Καυκάσιοι- Ποντοκωμίτες και αριστερά, 1932-1936

από το βιβλίο: Ανδρέας Αθανασιάδης-Χρήστος Μιχαηλίδης, «Γεννηθείς εις Καύκασον Ρωσίας», Ινφογνώμων, Αθήνα, 2010

«[…]Τα ηγετικά στελέχη των κομμουνιστών της περιοχής μέχρι Κλείτο, Εξοχή, Αμύγδαλα (σήμερα παλιά Χαραυγή, σ’ αντιδιαστολή με τη Νέα Χαραυγή), Ακρινή κλπ, ήσαν από Καυκάσιους της Ποντοκώμης. Οι τελευταίοι έπαιξαν αργότερα, κατά τη διάρκεια της κατοχής και του «εμφυλίου» πολέμου, έναν ιδιαίτερα σκληρό ρόλο».

(ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, ΣΤΑΘΗΣ Θ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ-ΧΑΣΙΛΑΣ- ΕΝΑΣ ΑΛΛΙΩΤΙΚΟΣ ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ, σελ. 29)

Στις 18 Δεκεμβρίου 1932 οι Ποντοκωμίτες θα αρνηθούν ομαδικά να πληρώσουν φόρους «στο ληστρικό κράτος»[1] και θα εκδιώξουν τους εισπράκτορες της Αγροτικής Τράπεζας[2]. Ένας Ποντοκωμίτης, από τα «καινούργια μέλη του κόμματος» , στέλνει την παρακάτω ανταπόκριση στο «Νέο Ριζοσπάστη»:

«Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ (18/12/1932)

ΟΥΤΕ ΠΕΝΤΑΡΑ ΓΙΑ ΦΟΡΟΥΣ ΚΑΙ ΧΡΕΗ.

ΟΙ ΑΓΡΟΤΕΣ ΔΙΩΧΝΟΥΝ ΤΟΥΣ ΕΙΣΠΡΑΚΤΟΡΕΣ ΚΑΙ ΣΠΑΝΕ ΤΗΝ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ.

Η ΑΠΗΧΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΚΚΕ.

ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ(Πτολεμαΐδας). Δεκέμβρης. (Του ανταποκριτού μας).

Όπως σ' όλα τα χωριά της Ελλάδας οργιάζουν οι επιδρομές και κατασχέσεις κατά των φτωχών αγροτών, έτσι και το χωριό μας δέχτηκε αυτές τις μέρες την επιδρομή των εισπραχτόρων της Αγροτικής Τράπεζας και του κράτους της κεφαλαιοκρατίας. Ήρθαν σάμπως να πήγαιναν στο τσιφλίκι τους. Μα οι φτωχοί αγρότες, που ξύπνησαν πια, δεν τους έκαναν καθόλου καλή υποδοχή. Ύστερα από τις εκλογές , στις οποίες το Ενιαίο Μέτωπο Εργατών Αγροτών πήρε 102 ψήφους, το κόμμα μας αγκάλιασε τους φτωχούς σκλάβους της γης. Το χωριό μας όλο σχεδόν είνε κάτω από την επιρροή μας. Σαν φτωχοί αγρότες που είμαστε, αρνηθήκαμε ομαδικά να πληρώσουμε φόρους στο ληστρικό κράτος. Παρ' όλες τις μανούβρες του φασίστα προέδρου της Κοινότητας και τις απειλές του σταθμάρχη ότι θα στείλει και θα φυλακίσει τους συντρόφους, γιατί κάνουνε ομαδική στάση, το ηθικό των συντρόφων έμεινε ακλόνητο. Ο σταθμάρχης συνέλαβε 6 από τους πιο θαρραλέους και τους έκλεισε στο κρατητήριο για να τρομοκρατήσει και διαλύσει τη μαζική επίθεση που γίνηκε ενάντια στους εισπράκτορες, σαν εκπροσώπους της Αγροτικής Τράπεζας και του αστικού κράτους. Η σύλληψη των συντρόφων προκάλεσε αγανάκτηση της φτωχολογιάς και στη συγκέντρωση που γίνηκε αμέσως ζήτησε την άμεση αποφυλάκιση των συλληφθέντων. Ο σταθμάρχης και όλοι οι άλλοι λακέδες της πλουτοκρατίας, ύστερα απ' τη μαζική μας συγκέντρωση, αποφυλάκισαν τους κρατούμενους και συνέστησαν την καταβολή των φόρων γιατί τάχα κινδυνεύει το κράτος. Μα κι' ύστερα από την απόλυση οι χωριάτες είναι αποφασισμένοι να μην πληρούσουν πεντάρα στις βδέλλες του λαού. Αυτά τ' αποτελέσματα δίνει η μαζική κινητοποίηση κάτω απ' την καθοδήγηση του μοναδικού κόμματος των εργαζομένων, του Κομμουνιστικού.

Ένα από τα καινούργια μέλη του κόμματος»[3].

Επικρατεί η άποψη ότι «με την προτροπή της χωροφυλακής, οι εισπράκτορες του δημοσίου και της λεγόμενης αγροτικής Τράπεζας, πήγανε στην Ποντοκώμη κυρίως όχι για τις εισπράξεις, αλλά για καταδίωξη και τρομοκράτηση της αγροτικής φτωχολογιάς»[4].

Στις 5 Φεβρουαρίου 1933 γίνεται προσπάθεια είσπραξης κοινοτικών φόρων. Οι Ποντοκωμίτες δηλώνουν αποφασισμένοι για άλλη μια φορά να μην πληρώσουν πεντάρα. Ο ανταποκριτής στην Κοζάνη του « Νέου Ριζοσπάστη» γράφει:

«Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(5/2/1933)

ΟΥΤΕ ΠΕΝΤΑΡΑ ΓΙΑ ΦΟΡΟΥΣ ΚΑΙ ΧΡΕΗ!

ΟΙ ΦΤΩΧΟΙ ΧΩΡΙΚΟΙ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗΣ ΑΝΑΓΚΑΣΑΝ ΤΟΥΣ

ΦΟΡΟΕΙΣΠΡΑΚΤΟΡΕΣ ΝΑ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΟΥΝ ΤΟ ΧΩΡΙΟ.

ΚΟΖΑΝΗ. 5 Φλεβάρη.

(Του ανταποκριτού μας). Στις τρεις του μηνός στο χωριό Ποντοκώμη πήγε ένας φοροεισπράκτορας με 5 χωροφύλακες για την είσπραξη των κοινοτικών φόρων. Πιάσανε τρεις φτωχούς αγρότες και τους κλείσανε στο κρατητήριο για να τους εξαναγκάσουν να πληρώσουν. Οι αγρότες δήλωσαν αποφασιστικά πως δεν πληρώνουν πεντάρα. Κι η τοπική οργάνωση εξέδωσε προκηρύξεις με τις οποίες καλούσε τους αγρότες να μην πληρώσουν πεντάρα και ν' αντιμετωπίσουν τους χωροφύλακες , τους οποίους καλούσε να φύγουν από το χωριό. Επίσης ειδοποίησε τα τριγύρω χωριά να είνε έτοιμα να ενισχύσουν τους αγρότες Ποντοκώμης. Η αστυνομία ζήτησε αμέσως ενίσχυση από την Κοζάνη και το βράδυ το χωριό περικυκλώθηκε από χωροφύλακες. Όταν όμως ο επικεφαλής αξιωματικός διάβασε τις προκηρύξεις και είδε τις διαθέσεις των αγροτών για πάλη αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το χωριό»[5].

Η μάχη με την Αγροτική Τράπεζα είναι μερικές φορές άνιση:

«Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(26/8/1933)

ΣΤΑ ΚΑΪΛΑΡΙΑ , ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ ΚΑΙ ΜΠΟΣΙΝΟΣ ΔΡΑΜΑΣ Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΚΑΤΑΣΧΕΙ ΤΟ ΣΙΤΑΡΙ ΤΩΝ ΦΤΩΧΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ

Στην περιφέρεια Καϊλαρίων και Ποντοκώμης η εσοδεία φέτος δεν είνε καλή, και όμως η ληστρική Αγροτράπεζα σκόπιμα διαδίδει πως είνε καλή για να δικαιολογήσει την είσπραξη των χρεών. Σε πολλά χωριά η Τράπεζα έστειλε τους υπαλλήλους της και κατάσχεσε απ' τα αλώνια το σιτάρι των φτωχών αγροτών που δεν τους φτάνει ούτε ως το Γεννάρη να περάσουν. Επίσης τη μέρα που γίνεται το παζάρι, υπάλληλος της Αγροτικής κάνει έλεγχο, και όσοι χρωστάνε τους κατάσχει το σιτάρι. Οι φτωχοί αγρότες του νομού μας, αν δεν θέλουν να πεθάνουν απ' την πείνα, πρέπει να οργανώσουν την πάλη τους ενάντια στα ληστρικά σχέδια της Τράπεζας, με επικεφαλής τους επαναστάτες αγρότες , για ενισχύσεις από τα κονδύλια των πολεμικών εξοπλισμών , δωρεάν σιτάρι για σπόρο.

Κοζάνη 21/8/33 Ανταποκριτής»[6].

Οι φτωχοί αγρότες της Ποντοκώμης θα έρθουν σε σύγκρουση και με τους τσορμπατζήδες[7] του χωριού. Ανταποκριτής από την Ποντοκώμη γράφει στις 4/4/1933 στο Ριζοσπάστη:

«ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΣΟΡΜΠΑΤΖΗΔΕΣ ΜΕ ΛΥΣΣΑ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΝ ΝΑ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΗΣΟΥΝ ΤΟΥΣ ΦΤΩΧΟΥΣ ΑΓΡΟΤΕΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΟΝΤΟΚΩΝΗ(Κοζάνης).

(Του ανταποκριτού μας).

Ύστερα από τις εκλογές στις οποίες το Ε.Μ. σε σύνολο 190 ψήφων πήρε τις 136[8] οι τσορμπατζήδες του χωριού μας άρχισαν να κινούνται. Ζήτησαν κι ενισχύθηκε ο εδώ αστυνομικός σταθμός με τρεις ακόμα χωροφύλακες (εχτός των τριών που είχε)και βάλθηκαν να μας τρομοκρατήσουν. Γελάστηκαν όμως γιατί οι φτωχοί αγρότες από προηγούμενους αγώνες κατάλαβαν πως μόνο με τη μαζική τους δύναμη θα πετύχουνε τα ζητήματά τους. Επίσης, κατά ασφαλείς πληροφορίες μας, η ασφάλεια Κοζάνης έχει εκδώσει εντάλματα συλλήψεως ενάντια σε τρεις γυναίκες και δέκα άνδρες για τα γνωστά γεγονότα της Ποντοκώμης, μα δεν τολμά να τα εκτελέσει γιατί ξέρει ότι θα βρεθεί μπροστά στην οργανωμένη δύναμή μας. Παράλληλα η επιτροπή αγώνος τόσο της Ποντοκώμης όσο και των άλλων χωριών θα υποβάλουν υπόμνημα στο Νομάρχη και τον Εισαγγελέα με τα εξής αιτήματα: 1) Την ακύρωση των ενταλμάτων 2) την άμεση αποφυλάκιση των 24 κρατούμενων υποδίκων για τα γεγονότα Ποντοκώμης και Καϊλαρίων, 3) την αποφυλάκιση των κρατουμένων στις φυλακές για χρέη προς το Δημόσιο και τους τοκογλύφους, 4)την κατάπαυση της τρομοκρατίας, 5) την οικονομική ενίσχυση των φτωχών αγροτών εκ μέρους του κράτους και εις βάρος των πολεμικών κονδυλίων, 6)την ακύρωση των χρεών των αγροτών, 7)δωρεάν σιτάρι και καλαμπόκι στους φτωχούς αγρότες, 8)ελευθερία κυκλοφορίας του επαναστατικού τύπου και ελευθερία συγκεντρώσεων και συνελεύσεων των εργατών και αγροτών, 9)την άμεση καταβολή του 25% στους πρόσφυγες, 10)την κατάργηση της προσωπικής εργασίας, 11) τη γενική αμνηστία στους αγωνιστές της εργατικής τάξης. Τα αιτήματα αυτά θα τα διεκδικήσουμε με όλες μας τις δυνάμεις , με συνελεύσεις, συγκεντρώσεις και καθόδους στην πόλη»[9].

Και στις 10/2/1934, σε νέο άρθρο σημειώνει:

« ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΜΕΤΩΠΟ ΣΤΑ ΧΩΡΙΑ.

ΒΕΝΙΖΕΛΙΚΟΙ , ΛΑΪΚΟΙ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΟΦΑΣΙΣΤΕΣ ΕΝΩΝΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΧΤΥΠΗΣΟΥΝ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΗΣ ΦΤΩΧΟΛΟΓΙΑΣ.

ΑΓΡΟΤΡΑΠΕΖΑ, ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΤΣΟΡΜΠΑΤΖΗΔΕΣ ΞΕΖΟΥΜΙΖΟΥΝ ΤΟΥΣ ΦΤΩΧΟΜΕΣΑΙΟΥΣ-

ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ, ΛΙΤΟΧΩΡΟ, ΤΟΥΜΠΑ, ΜΠΟΣΙΝΟΣ,ΚΛΠ .

ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ(Κοζάνης).

Οι τσορμπατζήδες βλέποντας ότι τα δικαστικά έξοδα των συντρόφων για τα περυσινά γεγονότα θα φτάσουν περί τις 100 χιλιάδες δραχμές, βάζουν πιο πολλά βάρη, φόρους και αγγαρείες για να μας εξαντλήσουν πέρα για πέρα. Γι αυτό επέβαλαν δεκαήμερη προσωπική εργασία , δίχως ν' αρκεστούν στους πόρους της κοινότητας. Οι συνειδητοί αγρότες μάζεψαν υπογραφές και σύντομα θα κάνουμε συγκέντρωση για να βγάλουμε Επιτροπή Αγώνος και να κινητοποιήσουμε τους φτωχούς αγρότες για τα ζητήματά τους. Παράλληλα δουλεύουμε για την επιτυχία του Ενιαίου Μετώπου τραβώντας για μια εκλογική νίκη. Για να ματαιώσουν τη συγκέντρωση οι χαφιέδες Βασ. Μιχαηλίδης , Στ. Μιχαηλίδης, Ματ. Σουμελίδης και Ι. Γραμματικόπουλος, πηγαινοέρχονταν στο σταθμό και τρομοκρατούσαν τους αγρότες. Πήραν όμως πληρωμένη απάντηση»[10].

Πολλοί Καυκάσιοι Ποντοκωμίτες είναι ήδη οργανωμένοι στο Κομμουνιστικό Κόμμα και συμμετέχουν στις διαδικασίες συγκρότησής του. Σύμφωνα με τον Αλέκο Σακαλή (μεσαίο και ανώτερο στέλεχος του ΚΚΕ, ΕΛΑΣ, ΔΣΕ) κατά το 1933 : «Εδώ [στην περιοχή Κοζάνης ] από τους κομματικούς [ΚΚΕ] είχαμε το Μιχάλη το Σουμελίδη [Ποντοκωμίτης] από την Κοζάνη, εργολάβο . Στην Ποντοκώμη τον Τσουκαλίδη , Τσουκαλά όπως τον λέγανε , τον Τάσο τον Μεντεσίδη , το Σιδηρόπουλο , το Γραμματικόπουλο , τον Ιορδάνη Σαραφίδη , τον Ιωαννίδη και άλλους»[11].

Η πρώτη οργάνωση της ΟΚΝΕ (νεολαίας ΚΚΕ) στο γυμνάσιο Κοζάνης άρχισε το 1933 με γραμματέα το Νίκο Γραμματικόπουλο από την Ποντοκώμη[12]. Ο Νίκος ο Γραμματικόπουλος θα είναι εκείνος που θα «κηρύξει επανάσταση» στο Βαλταδώρειο Γυμνάσιο Κοζάνης. Αφορμή ένας σκληρός καθηγητής –ο Βουρνάζος- που «μαχαίρωσε τους περισσότερους και χαράκωσε τους λιγότερους» μαθητές. Ο Μιχάλης Παπακωνσταντίνου, μαθητής κι αυτός τη περίοδο εκείνη-λίγο μετά τα αποτελέσματα του πρώτου εξαμήνου, Φεβρουάριος 1934- γράφει: «[…] βλέπαμε ότι θα μέναμε στην ίδια τάξη, ή, έστω, μετεξεταστέοι οι ογδόντα απ’ τους ενενήντα εννιά που ήμασταν. Κι ενώ παραμέναμε αμήχανοι και ανήσυχοι, ο Νίκος Γραμματικόπουλος από την Ποντοκώμη κήρυξε επανάσταση. Πώς; Μας έφερε μια μέρα ένα χαρτί-διαμαρτυρία το έλεγε- με λίγες γραμμές που απευθυνόταν στον γυμνασιάρχη και ζητούσε, ούτε λίγο ούτε πολύ, να φύγει ο Βουρνάζος. Δυο μέρες το υπογράφαμε και τελικά δεν έβαλαν τη τζίφρα τους λίγα κορίτσια και πέντε-έξι αγόρια. Αφού συμπληρώθηκε μια « τριμελής επιτροπή»- έτσι την ονομάσαμε- πήρε το κουράγιο και την επέδωσε στον Γυμνασιάρχη. Του Σταματέλου του ήρθε κόλπος. Βρισκόταν μπροστά σε εξέγερση πρωτοφανή για το Γυμνάσιο Κοζάνης». Θα συγκαλεστεί συμβούλιο καθηγητών και θα αρχίσουν οι ανακρίσεις. Τόγραψε ή δεν τόγραψε ο Γραμματικόπουλος; Αν τόγραψε αυτός ο Ποντοκωμίτης και «αφού η Ποντοκώμη ήτανε η ‘Μόσχα’ του νομού, μήπως υπήρχε ‘κομμουνιστικός δάχτυλος’»; Εκείνη την εποχή οι κομμουνιστές «πρωταγωνιστούσαν , σε πολύ μικρό κύκλο ακόμα, ο Τσαμπούρης και ο Πλακοπίτης. Και αρκετοί Πόντιοι, απ’ την Ποντοκώμη κυρίως, με πρώτο τον Μιχάλη Σουμελίδη». Τελικά ο Νίκος Γραμματικόπουλος θα γίνει ο ήρωας του Βαλταδωρείου. Ο αυστηρός καθηγητής Βουρνάζος θα απομακρυνθεί. Μα οι εποχές είναι σκληρές. Ο Νίκος Γραμματικόπουλος θα αποβληθεί οριστικά από το Γυμνάσιο Κοζάνης[13].

Την ίδια εποχή Γραμματέας στην ΟΚΝΕ Ποντοκώμης είναι ο Γιάννης Σαραφίδης με ενεργά μέλη τον Κασκαμανίδη Χάρη, τον Παυλίδη τον Κώστα, τον Παυλίδη το Γιάννη και αρκετούς άλλους. Όταν ο Γιάννης ο Σαραφίδης θα περάσει στο Κόμμα την ΟΚΝΕ θα την αναλάβει ο Μιχαηλίδης Ηλίας[14].

Ο Καυκάσιος Ποντοκωμίτης Σουμελίδης Μιχάλης θα βοηθήσει πολύ στην οργάνωση των σωματείων στη Κοζάνη. Γράφει ο Ζήσης Τσαμπούρης: «Μέχρι το 1932 στην Κοζάνη δεν υπήρχαν σωματεία. […] Η κομμουνιστική κίνηση γίνεται πιο έντονη. Πολλοί από διάφορους μαχαλάδες της Κοζάνης , μα ιδιαίτερα ο Αλέκος Σακαλής, ο Στέφος Κηπέρας κι εγώ, σκορπούμε χιλιάδες προκηρύξεις , που πολλές φορές τις τυπώνουμε μόνοι μας σε χειροποίητο [...] Χτυπούσαμε το κηρόχαρτο σε διάφορες γραφομηχανές , εκεί που δούλευαν διάφοροι υπάλληλοι , σε δικηγόρους, συμβολαιογράφους κλπ που τους είχαμε οργανωμένους . Γράφαμε συνθήματα στους τοίχους , σφυροδρέπανα και πετούσαμε κόκκινες σημαίες στα τηλεφωνοσύρματα[...] με όλα τα κυνηγητά , την τρομοκρατία , το κίνημα αναπτύσσονταν . Κάναμε πυρήνες στη Σκ'ρκα , στον Άγιο Δημήτρη , στο Λάκκο , στο κέντρο της πόλης. Σε όλο το διάστημα μεγάλο ρόλο παίζει ο Μιχάλης Σουμελίδης. Είναι εργοδηγός . Γνωρίζεται με τη δημοσιοϋπαλληλία και επηρεάζει πολλούς»[15].

Στις 25 Μαρτίου 1933 γίνονται εκλογές. Η ενωμένη αντιπολίτευση , με επικεφαλής το Λαϊκό κόμμα βασιλοφρόνων του Τσαλδάρη , νίκησε το Φιλελεύθερο . Ο Βενιζέλος έπεσε . Το ΚΚΕ κατέβηκε στις εκλογές με το όνομα ΕΜΕΑ (Ενιαίο Μέτωπο Εργατών Αγροτών)[16]. Ένας από τους υποψήφιους στην Κοζάνη ήταν και ο Νίκος Πλακοπίτης (δεν βγήκε βουλευτής, ύστερα από τη μεγάλη τρομοκρατία και το πλειοψηφικό σύστημα). [17]Πήγε σε πολλά μέρη και με το θάρρος του και τις ομιλίες του σε Κοζάνη , Σέρβια και Ποντοκώμη αναστάτωσε τους αστούς στην Κοζάνη.[18]Το χειμώνα του 1933 ο Τσαμπούρης Ζήσης στέλνεται στη Βέροια , με σύσταση στο Μητελέκα , για να πάρει εφημερίδες «Ριζοσπάστη»[19] και προκηρύξεις . Τις βάζει σε ένα τσουβάλι και ανεβαίνει στο αυτοκίνητο , που ήταν μισό λεωφορείο. Φτάνει στην Κοζάνη και πάει στο τσαγκαράδικο του Σκουτελά , που ήταν γιάφκα . Η γιάφκα του Σκουτελά ήταν το μέρος όπου πήγαιναν την εποχή εκείνοι οι κομμουνιστές από Ποντοκώμη, Τζουμά και Καραγάτσι , παραλάμβαναν το «Ριζοσπάστη» και άλλο υλικό και το μοίραζαν στα χωριά τους[20]. [αργότερα ο Ριζοσπάστης αφέθηκε να κυκλοφορεί ελεύθερα]

Στις δημοτικές εκλογές το Φεβρουάριο του 1934 , το ΚΚΕ σημείωσε την πρώτη του μεγάλη επιτυχία. Εξέλεξε στην Καβάλα τον πρώτο κομμουνιστή Δήμαρχο στην Ελλάδα, τον Δημήτρη Παρτσαλίδη[21] και στις Σέρρες τον Διονύση Μενύχτα. Αντίστοιχα εκλέγεται στην Ποντοκώμη κομμουνιστής Πρόεδρος , ο Κώστας Τσουκαλάς. «Κόκκινη» κοινότητα και το καυκάσιο χωριό «Νέος Καύκασος» Φλώρινας και η γειτονική της Ποντοκώμης , Τζουμά[22] , με καυκάσιους τόσο τον πρόεδρο όσο και τον αντιπρόεδρο του κοινοτικού συμβουλίου[23].

Στις 11 Φεβρουαρίου 1934 έχουμε λοιπόν πλειοψηφία του κοινοτικού συνδυασμού των κομμουνιστών στην Ποντοκώμη[24]. Γράφει ο «Ριζοσπάστης»:

«Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ (Τετάρτη, 14 του Φλεβάρη 1934)

ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΜΕΤΩΠΟ ΚΑΤΗΓΑΓΕ ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΝΙΚΕΣ ΣΤΑ ΧΩΡΙΑ Της ΛΑΡΙΣΣΑΣ, ΤΗΣ ΛΑΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ, ΧΩΡΙΣΤΗ, ΓΙΑΝΕΖΙΚ, ΜΕΘΩΝΗ, ΤΣΑΡΙΤΣΑΝΗ, ΓΙΑΝΟΛΗ, ΔΟΓΑΝΗ, ΡΕΤΣΑΝΗ , ΚΑΡΙΤΣΑ, ΙΜΕΡΜΠΕΗ, ΔΕΡΕΛΗ, ΤΣΕΡΕΠΛΙΑΝΗ, ΑΓΓΙΣΤΑ

ΑΝΑΔΕΙΞΑΝΕ ΝΙΚΗΤΗ ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΜΕΤΩΠΟ»

Στην Ποντοκώμη, η σύγκρουση του Ενιαίου Μετώπου με τους «τσορμπατζήδες» θα είναι το κύριο θέμα ανταπόκρισης που θα αποσταλεί στο «Ριζοσπάστη» από την Ποντοκώμη: (εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 21/2/1934, σελ. 3)

«ΟΙ ΤΣΟΡΜΠΑΤΖΗΔΕΣ ΤΗΣ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΑΚΥΡΩΣΟΥΝ ΤΙΣ ΕΚΟΛΕΣ

ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ, 12 του Φλεβάρη

Οι κοινοτικές εκλογές διεξήχθησαν στο χωριό μας μέσα σ’ ένα πεισματώδικο αγώνα του Ενιαίου Μετώπου ενάντια στους τζορμπατζήδες, που ενήργησαν στις αρχές Κοζάνης για να απαγορευτεί κάθε συγκέντρωσή μας και να τρομοκρατηθούν οι φτωχομεσαίοι κάτοικοι.

Τη χθεσινή μέρα ξέσπασε ενάντιά τους η αγανάκτηση της φτωχολογιάς. Στους 209 ψηφοφόρους ο συνδυασμός του Ενιαίου Μετώπου συγκέντρωσε 123 ψήφους, ενώ ο κοινός συνδυασμός τζορμπατζήδων και οργάνων του Κράτους πήρε 74 ψήφους. Τα υπόλοιπα ψηφοδέλτια, από τα οποία 7 του ΕΜΕΑ βγήκαν άκυρα.

Τώρα οι χαφιέδες του χωριού καταταραγμένοι από τη νίκη του Ενιαίου Μετώπου έρχονται σε συνεννόηση με τις αρχές για να ακυρώσουν τις εκλογές. Κάνουν ενστάσεις προφασιζόμενοι ότι τάχα τα ψηφοδέλτιά μας ήτανε μικρότερα κατά δύο χιλιοστά στο μάκρος και τρία χιλιοστά στο φάδρος.

Οι χωριάτες όμως με την ενωμένη τους δύναμη είνε σε θέση να ματαιώσουν κάθε ενέργειά τους. Η κοινότητά μας είνε και θα παραμείνει κόκκινη.

Ανταποκριτής»

Από 1η Απριλίου 1934 ανέλαβε το νέο συμβούλιο. Υπήρχε πολύ φτώχεια και πείνα στην Ποντοκώμη εκείνη την εποχή. Σε ανταπόκριση από το «Ριζοσπάστη» διαβάζουμε:

«ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(Τρίτη, 10/4/1934)

ΤΟ ΚΟΚΚΙΝΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗΣ.

ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ, 4 του Απρίλη . (Του ανταποκριτή μας).

Την πρώτη του μήνα παρέλαβε την κοινότητα ο κόκκινος πλειοψηφών σύμβουλος. Κλήθηκε σε συνεδρίαση το νεοεκλεγμένο συμβούλιο και έβγαλε πρόεδρο το σύντροφο Κ.[Κώστα] Τσουκαλά [ή Τσουκαλίδη] και αντιπρόεδρο το σ. Α.[Αναστάσιο-Τάσο] Μεντεσίδη. Οι δύο σύμβουλοι της μειοψηφίας έριξαν λευκό ψηφοδέλτιο. Αποφασίστηκε να γίνει διάβημα του συμβουλίου στο νομάρχη για ν' απαιτήσουν να δοθεί ψωμί στους ανέργους και πεινασμένους. Οι δύο μειοψηφούντες σύμβουλοι, σαν όργανα των τσορμπατζήδων, αρνήθηκαν να παρουσιαστούν στο Νομάρχη»[25].

Θα χρειαστεί η ενεργοποίηση της «Εργατικής Βοήθειας Ποντοκώμης» για τις οικογένειες φυλακισμένων ή εξορισμένων:

«ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(Κυριακή, 15/4/1934)

ΣΤΗΝ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ.

Ο Όμιλος Εργατικής Βοήθειας Ποντοκώμης έκανε έρανο και μάζεψε 10 οκάδες πλιγούρι και 11 δραχμές που τα έδωσε όλα ενίσχυση στη γυναίκα του φυλακισμένου συντρόφου Τσαχουρίδη.

Ποντοκώμη.

Ανταποκριτής»[26].

Στο Ριζοσπάστη, 28/4/1934, στη σελίδα 3 παρατίθεται ο πρώτος απολογισμός της δράσης του κοινοτικού συμβουλίου Τζουμάς:

«ΟΙ ΚΟΚΚΙΝΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΕΒΑΛΑΝ ΤΗ ΔΙΑΝΟΜΗ

ΤΖΟΥΜΑ (Κοζάνης),

24 του Απρίλη (Του ανταποκριτή μας)

Δίνουμε έναν απολογισμό της δράσης του κόκκινου κοινοτικού συμβουλίου του χωριού μας από τη μέρα που παρέλαβε ως σήμερα.

Την 1η του Απρίλη συνήλθε το συμβούλιο και παμψηφεί εξέλεξε πρόεδρο το σ. Νικ. Γεωργιάδη και αντιπρόεδρο το σ. Θεόδ. Θεοδωρίδη. Πρώτη νίκη του κόκκινου συμβουλίου ήταν να περιέλθουν τα λειβάδια στα χέρια των αγροτών ‘ύστερα από οριστική διανομή από την κρατική υπηρεσία. Επίσης ύστερα από ενέργειες του συμβουλίου ο νομάρχης έδωσε 600 δραχμές πασχαλινά επιδόματα.

Στη δεύτερη συνεδρίασή του το κόκκινο συμβούλιο αποφάσισε να φορολογήσει τους τυροκόμους, που έμεναν άθικτοι από τα παληά συμβούλια.

Χτες έγινε η Τρίτη συνεδρίαση του συμβουλίου, που παρακολουθήθηκε από 150 φτωχούς αγρότες. Στη συνεδρίαση καταγγέλθηκε μια κατάχρηση 450 δραχμών, που διέπραξαν οι παληοί σύμβουλοι.

Επίσης το συμβούλιο αποφάσισε να γίνουν ενέργειες για την παραχώρηση βοσκήσιμης έκτασης από την Τράπεζα και τις απαλλοτριώσεις. Βγήκε 9μελής επιτροπή, που παρουσιάστηκε σήμερα στο νομάρχη κι απαίτησε να χορηγηθεί στην κοινότητα η έχταση, που αποτελείται από 15 χιλιάδες στρέμματα. Ο νομάρχης υποσχέθηκε ότι πολύ σύντομα θα παραχωρηθεί η βοσκή. Οι αγρότες πρέπει να επιβάλουν την παραχώρηση αυτή με αλλεπάλληλες ομαδικές παρουσιάσεις στο νομάρχη».

Το Δεκέμβριο του 1933, «κόκκινος» Ποντοκωμίτης, παροτρύνει και υποδεικνύει σε εργαζόμενους συναδέλφους του τρόπο για διεκδίκηση μεγαλύτερου μεροκάματου:

«Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(Πέμπτη,23/12/1933)

ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ(Κοζάνης), Δεκέμβρης.

Είνε αφάνταστη η εκμετάλλευση που γίνεται στους εργάτες στο δρόμο Καστανιάς -Κοζάνης από τους διάφορους εργολάβους και μπακάληδες. Θα πρέπει οι εργάτες αυτοί να οργανωθούν και με κινητοποιήσεις να διεκδικήσουν αύξηση στο μεροκάματο. Ας δούνε πως εμείς οι Ποντοκωμίτες επειδή είμαστε οργανωμένοι παίρνουμε στο κυβικό 20 δραχμές , ενώ αυτοί παίρνουν μονάχα 17 δραχμές. Η πληρωμή τους δεν είναι ταχτική και ο φούρναρης τους κλέβει. Γι αυτό επιβάλλεται να οργανωθούν. Ποντοκωμίτης»[27].

Στις 25 Μαρτίου 1934-ημέρα εθνικής γιορτής και γιορτής των δεκάχρονων της δημοκρατίας- στην Ποντοκώμη οι μαθητές δε θα παραβρεθούν στη «φιέστα»[28], ταυτόχρονα στους δρόμους θα ζωγραφιστούν σφυροδρέπανα και στα χωριά Ποντοκώμη, Κόμανο και Μαυροδένδρι θα κυματίζουν κόκκινες σημαίες.Θα συλληφθεί ο Στυλιανός Τσουκαλάς και όλο το χωριό θα απαιτήσει την αποφυλάκισή του. Ο «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ» της 5/4/1934 στη σελ. 5 έγραφε:

«ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΣΥΝΤΡΟΦΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ

ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΟΥ ΚΟΚΚΙΝΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ(Κοζάνης), 27 του Μάρτη (Του ανταποκριτή μας)

Οι «εθνικές» γιορτές της 25ης του Μάρτη και των 10χρονων της «δημοκρατίας» απέτυχαν οικτρά. Οι μαθητές δεν πήγαν στη φιέστα. Οι δρόμοι και οι βρύσες του χωριού μας ήταν γεμάτες σφυροδρέπανα. Στο δρόμο Κοζάνης –Καϊλαρίων κυμάτιζαν 4 κόκκινες σημαίες. Επίσης κόκκινες σημαίες κυμάτιζαν στο Καραγάτς και στο Γκόμανο. Οι χωροφύλακες πιάσανε το σ. Στυλιανό Τσουκαλά απομονωμένο κι αποπειράθηκαν στο τμήμα να τον χτυπήσουν. Μόλις μαθεύτηκε η σύλληψή του όλο το χωριό, άνδρες και γυναικόπαιδα μαζεύτηκαν έξω από το τμήμα απαιτώντας την απελευθέρωση του συντρόφου. Ο αστυνόμος όμως στα κρυφά τον έστειλε στην Κοζάνη. Αμέσως το κόκκινο συμβούλιο της κοινότητάς μας παρουσιάστηκε με μεγάλη επιτροπή αγροτών στο διοικητή να διαμαρτυρηθεί. Το κόκκινο συμβούλιο πήγε και στο νομάρχη και απαίτησε να αφαιθεί ελεύθερος ο σ. Τσουκαλάς, να φύγει ο εισπράχτορας από το χωριό και να διατεθεί κονδύλι 1.200.000 δραχμών, που εγκρίθηκε για το δρόμο Ποντοκώμης-Τζουμά.

Ο νομάρχης διέταξε να φύγει ο εισπράκτορας για τρεις μήνες. Ο σ. Τσουκαλάς αφέθηκε ελεύθερος και θα δικαστεί στις 7 του Μάη κατηγορούμενος ότι αυτός ύψωσε τις σημαίες ζωγράφισε τα σφυροδρέπανα.

Οι φτωχομεσαίοι χωριάτες πρέπει μ’ επί κεφαλής το κόκκινο συμβούλιο να συνεχίσουν τις κινητοποιήσεις τους. Να βγάλουν επιτροπή αγώνος και με καθόδους ν’ απαιτήσουν ψωμί, οικονομικές ενισχύσεις, σβύσιμο των χρεών, διάθεση των χρημάτων για το δρόμο για να βρει δουλειά η φτωχολογιά και ελεύθερη κυκλοφορία του εργατοαγροτικού τύπου».

Τελικά στις 7 Μαϊου 1934 ο Στυλιανός Τσουκαλάς θα καταδικαστεί 1 χρόνο εξορία στη Γαύδο και 6 μήνες φυλακή[29].

Η Κόκκινη κοινότητα δέχεται συνεχείς απειλές. Συκοφαντείται από τους τσορμπατζήδες. Τον Απρίλιο του 1934, δύο Ποντοκωμίτες, ο Ι. Αθανασιάδης και ο Αθ. Στεφανίδης σ ένα βαφτίσι θα προτείνουν να ονομασθεί το παιδί Στάλιν! Η Επιτροπή Ασφαλείας[30] θα παρέμβει κοινοποιώντας τους απόφαση εκτόπισης ενός έτους γι αυτή τους την πράξη[31].

Στο Μαυροδένδρι (Κάραγατς), από τον Απρίλιο του 1934, 7 άνδρες και 5 γυναίκες δημιουργούν πυρήνα ΚΚΕ[32]. Την παραμονή της πρωτοχρονιάς του 1934 σφυροδρέπανα θα ζωγραφιστούν στα Σέρβια και Ίμερα Κοζάνης. Υπαίτιος θα θεωρηθεί ο Λαζαρίδης[33].

Την ίδια εποχή το πρόβλημα των πεινασμένων φτωχών αγροτών οξύνεται. Τριανταμελής επιτροπή παρουσιάστηκε στο νομάρχη και διαμαρτυρήθηκε και ζήτησε να πληροφορηθεί τι έγινε ένα ενυπόγραφο υπόμνημα που υποβλήθηκε πριν ένα μήνα για χορήγηση ψωμιού στους πεινασμένους. Ο νομάρχης θα υποσχεθεί ότι σύντομα θα έρθει στο χωριό να εξετάσει το ζήτημα [34]. Το «κόκκινο» συμβούλιο θεωρεί ακόμα ότι : «πρέπει να διεκδικήσουμε και με καθόδους στη Νομαρχία να επιβάλουμε να διατεθούν 1.200.000 δραχμές για το δρόμο Ποντοκώμης-Αμυγδαλιάς για να πιάσουμε δουλειά και να γλυτώσουμε το χειμώνα από τις λάσπες»[35]. Την Πρωτομαγιά του 1934 θα γίνουν «μικροσυγκεντρώσεις αγροτών σε διάφορα σημεία της Πτολεμαΐδας από 30 αγρότες». Επίσης συγκεντρώσεις για την Πρωτομαγιά θα γίνουν στα χωριά Κουτλάρ με 15 αγρότες και Μεσόβουνο με 16 αγρότες. Στα χωριά αυτά θα κρεμαστούν κόκκινες σημαίες και έτσι «η αστυνομία έσκασε από το κακό της» και «για παρηγοριά λέει ότι στην Πτολεμαΐδα κρέμασαν τις σημαίες οι Ποντοκωμίτες»[36].Το 1935 εκλέγεται κοινοτάρχης Ποντοκώμης ο αριστερός Καυκάσιος Μεντεσίδης Αναστάσιος[37] .

Οι πιέσεις προς τα μέλη ή τους συμπαθούντες του κομμουνιστικού κόμματος είναι πλέον αφόρητες. Στις 25 Φεβρουαρίου 1935 δημοσιεύονται δηλώσεις αποκήρυξης του ΚΚΕ από κατοίκους της Ποντοκώμης.[38]

Ο αναφερόμενος αριθμός των δηλώσεων μετανοίας [πανελληνίως] (περίπου 45.000) ξεπερνά κατά πολύ τα μέλη του ΚΚΕ (17.500 τις παραμονές της δικτατορίας) και προσεγγίζει περισσότερο την εκλογική επιρροή του[39] στις τελευταίες εκλογές του μεσοπολέμου (73.411 ψήφοι). Η διαδικασία των δηλώσεων μπορεί να έπληξε επομένως την οργανωμένη δύναμη του κόμματος , ταυτόχρονα όμως ενοποίησε (δια της ταπεινώσεως) τους επάλληλους κύκλους της επιρροής του. Γεγονός που στις κρίσιμες συνθήκες που διαμορφώθηκαν στην Κατοχή[40] , απελευθέρωσε ενέργειες και πρωτοβουλίες , όπως προκύπτει από τις πολυάριθμες περιπτώσεις "δηλωσιών" , οι οποίοι διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην αντίσταση. Είναι άλλωστε ενδεικτικό ότι τα χωριά και οι κωμοπόλεις , απ' όπου ξεκίνησε η Εαμική αντίσταση , συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με τον προπολεμικό εκλογικό χάρτη του ΚΚΕ. Από τα οργανωμένα μέλη του κόμματος , μόνο 200 περίπου διέφυγαν τη σύλληψη, και από τους υπόλοιπους , περίπου 2.000 φυλακίστηκαν ή εξορίστηκαν αρνούμενοι να υπογράψουν δηλώσεις.[41]

Στην Κοζάνη, από τις δημοσιευμένες δηλώσεις μετάνοιας, το Μεσόβουνο ερχόταν 5ο στο Νομό σε ονόματα ενισχυτών του ΚΚΕ , με πρώτα τα Σέρβια , την Κοζάνη , την Πτολεμαΐδα και την Ποντοκώμη.[42]

Στην περιοχή μας «η εμβέλεια των κομμουνιστών ήταν μικρή τόσο στις βουλευτικές όσο και στις δημοτικές ή κοινοτικές εκλογές:[...]Εξαιρέσεις του κανόνα αποτέλεσαν τότε δύο χωριά της Εορδαίας , η Χαραυγή[…] και η Ποντοκώμη , όπου μέσα σε ένα χρόνο οι ψήφοι του ΚΚΕ στις βουλευτικές εκλογές (1936) είχαν διπλασιαστεί , προφανώς επειδή ο κοινοτάρχης της Κωνσταντίνος Τσουκαλίδης ή Τσουκαλάς , πολιτευτής του Αγροτικού Κόμματος , ερωτοτροπούσε με την κομμουνιστική Αριστερά»[43].

Τον Ιανουάριο του 1936 στέλνονται από τις οργανώσεις και το λαό υπομνήματα και τηλεγραφήματα στο Βασιλιά και την Κυβέρνηση για τη χορήγηση αμνηστίας των πολιτικών φυλακισμένων-εξορισμένων . Οι κάτοικοι της Ποντοκώμης θα στείλουν αντίστοιχο υπόμνημα που θα το υπογράφουν οι εκπρόσωποι της επιτροπής τους Θεοδωρίδης και Ζαραφίδης[44]. Ενόψει των εκλογών που προκηρύχτηκαν για τέλη Γενάρη πραγματοποιούνται συγκεντρώσεις Κομμάτων. Στις 15 Ιανουαρίου οι υποψήφιοι του Παλλαϊκού Μετώπου θα παραβρεθούν σε συγκέντρωση 500 ατόμων που θα γίνει στην Πτολεμαΐδα. Η αστυνομία βέβαια δε δίνει την άδεια «για άνοιγμα εκλογικού κέντρου σε κεντρικό μέρος». Την ίδια μέρα θα γίνουν συγκεντρώσεις και σε χωριά της Φλώρινας. Συγκεκριμένα «στο Αρμενοχώρι με 115, Μελίτην με 80, Ιτέα με 620, Μαρίνα με 40, Παπαγιάννη με 50, Καλήνικη με 135, Νέον Καύκασον με 150 αγρότες»[45]. Ο «Ριζοσπάστης» , στις 21/1/1936, στη σελίδα 5 γράφει:

«Κοζάνη, 20 Γενάρη

Στις συγκεντρώσεις που έγιναν στη Σιάτιστα, Χώρα, Γεράνεια, πήραν μέρος 1500 αγρότες. Η κόκκινη Ποντοκώμη θριαμβεύει. Σύσσωμο το χωριό , όλοι οι άντρες, γυναίκες και παιδιά , πάνω από 300 διαδήλωσαν σε συγκέντρωση την πίστη στο Παλλαϊκό Μέτωπο».

Στις 26 Ιανουαρίου 1936 οι εκλογές φέρνουν στο κόμμα των Φιλελευθέρων 126 βουλευτές , το Λαϊκό με 72 βουλευτές , το Παλλαϊκό μέτωπο με 15 βουλευτές[46]. Αριστεροί ψηφοφόροι (πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα , όπου συγκέντρωναν το 50% περίπου της εκλογικής δύναμης του κόμματος) εντοπίζονται σε ορισμένο αριθμό χωριών. Στα περισσότερα από αυτά τα χωριά , όπως και στη Φλώρινα, είτε υπήρξε κατά το παρελθόν ισχυρή Εξαρχική παράταξη είτε είχαν εγκατασταθεί Καυκάσιοι Κομμουνιστές Πρόσφυγες[47].

Στις εκλογές αυτές του 1936 ανεκτίμητη είναι η δουλειά που προσφέρει στο Παλλαϊκό Μέτωπο ο Ποντοκωμίτης Μιχάλης Σουμελίδης. Είναι ο κεντρικός ομιλητής για όλη την οργάνωση Δυτικής Μακεδονίας,ενώ ήδη την εποχή εκείνη είχε αποκτήσει με τις ικανότητές του πολύ μεγάλο κύρος και στον ευρύτερο και πέρα του ΚΚΕ χώρο[48]. Γραμματέας της εκλογικής επιτροπής του Παλλαϊκού Μετώπου στην Κοζάνη είναι ο Ποντοκωμίτης Τσουκαλίδης Βασίλης[49] και οι Φίλιππος Παπαδόπουλος, ο Νικόλαος Πλακοπίτης και ένας ειρηνοδίκης, ο Καραντζάς, υποψήφιοι στο Νομό Κοζάνης[50].

Βασίλης Τσουκαλίδης,[51]

Την ημέρα των εκλογών ο Αλέκος Σακαλής, μέλος της ΟΚΝΕ Κοζάνης, βρίσκονταν στην Κοζάνη. Γράφει: « Την ημέρα των εκλογών είχαν πιάσει τον Παπαδόπουλο το Φίλιππο και το Σουμελίδη το Μιχάλη στη Σιάτιστα, τον Πλακοπίτη το Νικόλα και το Γιαννάκο το Στάθη στα Σέρβια και έτσι όλες οι απαραίτητες δουλειές έγιναν από τους νέους, από τον Αλέκο το Σακαλή, από τον Ηλία το Λίγκα, από το Γιάννη τον Τσουρτσούλα.

Πήγαν αντιπρόσωποι, πήγαμε τα ψηφοδέλτια παντού. Αυτούς που είχαν πιάσει κατά το μεσημέρι τους άφησαν και γύρισαν στην Κοζάνη. Γραμματέας τότε της Κεντρικής εκλογικής επιτροπής ήταν ο Πλουμίδης.

Εμείς που είχαμε μείνει μόνοι στην Κοζάνη συνεννοηθήκαμε, τηλεφωνήσαμε στον Πλουμίδη και τον παρακαλέσαμε να διαμαρτυρηθούν από εκεί, από την Αθήνα, και να μας βοηθήσουν για να αφήσουμε ελεύθερους αυτούς , που έχουν πιάσει»[52].

Τελικά το Παλλαϊκό μέτωπο θα πάρει γύρω στις 2.500 ψήφους στο Νομό Κοζάνης και πρώτος με σταυρούς προτίμησης θα αναδειχθεί ο Καυκάσιος Φίλιππος Παπαδόπουλος, ο οποίος στο Εφετείο Λάρισας θα βγει, με τη δεύτερη κατανομή, βουλευτής Κοζάνης[53].

Τρεις λοιπόν Καυκάσιοι σε κεντρικό ρόλο στην περιοχή μας την εποχή λίγο πριν τη δικτατορία του Μεταξά. Ο Φίλιππος Παπαδόπουλος, ο Μιχάλης Σουμελίδης και ο Μουρατίδης Βλαδίμηρος.

Ο Φίλιππος Παπαδόπουλος είχε μεταναστεύσει από τον Καύκασο (γεννήθηκε στο Καρς καυκάσου το 1900) στην Κρυόβρυση Εορδαίας και έπειτα στην Πτολεμαΐδα. Ήταν στέλεχος του ΚΚΕ, γραμματέας Ηπείρου και κυνηγημένος εξορίστηκε στη Γαύδο τον Οκτώβριο του 1931. Λίγους μήνες μετά την εκλογή του ως βουλευτή θα συλληφθεί και θα μεταφερθεί στην Ακροναυπλία και έπειτα στην Ανάφη απ’ όπου και θα δραπετεύσει[54].

Μιχάλης Σουμελίδης[55]

Ο Μιχαήλ Σουμελίδης γεννήθηκε στον Καύκασο το 1901 και ήταν εργολάβος. Το 1920 κατατάχθηκε εθελοντής, πολέμησε στη Μ. Ασία, τραυματίστηκε στη μάχη του Σαγγάριου και τιμήθηκε με πολεμικό σταυρό. Μπήκε στο εργατικό κίνημα το 1932 στην Κοζάνη[56]. Είχε τελειώσει 10τάξιο σχολείο στη Ρωσία , πριν μεταναστεύσει στην Ποντοκώμη και μετά κατοικήσει μόνιμα στον Προσφυγικό Συνοικισμό της Κοζάνης. Ο φιλοπρόοδος πατέρας του εργαζόταν στην Μηχανική Υπηρεσία Κοινοτήτων του Νομού και ο ίδιος είχε προσληφθεί κοντά του. Κατηγορήθηκε ως στρατολόγος κομμουνιστών , προφανώς επειδή είχε χρηματίσει «κεντρικός ομιλητής» στις εκλογές του 1936.[57] Ήταν πολύ γνωστός κομμουνιστής , με μεγάλη επιρροή , ιδιαίτερα στον διανοούμενο κόσμο της Κοζάνης .Τον πιάσαν μόλις έγινε η Δικτατορία του Μεταξά και τον στείλαν στην Ακροναυπλία .Το ίδιο και το Γκόρα Αριστοτέλη , το Νίκο Πλακοπίτη[58]. Απελευθερώθηκε , με βασιλική χάρη, χωρίς όμως να σταματήσει τις επαφές του με το ΚΚΕ[59].

Μουρατίδης Βλαντίκος[60]

Τέλος και ο γραμματέας της Αχτίδας Φλώρινας, ο Μουρατίδης Βλαντίκος (Βλαδίμηρος) ήταν Καυκάσιος. Από τα μαθητικά του χρόνια είχε οργανωθεί στη νεολαία του ΚΚΕ, στη συνέχεια έγινε μέλος του Κόμματος για να αναδειχθεί σύντομα σε στέλεχός του. Επί Μεταξά θα συλληφθεί και θα εξοριστεί στην Ακροναυπλία, θα παραδοθεί επί κατοχής στους Ιταλούς κατακτητές και θα εκτελεστεί απ’ αυτούς στο Κούρνοβο μαζί με άλλους 106 πατριώτες[61].

Το 6ο Συνέδριο του ΚΚΕ (Δεκέμβριος 1935)έφερε μια σημαντική καινοτομία . Έλαβε την απόφαση να διαλύσει τις κομματικές οργανώσεις του χωριού. Οι κομμουνιστές αγρότες θα εντάσσονταν στο ενιαίο αγροτικό κόμμα που θα το αποτελούσαν οι διάφορες αριστερές αγροτικές ομάδες[62]. Στην περιφέρεια Καλαϊρίων θα γραφούν συλολικά έως της 4 Ιουνίου 462 μέλη στο Αγροτικό Κόμμα. Τμήματα θα δημιουργηθούν στα χωριά Ανατολικό, Μεσόβουνο, Άγιος Χριστόφορος και Προάστειο[63].



[1] « Στο χωριό η βαριά φορολογία και η τοκογλυφία γονατίζουν τον αγροτικό κόσμο. Οι χωροφύλακες και οι εισπράκτορες με τα εντάλματα στο χέρι περιέρχονται στα χωριά, συλλαμβάνουν κι οδηγούν στις φυλακές τους αγρότες-οφειλέτες του δημοσίου, βγάζουν στο «σφυρί» και εκποιούν σε εξευτελιστικές τιμές περιουσίες αγροτών για φόρους και χρέη».

(ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ ΚΩΣΤΑΣ, ό.π.,σελ.261)

[2] «Ένα παραδοσιακό χαρακτηριστικό των Ελλήνων αγροτών ήταν ο εμπορικός προσανατολισμός , που σήμαινε ότι πολλοί απ’ αυτούς ήταν έτοιμοι να χρεωθούν ώστε να συμμετάσχουν στην οικονομική ζωή με ρευστό. Το αποτέλεσμα ήταν να είναι καταχρεωμένοι για μεγάλα χρονικά διαστήματα-κατάσταση που χειροτέρεψε την περίοδο του Μεσοπολέμου λόγω των χαμηλών τιμών των γεωργικών προϊόντων διεθνώς αλλά και των υψηλών τιμών των βιομηχανικών προϊόντων , που ήταν αποτέλεσμα της πολιτικής προστατευτισμού της δεκαετίας του 1930.[…]. Μέχρι το 1936 τα τρία τέταρτα των αγροτών ήταν χρεωμένοι, και χρωστούσαν κατά μέσο όρο τουλάχιστον το ετήσιο καθαρό τους εισόδημα σε εμπόρους της επαρχίας, ντόπιους τοκογλύφους, διευθυντές ιδιωτικών τραπεζών και στην Αγροτική Τράπεζα».

(ΚΛΟΟΥΖ ΝΤΕΙΒΙΝΤ, ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΦΙΛΙΣΤΩΡ, ΑΘΗΝΑ, 2003, σελ. 36)

[3] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(18/12/1932) , σελ.1

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[4] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(4/1/1933) , σελ.5

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[5] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(5/2/1933) , σελ7

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[6] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(26/8/1933) , σελ5

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[7] Τζορμπατζής ή Τσορμπατζής ο, Έλληνας πρόκριτος και γαιοκτήμονας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, προύχοντας· τουρκ. corbaci – Ν. Π. Ανδριώτη, ετυμολογικό λεξικό της κοινής νεοελληνικής, Θεσσαλονίκη 1983

[8] Βουλευετικές εκλογές έγιναν στις 5/3/1933 και στο νομό Κοζάνης , οι συνολικοί ψήφοι του ΕΜ (ΚΚΕ) στο νομό Κοζάνης ήταν 218 (1,03%)(ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ-ΚΚΕ ΚΑΙ ΑΣΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ, ΘΕΜΕΛΙΟ, Β, ΑΘΗΝΑ, 1979, σελ. 387 έως 401)

[9] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(4/4/1933) , σελ3

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[10] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(10/2/1934) , σελ4

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[11] ΣΑΚΑΛΗΣ ΑΛΕΚΟΣ (ΠΕΤΡΟΜΠΕΗΣ), ΜΝΗΜΕΣ ,ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΙΒΛΙΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ,ΚΟΖΑΝΗ, 1997, σελ. 28

[12] ΣΑΚΑΛΗΣ ΑΛΕΚΟΣ (ΠΕΤΡΟΜΠΕΗΣ),ό.π., σελ. 29

[13] ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ, Η ΠΕΤΡΙΝΗ ΠΟΛΗ, ό.π., σελίδες 212,213 και 217

&«Ο φασισμός στα Γυμνάσια

ΚΟΖΑΝΗ, Μάης (Του ανταποκριτή μας)

Με απόφαση του υπουργείου αποβάλλεται οριστικά από το Γυμνάσιο ο μαθητής Νικ. Γραμματικόπουλος, γιατί πρωτοστάτησε στο διώξιμο του καθηγητή».

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 23/5/1934, σελ. 5)

[14] ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ(1928), συνέντευξη 14/10/2009

[15] ΤΣΑΜΠΟΥΡΗΣ ΖΗΣΗΣ,ΤΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ . ΤΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ (1930-1943),ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ, ΚΟΖΑΝΗ, 2002, σελ. 88

[16] Το ΚΚΕ στις εκλογές του Μαρτίου του 1933 έλαβε 52.958 ψήφους(4.64%) , αλλά λόγω πλειοψηφικού συστήματος δεν κέρδισε έδρες στη Βουλή. (RICHTER HEINZ,Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ,ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ,ΑΘΗΝΑ,2009, σελ. 453)

[17] ΤΣΑΜΠΟΥΡΗΣ ΖΗΣΗΣ, ό.π., σελ. 81

[18] «Γι αυτό [ο Πλακοπίτης] δεν πήγε πολύ μετά τις εκλογές. Για να σπάσουν το ηθικό του λαού και την εξύψωση που είχε πάρει το κίνημα , σχημάτισαν την Επιτροπή Ασφαλείας [Νομάρχης , Δήμαρχος , Στρατηγός και Διοικητής Χωροφυλακής] και έστειλαν εξορία [σε νησιά Ανάφη , Φολέγανδρο κλπ τον Νικόλα Πλακοπίτη , οικοδόμο , Μανώλη Χαλβατζή , τσαγκάρη , Νίκο Αλβανό , τσαγκάρη , Νίκο Σκουτέλα , τσαγκάρη-και παίρνουν στο τμήμα μια σειρά συντρόφους για ανακρίσεις , για να τρομοκρατήσουν τον κόσμο» .( ΤΣΑΜΠΟΥΡΗΣ ΖΗΣΗΣ. ό.π. σελ. 80-81)

[19] O "Ριζοσπάστης" ενώ σε όλες τις μεγάλες πόλεις κι εκεί που υπήρχαν γερές οργανώσεις πωλείται ελεύθερα , στην Κοζάνη απαγορεύεται η κυκλοφορία του

[20] ΤΣΑΜΠΟΥΡΗΣ ΖΗΣΗΣ, ό.π., σελ. 90

[21] Το Μάιο η κυβέρνηση απομάκρυνε από τη θέση του τον Παρτσαλίδη με την κατηγορία ότι είχε μετατρέψει το δημαρχείο του σε οχυρό των κομμουνιστών.

(RICHTER HEINZ,Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ,ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ,ΑΘΗΝΑ,2009, σελ. 455)

& Ο Παρτσαλίδης ήταν υποψήφιος των Κομμουνιστών στην Κοζάνη στις εκλογές του Μαρτίου του 1933 (5/3/1933) όταν η οικογένειά του ζούσε στην Πτολεμαΐδα.

(ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ, Η ΠΕΤΡΙΝΗ ΠΟΛΗ, ό.π., σελ. 127)

[22] Εφ. «Ριζοσπάστης», 24/2/1934, σελ. 5

«ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 22 του Φλέβάρη.

(Του ανταποκριτή μας).

-Στο χωριό Ζούμα Καλαϊρίων το Ενιαίο Μέτωπο πήρε 93 ψήφους απέναντι 75 ψήφων των ενωμένων λαϊκών και βενιζελικών. Βγήκε κόκκινο κοινοτικό συμβούλιο».

[23] Εφ. «Ριζοσπάστης», 20/3/1934, σελ. 1

[24] ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ,ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (1941-1946) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ(ΑΝΕΚΔΟΤΗΣ) ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΠΘ ,ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ , 2007, σελ. 286

[25] ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(10/4/1934) , σελ3

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[26] ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(15/4/1934) , σελ4

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[27] Ο ΝΕΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(23/12/1933) , σελ5

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[28] Ήδη από 21/3/1934, ο «Ριζοσπάστης» , σελ. 4 σε άρθρο του με τίτλο «ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΦΑΣΙΣΤΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΕΚΑΧΡΟΝΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ‘ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ’. ΔΙΑΔΗΛΩΣΤΕ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΦΑΣΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ!» προτρέπει τον εργαζόμενο λαό , τον κόσμο των πεινασμένων «να μην πάρει μέρος στις γιορτές αυτές», καθότι οι γιορτές αυτές «έχουν σκοπό να εμφυσήσουν στις εργαζόμενες μάζες τα «εθνικιστικά ιδεώδη» για να τις σύρουν στα καινούρια μακελειά αδιαμαρτύρητα». Επίσης τους καλεί «με διαδηλώσεις και συγκεντρώσεις» να δείξουν «στην τάξη των εκμεταλλευτών πως θ’ αγωνιστεί ενάντια στα φασιστικά μέτρα της αντιλαϊκής κυβέρνησης, ενάντια στον πόλεμο που ετοιμάζεται πυρετώδικα».

[29] «ΚΟΖΑΝΗ. 8 του Μάη(Του ανταποκριτή μας).

Χτες έγινε η τρομοκρατική δίκη του συντρόφου Στ. Τσουκαλά από την Ποντοκώμη, που κατηγορούνταν ότι στις 25 του Μάρτη κρέμασε σημαίες και έκανε στάμπες.

Τη δίκη παρακολούθησαν πολλοί αγρότες. Πρ’ όλο ότι αποδείχτηκε ότι ο σύντροφος αυτός δεν εκρέμασε τις σημαίες το δικαστήριο καταδίκασε το σύντροφο σε 1 χρόνο εξορία στη Γαύδο και 6 μήνες φυλακή. Έγινε έφεση».

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 15/5/1934, σελ. 3)

[30] Επιτροπές Ασφαλείας, Από το 1924 , σε κάθε νομό ενεργοποιήθηκε εκ νέου μια διαδικασία του 19ου αιώνα , σύμφωνα με την οποία οι κρατικοί αξιωματούχοι είχαν τη δύναμη να εκτοπίζουν τα ταραχοποιά στοιχεία χωρίς δίκη, συγκροτώντας μια Επιτροπή Ασφαλείας που αποτελούνταν από το Νομάρχη, το Δημόσιο Κατήγορο και τον Αρχηγό της Χωροφυλακής.(ΚΛΟΟΥΖ ΝΤΕΙΒΙΝΤ, ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΦΙΛΙΣΤΩΡ, ΑΘΗΝΑ, 2003, σελ. 57)

& ΓΚΙΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ΡΗΞΗ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ. ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ-ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ (1918-1936), ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ, ΑΘΗΝΑ, 2010, σελ. 119

[31] ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(26/4/1934) , σελ.3

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[32] «ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΣΤΟ ΚΚΕ

ΚΑΡΑΓΑΤΣ(Κοζάνης), Απρίλης (Του ανταποκριτή μας)

Έγινε σύσκεψη από 7 φτωχούς αγρότες.

Ύστερα από συζήτηση δήλωσαν όλοι ότι μπαίνουν στο Κομμουνιστικό Κόμμα. Παράλληλα ιδρύθηκε γυναικείος πυρήνας με 5 μέλη.

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 26/4/1934, σελ. 5)»

[33]« ΣΥΛΛΗΨΕΙΣ ΚΑΙ ΞΥΛΟΔΑΡΜΟΙ ΣΤΑ ΣΕΡΒΙΑ

ΣΕΡΒΙΑ(Κοζάνης) (Του ανταποκριτή μας)

Την παραμονή της Πρωτομαγιάς η εδώ υποδιοίκηση της χωροφυλακής ενισχύθηκε με χωροφύλακες απ’ όλη την επαρχία για να ματαιώσει το γιορτασμό της Πρωτομαγιάς. Η αστυνομία κάλεσε το σ. Λαζαρίδη και προσπάθησε να τον τρομοκρατήσει. Παρ’ όλα τα μέτρα τους ζωγραφίστηκαν σφυροδρέπανα. Την άλλη μέρα συνέλαβαν ένα νεολαίο και τον ξυλοκόπησαν άγρια απειλώντας τον με εξορία.

Στο χωριό Ήμερα επίσης ζωγραφίστηκαν σφυροδρέπανα τη μέρα της Πρωτομαγιάς. Η χωροφυλακή συνέλαβε μερικούς συντρόφους και τους τρομοκρατεί να μαρτυρήσουν ποιοι ζωγράφισαν τα σφυροδρέπανα.

Το σ. Λαζαρίδη τον έπιασαν, τον ερεύνησαν και τον απείλησαν με εξορία».

(εφ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 13/5/1934, σελ. 5)

[34] ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(26/4/1934) , σελ3

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[35] ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(26/4/1934) , σελ3

(Αρχείο Ζαχόπουλου Κώστα)

[36] ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ(13/5/1934) , σελ4

[37] ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ό.π., σελ. 22

[38] ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ό.π., σελ. 41

[39] «Το 80% των συλλαμβανομένων δεν ήταν καν κομμουνισταί και συλλαμβανόμενοι κομμουνισταί είχαν συλληφθεί πολλές άλλες φορές και πολλοί απ’ αυτούς είχαν κάνει δύο και τρεις φορές δηλώσεις. Και ακριβώς σε τέτοιου είδους συλλήψεις οφείλονταν το ότι απέσπασε [ο Μεταξάς με τον Μανιαδάκη] περισσότερες δηλώσεις απ’ όσους ψήφους πήραμε το 1936».

(ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ,ΜΙΑ ΞΕΧΑΣΜΕΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ,Χ.Ε.,ΑΘΗΝΑ,1981, σελ. 18-19)

[40] Ο Βασίλης Τσουκαλίδης αναφερόμενος στην περίοδο λίγο πριν τα γεγονότα του Μεσόβουνου(Οκτ 1941), όπου ως παράνομος προσπαθούσε να ανασυγκροτήσει την οργάνωση στην περιοχή, γράφει : «Βασικά οργάνωση δεν είχαμε. Στηριζόμασταν στη βοήθεια των δηλωσιών. Αυτοί μας φιλοξενούσαν, αυτοί μας φύλαγαν, αυτοί μας τάιζαν. Στο μόνο που δε μας βοηθούσαν ήταν ότι δεν μας γνωρίζανε με καινούριους ανθρώπους γιατί έτσι υπολόγιζαν ότι τότε αυτοί θα πέφτανε σε δεύτερη μοίρα αγωνιστών».

(ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ,ΜΙΑ ΞΕΧΑΣΜΕΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ,Χ.Ε.,ΑΘΗΝΑ,1981, σελ. 51)

& Ο Κοβάτσης Αργύρης , Ταγματάρχης του ΔΣΕ, γράφει : «Εκείνο που εγώ προσωπικά γνώρισα στην περιοχή μου [Καστοριά] είναι αυτοί που πρώτοι οργάνωσαν την Αντίσταση ήταν δηλωσίες της περιόδου Μεταξά».

(ΚΟΒΑΤΣΗΣ -ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΡΓΥΡΗΣ, Ο ΑΤΙΘΑΣΟΣ ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗΣ-Ο ΚΑΣΤΟΡΙΑΝΟΣ ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΟΣ ΑΝΤΑΡΤΗΣ, Χ.Ε., ΚΑΣΤΟΡΙΑ, 2009, σελ. 19)

[41] ΝΙΚΟΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΗΛΙΑΣ,Η ΚΑΧΕΚΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ .ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΚΛΟΓΕΣ , 1946-1967,ΠΑΤΑΚΗ, Ε, ΑΘΗΝΑ,2009, σελ. 29

[42] ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ,ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (1941-1946) (ΑΝΕΚΔΟΤΗ) ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΑΠΘ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ , 2007, σελ. 125

[43] ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ό.π., σελ. 42

[44] Εφημερίδα «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ», 3/1/1936, σελ. 4

[45] Εφημερίδα «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ», 16/1/1936, σελ. 4

[46] ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ ΣΠΥΡΟΣ, ό.π., σελ. 155

[47] ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ ΙΑΚΩΒΟΣ, στο συλλογικό ,ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ,ΠΑΠΑΖΗΣΗ,ΑΘΗΝΑ, 1997, σελ. 131

[48] ΜΠΙΡΚΑΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΚΑΤΩ ΑΠ' ΤΗ ΜΠΟΤΑ ΤΗΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ,, σελ. 62

[49] ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ,Η ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΖΑΧΑΡΙΑΔΗ, Χ.Ε., ΑΘΗΝΑ, 1991, σελ. 88

[50] ΤΣΟΥΚΑΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ,ΜΙΑ ΞΕΧΑΣΜΕΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ,Χ.Ε.,ΑΘΗΝΑ,1981, σελ. 35

[51] Φώτο από το Βιβλίο: ΒΑΦΕΙΑΔΗΣ ΜΑΡΚΟΣ, ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ (2) 1940-1944,ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ –ΑΑ ΛΙΒΑΝΗ,ΑΘΗΝΑ,1985, σελ. 126

[52] ΣΑΚΑΛΗΣ ΑΛΕΚΟΣ (ΠΕΤΡΟΜΠΕΗΣ),ΜΝΗΜΕΣ ,ό.π., σελ. 31

[53] ΣΑΚΑΛΗΣ ΑΛΕΚΟΣ (ΠΕΤΡΟΜΠΕΗΣ),ό.π., σελ. 31

& Στις εκλογές της 26/1/1936 το εκλογικό σύστημα ήταν αναλογικό και το ΚΚΕ –Παλλαϊκό Μέτωπο, πήρε πανελλαδικά 73.411 ψήφους ήτοι ποσοστό 5,76% και εξέλεξε 15 βουλευτές, ανάμεσά τους ο Παπαδόπουλος Φίλιππος στην Κοζάνη και ο Τζήμας Ανδρέας στη Φλώρινα.

Στο νομό Κοζάνης το ΚΚΕ πήρε 2.121 ψήφους, ποσοστό 6,39%. Είχε 4 υποψηφίους που αναλυτικά συγκέντρωσαν:

Παπαδόπουλος Φίλιππας, 1605, 4,83%

Ευθυμίου Τηλ. , 1577, 4,75%

Καλαντζόπουλος Τάκης, 545, 1,64%

Πλακοπίτης Νίκος, 487, 1,47%

Στο νομό Φλώρινας το ΚΚΕ πήρε 1.827 ψήφους, ποσοστό 7,85%. Είχε 4 υποψηφίους που αναλυτικά συγκέντρωσαν:

Τζήμας Ανδρέας, 1037, 4,45%

Τσίπας Ανδρέας, 745, 3,20%

Κωτσόπουλος Σταύρος, 463, 1,99%

Ντάλης Διαμαντής ή Τσιτσίνας, 406, 1,74%

(ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ, ό.π., σελ. 387 έως 401)

[54] ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ό.π., σελ. 98-99

& Από το 1924 έγινε μέλος του ΚΚΕ. Φυλακίστηκε και εξορίστηκε συνολικά 13 χρόνια. Διετέλεσε Γραμματέας της περιοχής Ηπείρου (1936), βουλευτής Κοζάνης (1936), μέλος της ΔΕ Κεντρικής Μακεδονίας του ΕΑΜ (1944-1945), κυβερνητικός αντιπρόσωπος στη Δ. Μακεδονία (1948). Μέλος της ΚΕ του ΑΚΕ. Πολιτικός πρόσφυγας στη Λαϊκή Δημοκρατία της Βουλγαρίας από το 1950. Πέθανε στη Σόφια την 1/3/1964. Μεταφέρθηκε νεκρός και κηδεύτηκε στη Θεσσαλονίκη. (ΜΠΙΡΚΑΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΚΑΤΩ ΑΠ' ΤΗ ΜΠΟΤΑ ΤΗΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ, σελ. 67)

[55] Φώτο Μιχάλη Σουμελίδη από το βιβλίο: ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ, ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΝΥΧΤΑΣ, ΕΣΤΙΑ, ΑΘΗΝΑ, 1999, σελ. 174

[56] Θα εξοριστεί σε Ανάφη, Αϊ Στράτη και Ακροναυπλία. Θα είναι ένα από τα ιδρυτικά στελέχη του ΕΑΜ Κοζάνης. Ο ίδιος στάθηκε ο σύνδεσμος ανόδου στο βουνό του Μητροπολίτη Ιωακείμ. Πέθανε το 1960 στην Τασκένδη (από τροχαίο δυστύχημα), εκπατρισμένος από το 1949.

(ΜΠΙΡΚΑΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΚΑΤΩ ΑΠ' ΤΗ ΜΠΟΤΑ ΤΗΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ, σελ. 67)

[57] ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ό.π., σελ. 100

[58] ΤΣΑΜΠΟΥΡΗΣ ΖΗΣΗΣ, ό.π., σελ. 167

[59] ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ό.π., σελ. 100

[60]φώτο από: ΜΠΙΡΚΑΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΚΑΤΩ ΑΠ' ΤΗ ΜΠΟΤΑ ΤΗΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ, ΜΕΛΙΣΣΑ, ΑΘΗΝΑ, 1966, σελ. 659

[61] Στοιχεία από Σ. Γραμμένο, Γραμματέα της ΠΕ του ΚΚΕ Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας, όπως παρατίθενται σε: ΜΠΙΡΚΑΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΚΑΤΩ ΑΠ' ΤΗ ΜΠΟΤΑ ΤΗΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ, σελ. 62 & 659

[62] «Τη διοίκηση του ενιαίου Αγροτικού Κόμματος Ελλάδος, υπό την προεδρία του Ιωαν. Σοφιανόπουλου, ανέλαβαν οι αγροτιστές-σοσιαλιστές Κ. Γαβριηλίδης, Φίδας, Παγκούτσος, Ε. Βογιατζής, Τερζόπουλος, Καραγκιόζης, Μόδης. Στη διοίκηση του ΑΚΕ θα έπαιρναν μέρος και ορισμένα αγροτικά στελέχη του ΚΚΕ, όπως οι Τ. Κουλουμπάς, Βουρνάς, και Σινάκος. Πάντως τα κομμουνιστικά μέλη και στελέχη που θα έμπαιναν στις οργανώσεις του ΑΚΕ έχαναν κάθε οργανωτική επαφή με το ΚΚΕ. Η συγχώνευση αυτή ήταν μια καινοτομία, μια πρωτοβουλία του κόμματος που διευκόλυνε τη συμμαχία με άλλες δημοκρατικές δυνάμεις και προώθησε τον αντιφασιστικό αγώνα». ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ, Η ΕΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ,ό.π., σελ. 292

[63] Εφημερίδα «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ», 7/6/1936, σελ. 5







Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου