«Οι τσιφλικάδες στην Ελλάδα του Μεσοπόλεμου, η Κομιντέρν και οι προσφυγές του '22»







του Βλάση Αγτζίδη[1]


Ειδικά στις περιοχές όπου οι γαιοκτήμονες είχαν υιοθετήσει εξ αρχής πολιτική βίαιης αντιμετώπισης, η ριζοσπαστικοποίηση των προσφύγων θα λάβει τη μορφή ενός μαχητικού κομμουνιστικού κινήματος
Το μνημείο που στήθηκε στον τόπο της θυσίας των δύο αγροτών που δολοφονήθηκαν από τους χωροφύλακες στις 20 Απριλίου του 1931 

 Ενα από τα πλέον άγνωστα ζητήματα που χαρακτήρισαν τον ελληνικό Μεσοπόλεμο ήταν το προσφυγικό ζήτημα, οι προεκτάσεις που έλαβε και οι κοινωνικές συγκρούσεις που επέφερε. Η ένταση του ζητήματος αυτού και η ιδεολογική αντίθεση των προσφυγικών πληθυσμών προς τα κυρίαρχα πολιτικά και οικονομικά μοντέλα, που επικρατούσαν έως τότε στην Ελλάδα, θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τις νέες ισορροπίες που θα διαμορφωθούν κατά τη δεκαετία του '40.
Η προαστική δομή της ελληνικής κοινωνίας, η ύπαρξη μεγάλων κοινωνικών ανισοτήτων, η αντιπαλότητα των κυρίαρχων ελλαδικών ελίτ προς τους πρόσφυγες θα επιταχύνουν τις διαδικασίες ριζοσπαστικοποίησης των απόκληρων πληθυσμών. Χαρακτηριστική της νοοτροπίας της ηγετικής τάξης των μοναρχικών αποτελεί η παρακάτω τοποθέτηση του Γεωργίου Βλάχου, εκδότη της τότε φιλομοναρχικής «Καθημερινής»: «Συμπονούμεν και συμπαθούμεν τους πρόσφυγας ως ανθρώπους και αδελφούς δυστυχήσαντας και παθόντας, αλλά δεν τους θέλομεν ούτε ως ψηφοφόρους, ούτε ως εκλογείς, ούτε ως εκλεξίμους, ούτε ως πολίτας δικαιουμένους να κυβερνήσουν την Ελλάδα» (30.7.1928).
Η άσχημη κατάσταση στην οποία είχαν περιέλθει οι πρόσφυγες περιγράφεται από τον αγροτιστή Κώστα Γαβριηλίδη: «Γεμάτη από στερήσεις η ζωή. Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη καμιά. Δουλειά δεν υπήρχε πουθενά. Ζώα και γεωργικά εργαλεία για να επιδοθούμε στην καλλιέργεια δεν είχαμε... Περάσαμε μια ζωή δραματική. Ο κόσμος λιποθυμούσε από την πείνα. Τα παιδιά μας είχαν μείνει πετσί και κόκαλο...».

Συναντήσεις και συγκρούσεις

Ειδικά στις περιοχές όπου υπήρχαν τσιφλίκια και οι γαιοκτήμονες είχαν υιοθετήσει εξ αρχής πολιτική βίαιης αντιμετώπισης, η ριζοσπαστικοποίηση των προσφύγων θα λάβει τη μορφή ενός μαχητικού κομμουνιστικού κινήματος. Και αυτό πρωτίστως θα συμβεί εκεί όπου συναντήθηκαν οι τσιφλικάδες με τους Πόντιους πρόσφυγες από τις περιοχές του ρωσικού Καυκάσου. Οι διανοούμενοι της ομάδας είχαν έρθει από νωρίς σε επαφή με τα ρωσικά επαναστατικά κινήματα.
Οι σοσιαλεπαναστάτες (εσέροι), οι μπολσεβίκοι, οι μενσεβίκοι δεν θα αποτελούν άγνωστο τόπο για τους δικούς μας Καυκάσιους. Αντίθετα, αρκετοί από τους πρόσφυγες είχαν ενταχθεί στα ρεύματα αυτά. Οι εμπειρίες που είχαν μεταφέρει από τη Ρωσία θα οδηγήσουν στη συγκρότηση του ισχυρού συνεταιριστικού κινήματος, στο οποίο θα πρωτοστατήσει ο Αλέξανδρος Μπαλτατζής.
Η πολιτική τους ωριμότητα περιγράφεται εξαιρετικά σε μια ανταπόκριση του 1923 από Συνέδριο στο Κιλκίς, του ανταποκριτή του αθηναϊκού περιοδικού «Κοινότης» των Κ. Καραβίδα και Ντ. Μαλούχου: «Οι ρήτορες ήσαν κυρίως δημοδιδάσκαλοι με μόρφωσιν απολύτως πλατύτερη των ιδικών μας και ήσαν θαυμαστοί που, όλοι με μπαλώματα στα παλαιά παντελόνια τους και σγουρά γένια, εσηκώνοντο και ωμιλούσαν με διαυγή τετραγωνικά επιχειρήματα για ζητήματα της πρακτικής πολιτικής και της οργανώσεως του κράτους. Κυρίως όλοι έχουν υποστεί εξελιγμένους και χρησίμους πρακτικάς ρωσικάς επιρροάς. Και είμαι υποχρεωμένος να ομολογήσω ότι το Συνέδριον αυτό του Κιλκίς, μου εφάνη ως κολοσιαίος λίθος κατατιθέμενος επί της Μακεδονικής γης».
Με την άφιξή τους στην Ελλάδα βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια καθυστερημένη οικονομική και πολιτική δομή. Στους παράγοντες που θα επηρεάσουν τη μορφή της ριζοσπαστικοποίησης πρέπει να προσμετρηθούν οι νέοι ιδεολογικοί μεσσιανικοί ορίζοντες που άνοιξε η επανάσταση των μπολσεβίκων και επαγγέλλονταν επί της ουσίας τη χειραφέτηση των κοινωνικά αδύναμων πληθυσμών. Την τάση αυτή θα ενισχύσει ακόμα περισσότερο η στρατηγική της Κομιντέρν (Κομμουνιστική Διεθνής), που με την αποστολή εκπαιδευμένων στελεχών επιχειρούσε να ελέγξει την αναπόφευκτη ριζοσπαστικοποίηση των προσφύγων.



[1] Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός, http://kars1918.wordpress.com




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου