαραφίδη, Σ. Γρηγοριάδης, Β. Τσουκαλίδης, Κ. Λαζαρίδης, Ι. Σαραφίδης, Ι. Παυλίδης και Χ. Κασκουμανίδης σε φυλάκιση 3 μέχρι 20 μηνών[35].

Στις 31 Οκτωβρίου 1933 οι καταδικασμένοι αγρότες της Ποντοκώμης στέλνουν στο «Ριζοσπάστη» την παρακάτω ταξική δήλωση:

«Δηλώνουμε σ' ολόκληρη την φτωχή αγροτιά και εργατιά πως οι πολύχρονες καταδίκες και η φασιστική τρομοκρατία της κυρίαρχης τάξης είνε ανίκανοι να μας λυγίσουν στον απελευθερωτικό μας αγώνα. Αντίθετα δυναμώνουν πιο πολύ το ταξικό μας μίσος , σφυρηλατούν την πίστη μας στην προλεταριακή επανάσταση.

Λάρισα, Οχτώβρης.

Τσουκαλίδης, Τσαχουρίδης, Γρηγοριάδης, Μαυροπουλίδης, Ιωαννίδης, Ελευθεριάδης, Ιωαννίδης Β., Λαζαρίδης, καταδικασμένοι σε ένα χρόνο φυλακή, Παυλίδης σε ένα χρόνο φυλακή και 5 μήνες εξορία στην Ανάφη, Χ. Κασκαμανίδης, 1 χρόνο φυλακή και 3 μήνες εξορία, Αλεξάνδρα Λεσπουρίδου, 10 μήνες φυλακή, Νίνα Αθανασιάδου, 6 μήνες φυλακή και Μελανία Ζαραλίδου, 3 μήνες φυλακή»[36].



[1] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(8/1/1933) , σελ. 5

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[2] Λαζάραγας ή Τα σκοτάδια, θεατρικό έργο, γραμμένο το 1905 στην ποντιακή διάλεκτο από μια σημαντική μορφή στο χώρο των ελληνικών γραμμάτων, τον Γεώργιο Φωτιάδη. Θεωρείται ως το πρώτο αντικαπιταλιστικό έργο και ήταν αποτέλεσμα της συμμετοχής του ίδιου του Φωτιάδη στην αποτυχημένη εξέγερση του 1905.

(ΑΓΤΖΙΔΗΣ ΒΛΑΣΗΣ,ΠΟΝΤΟΣ- ΕΝΑ ΑΝΟΙΧΤΟ ΖΗΤΗΜΑ,ΕΝΝΑΛΑΚΤΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ, Γ,ΑΘΗΝΑ,2008, ΣΕΛ. 80)

&Το ίδιο έργο έχει παιχτεί , κατά το 1928, από το Σύνδεσμο Κοινοτήτων Κιλκίς, που ήταν πρωτοβουλία Καυκάσιων προσφύγων του Κιλκίς, με πρωταγωνιστή τον Γαβριηλίδη τον Κώστα, με σκοπό να ενισχυθεί στηριχθεί το Νοσοκομείο Κιλκίς που η Κυβέρνηση ήθελε να κλείσει.

(ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ, ΕΝΤΟΣ, ΑΘΗΝΑ, 2004, σελ. 244-256)

[3] «Η Ποντοκώμη είναι ένα χωριό της Πτολεμαΐδας. Κατοικείται από Καυκάσιους, προερχόμενους εκ Πόντου. Ήταν το μόνο χωριό όπου γινότανε οργανωμένες χοροεσπερίδες και παίζονταν θεατρικές παραστάσεις με ερασιτέχνες ηθοποιούς από το ίδιο το χωριό».

(ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΚΑΙ ΗΡΩΕΣ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΧΡΟΝΙΚΩΝ, Χ.Ε.,ΑΘΗΝΑ,1980, σελ.23)

[4] ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ,ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (1941-1943) ΑΝΕΚΔΟΤΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΘ,ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ , 2000, σελ. 12

[5] «Το έργο ετοιμάζονταν εν γνώσει της αστυνομίας. Στην τελευταία πρόβα, δύο χωροφύλακες, από τα παράθυρα προσπαθούν να δούνε ποιοι είναι μέσα. Αντίκρυ τους είδαν δύο τελειόφοιτους του Γυμνασίου, τον Κασκαμανίδη και Παυλίδη. Τα παιδιά βγήκαν έξω και τους κυνήγησαν. Οι χωροφύλακες κατήγγειλαν το γεγονός σαν κομμουνιστική παράνομη συγκέντρωση».

(ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΚΑΙ ΗΡΩΕΣ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΧΡΟΝΙΚΩΝ, Χ.Ε.,ΑΘΗΝΑ,1980, σελ.23)

[6] ΕΚΔΟΣΗ ΚΕ ΚΚΕ,ΧΡΟΝΙΚΟ ΑΓΩΝΩΝ ΚΑΙ ΘΥΣΙΩΝ ΤΟΥ ΚΚΕ . ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ 1918-1945,ΕΚΔΟΣΗ ΚΕ ΚΚΕ, Β, ΑΘΗΝΑ, 1986, σελ.83

[7] «Και ονομάστηκε έτσι από τότε η Ποντοκώμη «Το Κόκκινο Χωριό» και έμεινε επίσης το χρονικό αυτό στο κίνημα γνωστό με το όνομα : «Τα γεγονότα της Ποντοκώμης». (ΜΠΙΡΚΑΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΚΑΤΩ ΑΠ' ΤΗ ΜΠΟΤΑ ΤΗΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ, ό.π., σελ. 118)

[8] ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΚΑΙ ΗΡΩΕΣ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΧΡΟΝΙΚΩΝ, Χ.Ε.,ΑΘΗΝΑ,1980, σελ.22

[9] Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα

[10] «Μας κυκλώνουν καμιά σαρανταριά , μπροστά στην εκκλησία. Πριν προλάβουν να ανοίξουν τουφέκι ορμούμε επάνω τους κι ερχόμαστε στα χέρια. Μα ταυτόχρονα ο Τάσος Μεντεσίδης φωνάζει στους άλλους έξω από τον κλοιό: «Απάνω τους !». Έτσι ήταν οι χωροφύλακες κυκλωμένοι. Στο λεφτό αφοπλίζονται. Έπεσε και λίγο ξύλο. Ένας χωροφύλακας τραυματίστηκε βαριά. Μια γυναίκα, η Νίνα Αθανασιάδου, άρπαξε την καμπάνα του χωριού. Οι αξιωματικοί άρχισαν τα παρακάλια. Τρέχουν στη γυναίκα και την παρακαλούν: Γιατί χτυπάς την καμπάνα; Και αυτή τους απαντάει:

-Δεν το πήρατε χαμπάρι! Επανάσταση έχουμε!

Και ίσως η καϋμένη έτσι να πίστευε».

ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΚΑΙ ΗΡΩΕΣ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΧΡΟΝΙΚΩΝ, Χ.Ε.,ΑΘΗΝΑ,1980, σελ. 23& 24

[11] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(7/1/1933) , σελ. 1

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[12] Τσουκαλίδης Βασίλης, γεννήθηκε το 1913 στο Καρς του Καυκάσου. Έρχεται πρόσφυγας στην Ελλάδα. Το 1930, έφηβος, εργάζεται καπνεργάτης στην Καβάλα. Το 1931, γίνεται μέλος της ΟΚΝΕ. Το 1934 περνά από τρία στρατοδικεία. Η μεταξική δικτατορία τον συλλαμβάνει, και οι διώκτες του του σπάζουν τη σπονδυλική στήλη. Στρατιώτης στο μέτωπο της Αλβανίας, το 1940, αγωνίζεται στη συνέχεια από τις τάξεις της Εθνικής Αντίστασης. Θα καταδικαστεί τρεις φορές ερήμην σε θάνατο, από τους Βούλγαρους κατακτητές. Από το 1946 έως το 1964 περνά από φυλακές και εξορίες. Το 1967 συλλαμβάνεται πάλι. Από το 1980 αρχίζει τη συγγραφική δουλειά , που περιλαμβάνει εννέα βιβλία(βλέπε βιβλιογραφία). Πέθανε στην Ποντοκώμη το 1991.

(ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ,Η ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΖΑΧΑΡΙΑΔΗ, Χ.Ε., ΑΘΗΝΑ, 1991, σελ. 93)

[13] ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΚΑΙ ΗΡΩΕΣ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΧΡΟΝΙΚΩΝ, Χ.Ε.,ΑΘΗΝΑ,1980, σελ. 23

[14] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(8/1/1933) , σελ. 5

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[15] «Θέλησε[ο Πρόεδρος] να επέμβει στα γεγονότα και έφαγε πολύ ξύλο από τους χωρικούς. Στη δίκη προσκλήθηκε ως μάρτυρας κατηγορίας όμως μετατράπηκε σε μάρτυρα υπερασπίσεως».

ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΚΑΙ ΗΡΩΕΣ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΧΡΟΝΙΚΩΝ, Χ.Ε.,ΑΘΗΝΑ,1980, σελ. 24)

«Ετσάκωσαν το κιφάλ τη Πουλιάν»

ΤΣΑΧΟΥΡΙΔΟΥ-ΘΕΟΔΩΡΙΔΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ (1928), συνέντευξη 8/9/2009

[16] ΚΩΤΣΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ(1925), συνέντευξη 10/3/2009

[17] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(10/1/1933) , σελ. 5

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[18] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(8/1/1933) , σελ. 5

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[19] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(8/1/1933) , σελ. 5

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[20] «[…]εδάρη ανηλεώς από το Γαλανό. Στη φυλακή το φέρανε κατάμαυρο. Όμως αυτός γελούσε».

(ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΚΑΙ ΗΡΩΕΣ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΧΡΟΝΙΚΩΝ, Χ.Ε.,ΑΘΗΝΑ,1980, σελ. 24)

[21] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(29/4/1933) , σελ. 3

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[22] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(29/4/1933) , σελ. 3

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[23] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(31/5/1933) , σελ. 1

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[24] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(8/7/1933) , σελ. 5

[25] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(2/9/1933) , σελ. 1

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[26] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(13/9/1933) , σελ. 3

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[27] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(13/9/1933) , σελ. 3

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[28] Είναι ο Τσουκαλίδης Βασίλης που πρωτοστατεί στα γεγονότα. Η καταδίκη του είναι 2 χρόνια. Το 1934 με δεμένα τα χέρια παρουσιάζεται στρατιώτης. Περνά 3 στρατοδικεία και φορτώνεται με 234 μέρες φυλακή για ιδεολογικούς λόγους.

(ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ,Η ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΖΑΧΑΡΙΑΔΗ, Χ.Ε., ΑΘΗΝΑ, 1991, σελ.88)

[29] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(13/9/1933) , σελ. 3

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[30] Αφήγηση Τσουκαλίδη Βασίλη σε Μπίρκα Κώστα στο : ΜΠΙΡΚΑΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΚΑΤΩ ΑΠ' ΤΗ ΜΠΟΤΑ ΤΗΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ,, σελ. 116

[31] ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ,ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ . ΌΤΑΝ ΤΡΥΓΟΥΣΑΜΕ ΤΟΥΣ ΚΑΜΠΑΝΟΥΣ,ΘΕΜΕΛΙΟ,ΑΘΗΝΑ,2005, σελ. 16

[32] Ιωαννίδης Γιώργος, «Γεννήθηκε στην Ποντοκώμη το 1935. Τελείωσε το Βαλταδώρειο Γυμνάσιο και σπούδασε με υποτροφία στο Μαθηματικό Θεσσαλονίκης. Μετείχε στους αγώνες του 1-1-4 και του «15%» οργανωμένος στην ΕΔΑ και στη συνέχεια στους Λαμπράκηδες. Υπήρξε γραμματέας της ΦΕΑΠΘ και μέλος του ΔΣ της ΕΦΕΕ. Πήρε μέρος στην αντίσταση κατά της χούντας μέσα από τις γραμμές του Πατριωτικού Μετώπου[…]», βιογραφικό σε ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, ό.π,

[33] ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, ό.π, σελ. 16

[34] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(17/10/1933) , σελ. 4

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[35] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(17/10/1933) , σελ. 4

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[36] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(31/10/1933) , σελ. 4

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)





Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου